


















































































































































































































































































































































































































































































































































































































































i ° C.V « 


O • A O' •* O \ V S\. o ^TvfKYW ® 

° v* 'V ’^^Sllp!* *y ^ J . J%rV <l 

. *'o.A yy~ Ad *'AA s 4 A <*'<>.*'* ,A N 

*, c° *^awa o d* y*?/r? 7 pL: % c / 

■ ^0* :4l»: ’-ov* :i®ll»’ ^ 

* J o -CN/WsfllsS?* .0 „» • Tfe: C^\ n * do . r/ 


7 x t y 

° A ^ 


o > 

r • »o ■?*, 


* 



i- a* o* 



v : ^\a % ‘^>°^V^y*. v*" 

r. > v .A>A V A /M- %A M- \< 

4 O' A^' 

> oy 


V V^WA' / o 'ZW&S A 

«A * » « ° 3 <y * • < 1 * A 0 vo - »- .V 

. A> \> o v * °' cv <0 * 4 * * v V V 

% V A* .VS©*'. A <A ^xv^/zu- -« . 

k ° A'v °uA . _ _ x( _^ 

J * A A* - o A A. o {///&? w\V * A o' ■> o a^ Ac o 'tM'I'V'l ■* A ov j 

I 1 * V* aV oTV'AXH 5 * v* V JV<* V 5 *^115 

** G* ^ aStv?*' A Oy *'» • >■** .6* ^ ♦JvK** A ^ ‘'o.**" .0* 05 *■'*. * 9 ’ A 

A — <y v »« Ap A „»„ . <y i»» <p A o»o Vi A . t 

5 j* sLanZ" ^ 0° °o d* *, 0° *is55^ # o d* < 

:&mj&+ *+# r o/ 

A • ‘vfiSZ LJ'^CX * .1 ^ iS^ • f\ _» • TtEs; UA^«\ _ * J _ n/Wal L.-/'■* • . 0 »j* ^ 


. » * A v*. * O A o . , * 

°*i* * 91 1 * £ 3 ^ * » - 0 °^. * * * 1 ’ f 0 

. •„ •f > . a’®' vCk <■ *■ rt . •„ *Tj. A ’ 

A,° A * -f_y«RAfc • %*, dA * /h, & * 

Ao ^ % 

2* A v^k ov JOT» A A>- • piS» av 

f) , V ■• a? <i, v X? * v e^^ v < < 

4 A <^ '•>•»'* A V \3 A <*'».»’' A 

i. I B ^ r\ * o N <7 - i < tf f\ f 

' :M^.* ^o« Ofav* .-^^* : 


1, + ° <c 

% A o 0 -, 

& o H o sy o 

■ * V .»'®. c\ A 

<* -V >■- » K2 5* • A- A 

r ° A * 


v^ f ’'/ C V^ T V 

A $*»^ ^ A «■»•<>, » s *oL , 'k ** 

7 *■ *> ,A A » . S. . A «£■ 

s • v> ^v * vr ' 

0 \ V A» n ® <A O'- ^ fl»< o O t/v^TF^Vi^ * 

„ ^.v *5*- SU/ » A wk • 0 A v *>V oV Jj&Af * < 

r, 9> ■& a v vi. •’wir'i a ^ • ^^ v -* 

* A <. "o.*’* A' Vy '^.s 4 A <\ '<>•>* Air 

A o«o, A v . i.. # ^ 

C •VaVvv" j , v> d^ V c * 

« .v^V. ., o v V A o< ' 

S* >y 0 At. 


* «> 

* A^ »A\S» //U' Vp .* 

•* A \ 

° T> 

C* v" 


"W^ 0 ? a ho ^ 

Ip *•!'•' ^°° ^ °°^ »«■>*' A 0 

V' ,0 V ,>”'* v v *'*°* c* A 

<$' r . A * cS|0% • v*» a.v «j(\wa < ' ^* 0 A * 

* \. v * 9v>rarK^v r ^ x x * ^ 


'iOlA e Ap <A ^ ^v *W/k° <tr 

A A : --^W*“ A A : 

> ■:.•.•■' a <."'.. .•* .o^ 'V '-* ::’>>' a <, 

*^0 l ^ qV 0 M O ^ 0 L 1 6 ^ < 

^ ^ ^ 0 °^ V A *'iS^ 

^ At- *° A ^ o ^ A<. »° 


w > 

o . _o Vt» '\*^'vvy3° • <i f* o 

^° / °p 

V- ft" s s • • /^ A f * • O, c 

A 1 o> <V *■ A ^3.^ yx *«. ' 

■ smv*. .yp|£ 

> A\. : -,«k. : 



v *<mri o >0 ^ s?***- -w k o •.w*' 

v*A-v° v j *»A-A %*or;-'.. v'*^\A ^ 

. A v 4 s * v v> .y *«*«„ v>^ .0 »•*•'■♦ x> »» • o, 

v . ^ av ♦jOOj.'L ’St®' vj- A ♦^rtr/v 1 ° <*« A 

* - vP j o x V y ^’» ra tZtw'Xw ® e ^ O' j o \V^V. 

^ ^ -SBK*. ♦* ♦♦ ‘!w* ,A A •-^P** A ^ ^ 

<A '•• a A Cr S s * A 

.0^ t 3 ^c* a^ ..•■'•-» 


• a^^ °¥W, 

A <, 'o.A a A ~ 

A ^ V? A o» o ^ 

V 0° .-k^A, °v A 
Vo* .”0^®,*. •’oV* 


. 



* ’ 5 ^>. « 

> < v* o^ 


°0 ,0° 

/^v A* 5 * • , A^ 

° AV *.\WW * ^ 

" - * %A • 





* A o' - «> At o vykS^x * A o' -^ra^o A^At A o' 

v* d’ v •-^K 1 ^ ^ *!w* ^ \ ^ ^ *5w* A v 

. * a & ^ ^5, A <A 'o. * * <c> \5 <, «-,\ s 4 A <*'«».** <y ^o> 

0 N o * '^N . t * « f% * o W ° « Y *f~\ 4 ^ t 1 6 <£ p. * o w <7 A 

^C° ° ^ 0 ^ ^ ^ C 'S 

< S *•>''' ^ ^/^"o’ a^ < S < '»'- i * ,> ^.°' a^ 0c V * 4 ' s '’*’ $ 

o, ^ A v A> V »> ’ * o A v % »“v V V % „ * • o, v> »y 




A v '°^ 

v C\ <0 

► G ^ . yp A 1& V. 

k° Xp A * 

^•° 'A'V • 

* 


y%, \%ro.* y% : -®i^.“ A A 

<v 'o.A A S ^ .-. s 4 A <* 'o.»* ,0 s 

. v » B * Up 0^ C°" °* ^O ^ 1 * 4 O^ 4 

^.*. *A *b/ :4^>- •< 


^ 4^ 

r £s£$=£r^A*C' /T± < 

.<^ ^ VV^M^F' Jy 

• O' *) 

• A v *•■’• 

^ Vo"* 0 - o. A x 4 

» o>. o, » . ^ - • *p. ,A x 

' vs» <v * ,cCv gSr/h,° ^p A * ■ 

W :^§Wi° z ^<3 

* A o' 


. M> 

f. 0A A 
1 - 

' ^ L ""^' % 

< 

05*. - (A ,. 0 W 0 , ”^Q 

° A"^ •» 

. o* t- • yp" " •” u . *. ' v o V . 

- a ^ \vcmir®: :»^: A -, 

c •» X'HWWs' ' N~ _ * <^y//y(r + p Vc ^ X>U\\vsy ' (A _ * ^tpy/uag j. - ' Vc 

tp ^OHO*' ^ o A #( ,. 4 o-' ^ -O A 9(1 A 0 ^ " 

A> V ,.'»», <r* <0^ A* % A> v »’•«>, c\ ,0^ **••'* A> v r 

■•- W X/ /Jfe'5 :gg&. %A .’ 

>c. ■•§» y% 

!- V 0 



V » 

.. .Az- v 

ww 1 • A o' ^ o A V At o Tc 

W* <c? A>> . » av p. 

► * ,Cr Ad A <A 


v> A>. 4^ ^ A sS S 

^ 'o.** xCA Ad *4 a , 4 A <* -o.A 0^ ^ 

Ap d^ 6 0 " ° •* *^o ^4t . V ' « ^ qV 0 o » 0 ^ 

■ ^ °^ov^ A ° o/S'lSi" 




rP ““V -ofi o ' . Q “j. 

»9~ % * VL % ^ v % *» • o, nj» ..., ■*'S. .,. 

0* .‘^IzPV' «, -fu a*^ ,a a v » 

<> A V *■ rCV\ «» A.** ^r> <A * CilK® • '%<•. ,\V ♦ 

W rgSIMk »J5i; **<* 'i 

4 a* '°*‘’ 4 *o* ^e> **.'.«•* A <r. *'o,»- 4 o^ ^ *5vF»** a 

f* +w^,’ %, C •IsSSW.. o A sLjrfcZ* -£ G O jfc t* 

k -'IBS**- + *o< :‘4 |k: «&v* .‘Eflk’ + *o« tffra n,v* : 

’,• j. 0 -^. - 1 X§>» 40 * -^MgS; jp,- •; 

> -.- A °° < /^vW’V' 3 \.*'*!^ - 'A % : W!-'\o° 

I: %A #&: \/ A'- %A #&\ \/ :gk-. y» 

l' ( /\ -ISK-y^ ; -“* /\ -SI# a\ ^ml ; ^ > .^, 

,o* .•■•.% '"’> •'•*- V°“* o* . —. V'"'V ..... %,'"“■ 0 *° .... V' " , V 

Vj • O *r vL- Cl *_r^N\ _ * 15 .P> V _ ^>7_ -r , 'P_ r v # C _ 4 S^. <r ^-^3 

% *5$\VuV 5 ^ * \N 


‘ ^0 w, .... 

qV o " o , <J» 

c > , <s^5K- J A /■ 

I. o V « 

S* .0-7- 




• v^Br; * 

'* ^ V s . * * ^cv .9 V % "> 


0^ a??-, - T r 

«ih\\\\n'.' .<?5 ^ »' ->« 

'^hvvoS* ' \ v _ * C *sy/Pde + a » 

°"° 5 °^. * * * 1 • 4 ^° 

, > V CV .0 , 5 V,^ -> 

' A A * /V . * "T*. a'*' ^ <- 

; W °o'V > » . r _ 

. «? -^ . . v % *ylWs <& % '?* 


° «5 9a 

V <?> « 

<$> *0 N o* V 

. "> v % 0 Y • •- 

► 



















































WYKAZ ZAUCZNIKOW. 




1. Wykai oi6b, ktdre zlo&yly zeznania przed Bedewc*^. 

?• Lend & Lease Act. 

5. List R.Grahame do p.Ambesadora Ciechanoweklego z dn.14.XT.41. 

4. Depesse s 18.XI.41. 

5. List Aabasadora do R.Grahams z 18.XI.41. 

6. Oldwkova notfctka tfin.Kvaplszewskiego. i , 

7. List p.NcSamara do Min. lira nlszeireklego z 94.XI.4l. 

8. Rekwizycja s dn.12.XII.41 (l dodatkowe) 

9. IJmowa s firm* H.A.Freedman. 

10. Poufna lnformacja o firrnie Freedman. 

11. Pl8mo p.Kollupajly z dn. 4.III.41. 

12. * ■ » 26.XII.41. 

15. " • » 25.1.42. 

14. * tirmy Freedman * dn2l.IV.42. 

16. • • » do p.Kolluprjly z dn.21.IV.42. 

16. Pordwnanie sum rekwisyoji 1 kontrrktu. 

17. Plsno p.Mln.Falters * dn.5.IV.42. 

18. Depessa p.Mln.Faltera z dn.10.IV.42. 

19. Wycinek s gazety dotycz^cy pani B.Padowicz. 

20. Spravosdanle Dr.Obierka z dn.30.V.42. 

21. Ncminacja Mln.Strekecza z dn.22.XII.41. 

22. Piano ftln.Btadczyka z dn.8.1.42. do p.Znamifckiego. 

25. Plsmo Min.Starfczyka do Ambasedora z dn.22.711.41. 

24. Plemo p.Ambasedora do Mln.Strakecza z dn.15.1.42. 

26. Plemo Min.Stedcryka do Ambaecdora z dn.8.1.42. 

26. Plsmo p.Kollupajly z dn.l.IV.42. 

27. Uzasadnlenle wnlosku panl Wojciechowekiej o zewieszenie p.Kollupejly. 

28. 12 zsrzutdw p.Honigwllle przeciwko p.Kollupajle. 

29. Plsmo p.Mln.6treksera z dn.3.1.42. 

50. Plsmo p.Ambasedora do Win.Strajracze z dn.4.VI.42. 

51. Zeznanie p.Koilupejly z dn.50.XX.42 
32. Plsmo z Lend & Lease Administration z dn.26.IX.42. 

55. 6 protokuldi* Fomieji Lend Lease. 

54. 6 poufnych informacyj z prywatnego blurs wytiiedowczego. 

56. Notatka p.Ambesadora. 

56. Meaorjal Delegrtury o odszkodoweniu od f.Freed *aan. 

57. Plsmo Mln.Stedczyka z dn.27.1.42. 

58. Oferta p.McNamara * dn.5.XII.41. 

59. Plsmo p.Min.Kwaplszeesklego z dn.6.1.42. 

40. Plsmo p.Kollupajiy z dn.50%1.42. 







0 HV'l' 1 




>>> 


» l 
' > 













ZaUcznik Hr. 1 


WIAZ OSOB PRZT5LUCHANTCH PRZEZ 
_ KQMISJS BADiKCZi _ 

a) w New lorku 

1. p, Min, Alfred Falter 

2, p* Radca Jenups Z^ltowski 

5* p. Min, Sylwin Strakecs 

4, p, Dyr. Aleksander Znamifcki 

5, p, Konaul Kazimierz Krepicki 

6, p, Tomaa* Kufniarz 

7, p, Luriwik Honigwill 

8, p, Zofia Wojciechoweka 

9, p, Jerzy Sawicki 

10, p. Dr, Leopold Obierek 

11, p, Mieczyalcv/ Poblja 

12, p, red, Stanialaw Strzetelakl 

15, p, Kazimierz Koszaraki 

14, p, Ignacy Kollupejlo 

15, p, Jan Pogorzelaki 

16, p, Jan Waailewaki 

b) w 

17, p, Arabeaador Jan Ciechanowaki 

18, p, Miniater Michel Kwepiaaewaki 

19, p, Sekret&rz Bafal Lempkowaki 

20, p, Wladyalaw Beaterman 

21, p, Stefan Poredzewaki 



































































































PUBLIC LAW 11 - 77th CONGRESS 
CHAPTER 11 - 1st SESSION 
H. R. 1776 

AN ACT 


••••• Thet this Act may be cited as "An Act to Promote the Defense of the 
United States." 

Sec, 2. As used in this Act - 

(a) The terra "defense article" means - 

(1) Any weapon, munition, aircraft, vessel, or boat; 

(2) Any machinery, facility, tool, material, or sup¬ 
ply necessary for the manufacture, production, processing, 
repair, servicing, or operation of 8ny article described 
in this subsection. 

(?) Any component material or part of or equipment 
for any article described in this subsection. 

(4) Any agricultural, industrial or other commodity 
or article for defense. 

Such term "defense article" includes any article described in this sub¬ 
sections Manufactured or procured pursuant to section ?, or to which the 
United States or any foreign government has or hereafter acquiree title, 
possession, or control. 

(b) The term "defense information" means any plan, speci¬ 
fication, design, prototype, or information pertaining to any defense 
article. 

Sec. ?. (a) Notwithstanding the provisions of any other law, the 
President may, from time to time, when he deems it in the interest of 
national defense, authorize the Secretary of War, the Secretary of the 
Navy, or the heed of any other department or agency of the Government - 

(1) To manufacture in arsenals, factories, and ship¬ 
yards under their jurisdiction, or otherwise procure, to the 
extent to which funds are made available therefor, or contracts 
are authorized from time to time by the Congress, or both, any 
defense article for the government of any country whose defense 
the President deems vital to the defense of the United States. 

(2) To sell, transfer title to, exchange, lease, lend, 
or otherwise dispose of, to any such government any defense 
article 


• • • • 




























































OFFICE OF UDTO-LEA8K ADMIWISTPATIOK 
Five-Fifteen ?2d Street NW 
Washington, D. C. 

November 14, 1941. 


My deer *r. Ambaseador* 


Approximately one million overcoats for one dollar 
each, pine about 25 £ per garment for renovating expense, 
can be assembled In less than one week. These garments 
cene from pawn shops throughout this country. 

If your government mould be interested in obtaining 
eny of these, further details will be given you by Mr. Martin 
J. McNamara, Boom 907 f Investment Building, 15th ft K Streets, 
Washington, D.C. Phone District 0385. 

I am also told that samples can be examined at the 
above gentlemen*s office. 

Sincerely yours, 

Ray A. Graham, Jr. 

Lend-Lease Administration 


Mr. Jan Ciechenowski 
Ambassador of Pol-ntf 
?(540 Sixteenth Street 
Washington, D. C. 


> 


A 



---- 





CLARIS 


POLEXTEPHI - LOHDOH 

HA RTHKU TOTFJSZr? JPP? OKA7-JA HATICHWIASTOTOO ZAKUPTWIA OKOLO 

WILJOIA PALT CIWTLHTCH POCHODZACTCH Z LOVBABDOV PO CPRII DOLARA ICWHSRC 

ZA 82TUKK HLAC7KII Z DOPtOIADZmP* DO UZTIAL1IOPCI STOP BADA* 

•07LH0SC ZAKDPO CZESCI TBGO KOHTYHGEHTU W RAHACH LWDLEAPE 

PROPER TRLEGRAPORAC C2T READ REFLEETUJE HA KUPRO ORAZ WAKI5J 

ILOSCI STOP POROZOKICTAW SIP Z RADA POLOHII I MIRIPTRER 

STAHC7TKIEH 

C 75 

18*11*1941 

JC 

HISfcAHO 0 GODZ. Ill00 RAHO 











745/SZ-S58 


Sovtibtr 18th| 1941 


My dear Mr* Graham, 

Thank you ever «o much for informing no In your 
letter of Bovwmber 14th about the overcoats which ara at 
praaant available from pawn chop stocks throughout tha United 
States* 

In view of tha wary considerable requirements of our 
civilian deportee* in R ussla, tha natter 1* of groat interest 
to njy Government and I have cabled to London about it. I have 
alao Informed the American Poliah organisations who are in- 
teraated in relief work among tha Poliah people in R ussia and else- 
whara. 

While the Poliah Government will probably wlah to purchase 

\ 

rose of there ovoreoat* if they are in good condition f tha question 
of lack of fund a and difficulties of transfer arises and I should 
therefore he much obliged to you if you could ascertain whether 
it would eventually be possible to conclude such a purchase under 
tha Lend-Lease Act. 

lours very sincerely* 

J. Ciechanowski 
Ambassador of Poland* 


R* A* Graham* Jr** Esc,, 
Lend-Lease Administration, 
515 - £Pnd Street RW** 
Washington* D,C. 



























Zslacznlk Nr. 6 

(ODPIS) 


Article Amount Price 


t 5.55 

1.17 l/U With army buttons 
1.25-1.60 minus 10 o/o 
price will be quoted 
4.00 per doc. 

1.07 fumigated *) 

1.07 • *) 

2.00 ssrorted sizes 
1.55 

1.75 60 by CO Inch. 

0.80 50 by 60 " 

1.15 60 by 80 * 

4.50 


Hurry A. Friedman, Inc. 
185 Second str. 

Chelsea, Meso. 


Trench shoes 5.000 

/hobnailed/ 

Army eboes 5.000 

Army blankets 

/repaired, cleaned/ 5.000 


C 2.00 
2.00 
2.65 


Ar^jy costs 

50.000 

Tunics 

50.000 

Trousers 

25.000 

Undershirts 

10.000 do* 

Oversea eaps 

50.000 

Men coats 

200.000 

Ladles costs 

200.000 

5hoar /new/ 

50.000 

Fhoer /children*#/ 

5.000 

Blankets /seconds/ 

5.600 

Blankets /new/ 

1.000 

Blankets /new/ 

500 

Mackinaw /new/ 

100.000 





*) prey tej pozycji bylo napisane ■ 1.25 fumigated - cleaned* 
1 potem prsekrellone. 










MARTIN J. Me NAMARA 
945-951 Investment Building 
Washington, D.C. 

November 24, 1941. 



Mr. Mlebal Kwepinzewaki 

Minister Plenipotentiary 

Counselor of the Embassy of Poland 
2640 Sixteenth Street, Northwest 
Washington, D.C. 


Def-r Mr. Iwepiraewski: 


Following your suggestion of this aoming, our converse- 
tion relative to merchandise, I wish to edvtse you that there ie 
available, quite e volume of second hand merchandise, suitable for 
relief purposes rooh as, ladles* and gentlemen 1 s second bend over¬ 
coats in which there cro two or nore years werr in them. 

\ 

All of these coata are werabla* approximately 75$ of 
the ladies* coats will heve fur collars. The men*a overooais ere also 
wearable and mondable, weighing approximately six pounds each. T hese 
cca be packed ready for shipment, f.o.b. Boston, at fl.00 each. If 
they ere to be cleaned, there will be *u extra charge of 25 cents for 
cleaning and packing. If you desire to take the coats as is, without 
cleaning, you mn have 200,003 of thorn already pecked for overseas ship¬ 
ment within ton days. If they sre cleaned and fumigated, of course, it 
will take several months additional. 

Small articles on which I am quoting, are available In 
more or less of usable assorted scale and sites, visi 

"There are available approximately 25,000 ueed olive drab 
woolen shirts." 

$15.00 per dozen for most grades and $16 or $17 per docen 
for better grades. 

•Army shoes in good condition or repaired to be in good 
condition at $1.50 per pair." 

"At the moment there are available only about 1000 doten each 
of the used Arty undershirts and used Army drawers, and these 
are being disposed of very rapidly, so that this supply is 
very limited." T hese are quoted at 70 cents s garment. 

"There are available approximately 50,000 unused U.S.A. 
olive drab wool overseas caps, at $6.00 per doten.” 

"There is an available supply of about 55,000 to 50,000 
of the used army overcoats.” 






Mr* Michael Kwapiatewskl 


-2 


Woveaber ?4, 1941 


•Of the?© there are about 10,000 that ara already repaired and 
ready for immediate shipment." 

•The balance can be repaired at the rate of 5,000 to 10,000 
overcoats every weak or tan (10) day*." 

"During thla interval It night be possible to accumulate an 
additional supply of perhaos 26,000 nora or leas of ainllar 
overcoat*." 

■In all those Matter* of ouotatlon, supply, etc., *one ln- 
deflnitenea* must be’ expected at the moment, because any 
very specific efforts to accumulate too much information, 
price*, etc., mould have the effect of driving up the market." 

"There are *v*liable approximately 20,000 used 0.8.A. olive 
drab wool coat*." 

"Tnere are practically ready for immediate shipment a* only 
a small part of the*# reeulre repairs." 

"As much of thi* merchandise la not held directly by u*, 
firm price* cannot be cuoted at the moment, but mo can 
estimate that at the folio*inpricea business can be done 
on the above mentioned article*." 


Repaired overcoat*, each.$4.00 

Hot repaired at, each . 5.76 

Used, O.T. vool coat*, each • . 2.00 

Used, O.D. vool shirts, dosen.15.00 for most 


of the grades, and 515.00 to 617.00 per dozen for better 
grades, which would of course increase the avsliability of 
these shirts. 

"In talking over our position here at the mill, we find 
that we have 1500 blankets (firate) all finished and baled 
end the equivalent of 2100 blankets ready to go to the 
fulling mill, and be cut end sewed. This 2100 we could ship 
within two weeks. This totals 5600 blankets. We al«o have 
2600 second* that were held out from the lest two orders. 

The first's ere ouoted at 22.75 each, the second** st 61.75 
each. These blankets are the same as were sold to the R ed 
Cross for 22.45 before the price advanced." 

"We c*n deliver sny future orders at the rate of 15,000 per 
week, f.o.b. Boston at $2.75. Of course, we .can give you work 
shoes similar to the sample for $1.75 to 62.00 per pair and 
deliver them at the rate of about 5,000 per week, f.o.b.Boston, 
packed ready for delivery." 

























































Hr* Micheel Kweplaaewekl 


Movernier ?4 t 1941 




Me also have available 50,000 pair of ladles' high shoes 
which originally cold retail frou $10.00 to $14.00 per pair which 
can be procured for leae then $1.00 f.o.b. Boston, peeked for 
delivery. 

*11 of these prices are subject to prior ealc. 

Trusting we will hear fro* you at your earliest convenience 
end if I can be of further service to you, let se know, 

Sincerely yours. 


/-/ Martin J. McHawere 






APPLICATION FOR ALLOCATION OF FUNDS FROM n 

LEND-LEASE APPROPRIATION 0 

For Defense Articles, Information and Services Listed Below Program No.l-T-P-7 

Application made b y Polish Government _ Procurement Agency Treasury Sheet 1 of 1 Sheet/ 

Applicable Appropriation Categor y l-A-7 Bureau or Section of Agency _ Date 12/12/41 


Item 

No. 

(i) 

Quantity 

Wanted 

(2) 

Chit 

(5) 

Description of Item 

(4) 

Has agency Estimated 

specifications cost of quan- 

of item? tity recommen- 

(5) (6-7-8)ded by agency. 

0) 

Item 
covered 
by re- 
(lO)quisitic 
number 

(id 

1 

50,000 


old Army Costs (repaired) 

used 

$167,500.00 

P-33 

2 

50,000 


Old Tunics (repaired) 

used 

58,750.00 

P-33 

5 

25,000 


old Trousers (repaired) 

used 

51,250.00 

P-33 

4 

60,000 


old Undershirts (repaired) 

used 

30,000.00 

P-33 

5 

50,000 


Overseas Caps 

new 

21,000.00 

P-33 

6 

200,000 


Men T s Overcoats (old-unrepaired) 

used 

214,000.00 

P-33 

7 

200,000 


Women’s Overcoats (old- 







unrepaired) used 

214,000.00 

P-33 

8 

50,000 

prs. 

new Workmen’s Shoes - 







assorted sizes 

new 

100,000.00 

P-33 

9 

5,000 

prs. 

new Children’s shoes - 







assorted sizes 

new 

7,750.00 

P-33 

10 

3,500 


(seconds - new) 







6 x 80 in. Blankets 

new 

6,125.00 

P-33 

11 

1,000 


Children’s size Blankets(new) 

new 

800.00 

P-33 

12 

500 


Blankets 60x80 in. (new) 

new 

575.00 

P-33 

13 

25,000 


Mackinsws-new-assorted sizes 

new 

112,500.00 

P-33 

14 

5,000 

prs. 

assorted sizes - 







Trench shoes - hobnailed 

new 

10,000.00 

P-53 

15 

5,000 

prs. 

Army shoes - assorted sizes 

new 

10,000.00 

P-33 

16 

10,000 


O.D. repaired and cleaned, 







Army Blankets 

used 

26,500.00 

P-33 

17 

60,000 


U.S. Army O.D. (old). 







Woolen Shirts 

used 

67,500.00 

P-35 

18 

75,000 


6 x 80 in. 







Blankets - new - 60% wool 

new 

198,750.00 

P-33 

19 

5,000 

prs. 

(assorted sizes) 







Gloves - wool, old 

used 

1,750.00 

P-33 

20 

10,000 

prs. 

socks - old, U.S. Army salvage 

used 

1,000.00 

P-33 

21 

20,000 


old Woolen civilian sweaters 

used 

10,000.00 

P—53 

22 

10,000 


old part-wool civilian sweaters 

used 

2,500.00 

P-33 


Application Total funds to 

submitted by J.Ciechanowski Date 12/12/41 be allocated $1,292,250.00 


Polish Ambassador. — 

Procurement 

recommended by /-/ Date 12/12/41 Total number of 

Treasury Procurement items 22 

Program /-/ 

(Stamp) 

Approved by 

Oscar Cox EGS 12/18/41 
Philip Young PT 12/18/41 
John Orchard JNO 12/18/41 
James Buckley JB 12/18/41 RCE 
Moore Lynn ML Dec 22 1941 









Coats .Army OD used 
Tunics Army OD used 
Trousers Army OD used 
Undershirts end drawers used 
Overcoats Men's used 
Overcoats Women's used 
Shirts Army wool 

Gloves wool used assorted. 

> 

sizes 

Socks Army used salvage 

Sweaters wool civilian used 

Sweaters pert wool civilian 

used 

Blankets 60$ wool 60x80 

seconds 

Blankets 60$ wool children 
Blankets 60$ 60x60 


50.000 rep. 

5.01 

150.500.- 

50.000 rep. 

1.06 

53.000.- 

50.000 rep. 

1.12 

56.000.- 

60.000 reo. 

0.90 

54.000.- 

200.000 

0.96 

192.000.- 

200'. 000 

0.96 

192.000.- 

60.000 rep. 

1.01 

60.600.- 

5.000 

0.31 

1.550.- 

10.000 

0.09 

0.900.- 

20.000 

0.45 

9.000.- 

10.000 

0.22 

2.200.- 

5.500 

1.57 

5.495.- 

1.000 

0.72 

720.- 

500 

1.05 

515.- 


Amendment to the R equisition P.53-A. 1. 

Under section 2 A increase the quantity of item 5 from 25.000 
to 50.000 and change the item 4 to reed 60.000 pairs of old 


undershirts end drawers 







ODPIS .wyciagu kontraktu 


Group 1 QUOTATION TO 


Contract No.DA-TPS- 
5227 


UN ITH). STATES TREASURY DEPARTMENT 
(Department or establishment) 
WASHINGTON, D. C. 

(Address) 


PROCUREMENT DIVISION 
(Office or station) 
December 50, 1941 
(Date) 


Conformation of quotation in seztuplicate subject to the conditions on the 
reverse hereof, for furnishing the following supplies,- and/or services, for de¬ 
livery at FAS Boston, Mass, or New Tork, N.T. 



Req. P-55 (Partial) J.W. Flatley, Acting Chief, 

_(Name___Branch 

Contract & Purchase 
(Title) 

Item 

0 

Articles or services 

Quantity 

Unit 

Unit 

Price 

1 

* » ,« 

Coats, Army, O.D., used (repaired) 

50000 

» 

a 

5.01 

2 

Tunics, Army, O.D., used (repaired) 

50000 

w 

1.06 

5 

Trousers, Army, O.D., used (repaired) 

50000 

« 

1.12 

4 

Undershirts and Drawers, used (repaired) 

60000 

pair 

.90 

5 

Overcoats, Men's, used 

200000 

a 

.96 

6 

Overcoats, Women's, used 

200000 

n 

.96 

7 

Shirts, Army, wool, used (repaired) 

60000 

it 

1.01 

8 

Gloves, wool, used, assorted sizes 

5000 

• pair 

.51 

9 

Socks, Army, used, salvage 

10000 

n 

. .09 

10 

Sweaters, wool, civilian, used 

20000 

a 

.45 

11 

Sweaters, part wool, civilian, used 

10000 

* 

.22 

12_ 

Blankets. 6056 wool. 60x80 inches, seconds 

5500 

n 

1.57 

Bidder Harry A. Freedman, Inc. 

December 50, ! 
Address 185 Second 

1941 

St. 

by (signed) Harry A.Freedman 

Chelsea 

Title 1 

, Mass 

Treasurer 



ACCEPTANCE BI THE GOVERNMENT 


Accepted - 


Name (Signed) A. J. Walsh 


Title Assistant to the Director 







- 2 - 

Item 

No. Articles or Services Quantity Unit 


15 Blankets, 60£ vool, children's 1000 a 

14 Blankets, 60£ vool, 60 x 80 inches 500 " 

EXPORT PACKING: Packing shall be done by 
the contractor as follows: 

(A) - Shall be suitably balep app¬ 

roximately 500 pounds to bale. 

(B) Bales shall be lined with waterproofed 
paper. 

(C) Bales shall be tightly compressed and 
secured around the girth by at least 
four metal straps or wires. 

(D) The ends of bales shall be securely 
sewed. 

DELIVERY: Subject to immediate delivery 

as boats become available for shipment. 

NOTE: Marking requirements, shipping instruc¬ 
tions, and inspection details, will be 

furnished to contractors in due course. 


Items 1 to 11, inclusive, subject to 
fumigation. Certificate of fumigation 
must be furnished by contractor. 


Unit 

Price 

.72 

1.05 





Raw York, 4 grudnla, 1941 



llolce Fcenoiray 1 Erogi P*nle *inistr*e # 


Zgodnle s oblotnlc^ prsesyZea kopjf liety, posoetevionej wcsoraj 
v Lead-Lease Administration. 

Rdvnoctejnie poseslam aobie prsedloiyd projekt listy rekwitycyj- 
nej t uvsglfdnleniea popraaek, podsnych nl prset p**c Htuwre. Uvatae 
aa konleozoe podeyiaaenie Hoed apodni 1 kocdw. Ponadto telecam *«- 
potrsebowanle wielkiej partji akarpetek /niatylko sinowyeh, ale rdvniei 
i letaich/• P. Wc Reaara olviadesyl ai, ie akarpetki aose aiad w dowol- 
nej llolol, a cenfs w nnjblliasych dniach poda. 

Pray trwsglfdnieniu dortatkowych poxycji orpins mcv oczywllela prse- 
krocry $l # 500 t 000 # ala poainnllay ucaynid wasyetko, cby jcdnya faaachea 
otrayaad moilimio eipkpse llolei* Niewirdomo, kledy taka transakeja aoie 
alf poetdrsyd* 

Proas? rownie* vsl%d pod usag? aaatppuj^o? apreeft Lend Lease prtewi- 
duje plenl^dae na iywnofS die selcs^cyeh deaokracjl* Anglja otrsymuje 
Jui pot?aane lload kyvnodei na tej pouatrvio. Hie vids? indnog© powodu, 
eby nan odadsiono pienipday na ayiyaienio uohoddcow w Hooji* Ootdw jextern 
prsedZoiyd plan nabycir tej iysnosei u firm produkujqcych, Din obniaeuie 
kosstda :so in* byloby unikn^c polrednikde. Lics^c, ie aas^ do vyiyit ienla 
blieko dsa ailjony ludxi, nle byZoby przeead^ przedZoienie plsnu m sue? 
csteroch ailjoadw, wypads prsaciei tyllio dwa dljony ni» tnars. 

LIcf^c po aiklu na oaob? diiaanie # aaxy nioiaoad przes 40 dni dad 
wasystkla doetetecsne sasoby witwain /bior^c pod usag? 9 ie takie podata- 
«o»e produkty, jak chlab i kartofle aej^ oni an alejpcu. Jest to o<s*y- 
wilcie optyaisa aeZo usprawladllwlonj/ 

Zalecaa syeuni^cie tej sprtiny natyonalaafc. ?osa Irmemi wi^ls-’ami 
aa tern prsemawia Jenscxe i nast?TJuj%cyi jeiell doetanie^y rdwnoc«e*nie 1 
ubranie 1 iywnoAd, moieay doeted polakl statek, ktdry to odrnsu ashle¬ 
rs# i aavlesie gdiie trseba - do WZadyeoatoku lub do satoki Perskiej, 

Wdsosae bpdrieay raogli eprrvosac kontrol? nad transport#** od pooa^tku 
a i do alejsea dyatrybucji* a Rs^d Jui prrselei wyrasll gotowoi?d oddnnla 
atatku do dyeposyojl* 

Jeieli Pa mi potrsebaa jest aoja poaoc, na k«£de seswanie bpdp w 
Rashingtonie. Sadse, ie naleieioby nepiaa^ meaoranduiB dla Rsadu Pederal- 
nego 9 operujae tyni arguaentaai. Jeieli Prnu tekie memorandum Jest po- 
trsebne, gotos Jeatea takl elaborrt napisad od r?kl» bo wifksso^ argu- 
mentd* be a w glowie. 


Leakasej peaipoi 
krell? ei? 


polecej^o si?, s wymsemi vysokiego poweiania 
oddany 


/-/ J. Kollupajlo 







/rtlcle 

/BOQat 

Any coats 

50.000 

tunics 

50.000 

Trousore 

25.000 

Undershirt# 

10.000 dos. 

Orersea caps 

20.000 ■ 

Wan coats 

200.000 

Ladles costs 

200.000 

8hoe# /new/ 

50.000 

Children's shoes 

5.000 

Blankets /sec. ' 

8,500 /60x80/ 

Blankets /new/ 

1.000 /50x60/ 

■ • 

500 /SOsSO/ 

Veekinaw 

50.000 

/no blankets 

50.000 


Price 

4 

T otal 

% 5.55 

| 187.600 

1.17 1/2 

58.750 

1.25 

51.250 

8.00 /T/ 

80.000 

4.00 

30.300 

1.07 

214.000 

1.07 

214.000 

2.00 

100.000 

1.55 

7.750 

1.75 

8.125 

0.80 

800 

1.15 

575 

4.50 

225.000 

2.85 

152.500 


1,318.250 


Do powyierej llety nels/aloby doded najwnlej 20.000 tuilndw 
sksrpetek welnlenych 1 20.000 skerpetek bewelnienych. Ilo'd apodal 
naleialoby podwyissyd o drti£le 25.000 do 50.000. Ponedto wyeoc** po- 
i%dane jest ueyrkanle prtynejaniej 50.000 welnlanych koeml wlersch- 
nlch wg. wzoru wojskowepo w posledrnlu p. We R««m. 







THE BUCKINGHAM 
101 West 57 St. 

New York I ^ 


Wielce Szenowny Panie Ministrze I 
Drogi Panie Michale, 


Otrzymalem od neszego przyjaciele p.Freedmana w poniedzialek 
list. Donosi mi, te Treasury Jeszcze nie podpisa2o pspierdw, be* 
kt<$rych on nle moie wyda£ towaru. Zapewnil wnie, ie te paplery 
zostan^ podpisene we wtorek lub £rod?, wobec czego spodziewam si? 
definltywnej vriadomo^ci jutro. 

If mi?dzyezasie zrobilea kombinecj? * przenieeieniem toneiu 
z New Yorku na Boston. W ten epoaSb b?dziemy mogli ekspedycj? przy- 
6pies*y5. Mam wcale korzystne wldokl na dalszy tone* wobec uszczup- 
lenla wysylki msterjalu wojennego. Poniewai Sowlety maj* spory tonai 
rakontraktowany, a Ich dostawy ulegaj* zwloce, moienjy skorzysta^ z 
okazji i wyelaS duio rzeczy dla naszych w Rosjl. Mam na my6li pomoc 
iywnolciow^. Czy da si? szybko coi dosta£ z tych ponetnych 55 miljo- 
n<5w? Zeby iywnol5 trafila tarn na marzec, musiajy wysyla5 natyehmiast. 

StaiSczyk wyjechei na lwi?te do Miami. Na odjezdnem jeszcae ra* 
przyciskal mnie do muru, abym aazedl na lists Ministerstwa Opieki. 

Da2etn odpowiedf wykr?tn**, ele on po powrocie podejmie zndw ten toast. 

W aprawie p. Offenbergers rozmawialem z Sylwinem. On mial jui 
kilka podobnych spraw, lec* wszystkie Je zalatwil odmownie. W tej 
sprawie mote uczyni£ jedno: niech p.0. zloiy podsnie o przyznanie 
nu obywatelstwa polskiego. Sylwin to podpnie roping przychyln^ 
wy^le kurjerem do M-wa Spraw Wewnetrznvch. W<5wc* r s sprswa zostanie 
zalstwiona szybko i formalnie. 

0trzyaa2e» od p. Poredzewskiego zwrot kosztdw poprzedniego 
wyjazdu w Washingtonu. Obecnie olmielea si? zai^czy5 zestawienie kosztdw 
ostetniej podr^iy. Nie wiem, Jrk asa post?powad, Jeieli b?d? rausial 
tera* jecha6 do Bostonu. Kto ae pokryws5 te wydatki? Nie wiem, czy 
Londyn ci^gle upiers si? przy tea, te owe 125 tysi?cy s* przeznaczone 
wyi^cznie ns palta? 

Przepreezam, ie ze spdfnieniem, ale *a to bardzo szczerze, 
przesyiam Panu i Pani moje nsJserdeczniejsze iyczenia Bosiego Roku 

oddany 

/-/ Ignacy Koiiupajlo 


New York, 25 grudnia 1941. 








ODPIS 


'3 


KONSULAT GENERALNY 
R7EC7YPOSPOLITFJ POLSKIEJ 

w Hen Yorku New York, N,Y, 25 stycznia 1942. 

149-151 East 37th Street 

w sprevie nabycia koc£w 

na rach. Lend-Lease 


Do Pane Ministra V. Kvapiazewskiego 
Aabaaada R.P# 

Washington, D.C. 

W zwi^zku z projektsa nabycia die uchod£c£w v Roajl 
200,000 kocdw, poprzednio zeadvionych dla Chin, usyakalem na miejscu 
naat$puj%ce lnforsacjet 

Koce te S3 bavelniane, bez dondecaki veiny 1 nie S8peimiaj% 
ciepla, Moglyby one byd utyvane jedynie v lecie v krajach o t&kim 
klimacie, Jak Turkiestan, W ziaie jednak nawet v Turkestenie te koce 
nie b*d$ wyatarcsaj^co, 

Ponievai koce byiy zanaviane dla Chin, raierwi one zaledvie 
70 call dlugosci, Jest to dostateczne dla Chiriczykdw, ponievai europej- 
csycy s^ przeciytnie vyiasego wzrostu, atendartowe koce vynoaz% 80 cali 
dlugolci przy 60 sserokojci, 

Proaz^c o przyjfcie tych inforaacji do viadomosci, konunlkuj?, 
te dot^d Procurement Division, Treasury Department nie nadealala fomalnego 
laviadomienie o nabyciu 20,000 koc<5w novych, 60 proc. veiny na fabryce 
v Chelsea, Wees,, 


/-/ I.G, Kollupajlo 





ZA&ACZHIK MR. , l\ 


•k 


onus z QDPian 

HARRY a. FREEDMAN, Inc. 

Textile Specialities 
185 Second Street 
Chelsea, Maes. 

New York, N.I. 
April 21, 1942. 


Polish Relief Society 
151 East 67th Street 
New York, N.Y. 

Gentlemen! 

We can inform you that we can offer you 52,000 blanket* which hare 
been manufactured for us by the Sterling Fibre Company, Waltham, 

Mass. Of this lot 20,000 can be shipped immediately. The balance 
of 12,000 can be shipped within three weeks after an order is placed. 

We hare sold and shipped 120,000 of these blankets for the American 
Red Cross and also 20,000 to the Republic of Poland under Lease-Lend 
in the month of January. 

You may refer to Captain I. G. Kollupailo of the Polish Consulate 
General's office to ascertain the quality of this merchandise. 

Captain Kollupailo has witnessed the manufacture of these blankets 
on several occasions. 

The specifications of these blankets are 60x80 inches, weight from 
5 lbs. 4 ozs. to 4 lbs. per blanket. They have been tested by the 
U.S. Quartermaster's Department, Philadelphia for warmth and are 
96 1/2 percent as warm as a regular U.S. Army blanket, which costs 
$6.65. The colors of these blankets are navy blue and brown. The 
price is $2.40 F.O.B. 

Port of Boston. 

The blankets are in process at the present time and if necessary you 
may witness the making of the blankets. They are re-processed wool 
and are packed in bales of 50 blankets each. Wrappings consist of 
paper and burlap and steel strappings, machine pressed for export. 

If you are interested in these blankets you may call our New York 
office for further information. 

Very truly yours, 

(-) Harry A. Freedman, Pres. 




UUCZ8PC HB. i h 


r 


« a ; . ow p 


HARRY A, FREEDMAN, Inc. 
Textile Specialties 
185 Second Street 
Chelsea, Meet. 


New York, if.I. 
April 21, 1942 


> 

Captain I. G. Kollupailo 
Polish Consulate 
151 East 67th Street 
New York, N.Y. 

Dear Captain* \ 

I am enclosing a copy of a letter which I sent to the Polish 
Charities. 

While in Washington at the Polish Embassy I was informed by 
His Excellency Minister Kwapissewski that the Catholic Churches 
hare raised a large fund for clothing and various materials for 
the relief of the Polish people. 

I mentioned your name to the Polish Charities as I am sure you 
would gladly give them any information. 

If you are connected in any way with the Polish Charities I 
will gladly take the matter up with you. 

Thank you for the kind favor of extending information on these 
blankets. 


8incerely yours, 

(-) Harry A. Freedman 

mf 

Enc. 




dni* 9 lute^o, 194? r. 


791/S7-V-45 


Pans sinistra Pylvin* rtrakacra 
Konaulr Ganeralnago H*?. 

w Apt Yorku. 


Apraesyl? w s*1«c*mi1u 7est*wl«nl« nart^^o ohatalunku 
P,?S do wledoTTO^cl* 

2 Arabeeadora R#P«* 

/-/ H. Kwapifiaewakl 
*lniat<»r Pelnomocigr 
Rfdcft Aabasady 

1 zal^cmlfc* 


MK/B* 





POLISH RECUISmOS P-33 




DA-TPS CONTRACTORS 


CONTRACT 

m m . 


RBCUIPITIOR 

AMOUNT 


AMOUNT 

SAVED 


H&gL&Ptaiqg 5*?7 Harry A. Freedman 1778,480.00 $887,000.00 *88,570.00 


Shoee (Note 1) 3685 

3684 


Cep» (Note 2) 4056 

3819 


H.H.Brown Shoe Co. 
Alien-Squire Co. 


Roesett Mfg.Co. 
Bernard Greenberg 
and Co. 


52,660.00 

84,280.00 127,750.00 33,490.00 

13,500.00 

teM. m t oo 


26,938.00 21,000.00 


B;«^nkftp 


MsOkinawa 


?S74 

5575 

5676 

5677 
5578 

3679 

3680 
5581 


4141 

4142 

4143 

4144 

4145 
4148 


Cumberland Gap Woolen ‘ 

Mills 4,500.00 
Elm Woolen Wills 05,300.00 
Erteriy Woolen Co. 11,250.00 
C.M. Hoff Co. 22,100.00 
Lawrence Blanket Co. 25,000.00 
Pine Tree Blanket 

Mills 10,325.00 
Sterling Fibre Co. 46,600.00 
L.C. Chase end Cc. 11.000.00 

191,075.00 

Allegheny Sportwecr 66,527.90 
George Cohen 11,429.53 
Killrdale Mfg.Co. 1,784.25 
M• Hoffman and Co. 9,900.00 
Lurtberg,Nest.and Co. 548.26 
W. Shenhoure Sons 5.517.50 


225,300.00 54,275.00 


85,307.44 112,500.00 27,192.68 


Note liR ecuialtlon called for 
50,000 pairs of mena work shoes, 

5,000 pairs of trench shoes, 5,000 pairs 
of Army shoes, and 5,000 pairs 
of boys' shoes. Contracts call 
for 50,000 pairs of men 9 a work 
shoes and 15,000 pairs of boys' 
shoes. 

Note 2i Requisition called for 50,000 
overseas caps. Contracts eall for 5,000 
women's ski caps and 20,000 boys and 
25,000 men's caps with ear flaps and 
chin protectors. 


11,176,053.44 1,^7,650.00 187,4?7.56 

Laps loss 

on caps 5.936.00 
$177,49140 


Less estimated transportation 
cost for all contracts,except 
DA-TPS-3227 ....... 


Net sawing 


. 1 20.000.00 

$157,491.56 











ALFRED FALTER 


New York, 5 kwietnia 1942 roku. 


'7 

Wielce Szanowny Panie Ambasadorze, 

^ rozmowach z panem Prejerem w Montrealu wyplyn?la sprawa dostaw 
starej odzieiy dla uchod£c<5w w Rosji. Powodem dyskusji byla przedstawiona przez pana 
Rettingera treSS listu skierowanego do Pane Ministra Strakacza przez pana Znaraipc- 
kiego i podpisanego r<5wniez przez jego urz?dnik6w, w kt<5rym urz?dnicy ci protestuje* 
przeciwko wysylaniu pod tytulem odziezy starych szmat niemofcliwych do ufcytku. 

Wie^y z referatu zlozonego przez pana Ministra Strakacza na posiedze- 
niu Komisji, ze wprawdzie sprawa nie przedstawia si? tak katastrofalnie, jednak 
cz?s<$ tej sts.rej odziefcy szczegblnie plaszczy nie nade.je si? do noszenia lecz 
raczej powinna bye zuzyta na napraw? odziezy lepszej. 

Pocz^tkowo istnial zamiar napraw? t$ tu uskutecznic i odzieiy calkiem 
zniszczonej wogble nie wysyla<5, jednak pan Minister Statfczyk zyezyl sobie, zeby 
cala odziez i najgorsza zostala wyslana, naprawa nast^pila przez samych uchodfcdw 
na miejscu, a pozostalo^ci najgorsze mogly bye zrufcyte cho£by na pokrycie glinianych 
podldg w niekt<5rych pomieszczeniach bo tak tragiczny jest brak wszystkiego w R osji. 

Naturalnie zdarzy<$ si? mo4e, ie przy takiej wysylce uchodfcy, kt<5rzy 
na pocz^tku rozdzialu pomocy otrzymaj^ odziez bardzo zniszczon§, bpd^ bardzo roz- 
czarowani i posypi^ si? skargi niezadowolenia. 

Dlatego pen Premjer, kt<5ry rdwniez jest zdania, ze wobec tragieznej 
sytuacji w Rosji nslezy wszystko wyslaS, uwaza ie w kolejnosci powinno si? wy- 
syla<? nasemprzod rzeezy lepsze, a tylko w braku towar<5w dobrych, a moSliwosci 
wysyiki wi?kszej uzupelnia£ tymi dostawami najgorszymi. To zapatrywanie kryje 
si? rdwniez z zapatrywaniami Pena Ambasadora i calej Komisji, tylko prawdopodobnie 
nie zawsze w praktyce tenteoretyeznie sluszny system da si? wykonad. 

Pozatem dla uprzedzenia niezadowolenia Pan Premjer prosil mnie o za- 
proponowanie Panu Ambasadorowi wyslania do Pane Ambasadora Kota telegramu mniej- 




wi§cej takiej tre£ci = 


W W pierwszej partji towartfw zekupionych dla uchod£c<5w w Rosji zakupiono partj§ 
starej odzie&y o czem jufc uprzednio komunikowalera. W partji tej jest cz$££ 
szczegblnie plaszczy, ktdre przeznaczona byla nie do noszenia, lecz jako 
materjal do naprawy odzieiy wymagaj^cej naprawy. Proponuj^ Panu Ambasadorowi, 
aieby piaszcze nienadaj^ce si§ do uiytku rozdzielono mi$dzy uchodfcdw nie jako 
odziez, lecz dodatkowo jako materjal do naprawy do podlciolki i tym podobnych 
cal<5w. W dalszych partjach uiywanej odzieiy juz nie kupujemy.* 


Lqczf wyrazy wysokiego szacunku i powaiania 

/-/ Alfred Falter 


Odpis otrzymuje Pan Minister 
Sylwin Strakacz. 


Na dole znajduje si§ adnotacja: Polmission Kuibyszew 

spec, szyfrem 

Exp. 6.4.1942 J.Ciechanowski 


' oraz w trelci depeszy dodano na wst§pie slowa w Pan Premier polecil mi 

telegrafowa^ do Pana Ambasadora nast§puj$ce: " 

i na koncu depeszy, zamiast zdania n W dalszych partjach uiywanej 
odziezy juz nie kupujemy" 

wstawiono zdanie "W dalszych partjach odziez w znacznie lepszym stanie” 

"Ciechanowski* 






ZALACZNIK NR. i fr 


ODPIS Z KOPJI 



Konsulat Generalhy R.P, w New Yorku 
przesyla do wiadomo£ci. 


Sprawozdanie p. Ilin. A. Faltera 

w przeprowadzonej inspekcji w dniu 10 kwietnia b.r., 
w skladzie odzieiy, odbieranej przez Konsulat Gene- 
rainy R.P. w Nowym Yorku dla wysylki do Ambasady R.P. 
w Kuibyszewie. Rekwizycja P 33, Kontrakt DA/TPS 5227 
z firm^ H. A. Freedman. 


W dniu dzisiejszym przeprowadzilea, w obecnc^cl Pana Ministra 
Strakacza, niespodziewan^ rewizj? w skladzie starej odzieiy, przygo- 
towanej dla wyslania do Rosji Sowieckiej. Ogl^daiem plaszcze m^skie 
i damskie, mundury, spodnie i trykotow^ bi©lizn§ i to tak przygotowan^ 
do pakowania, a wi$c przed inspekcji naszych kontrolerdw, jak jui za- 
pakowan^ w beli, kt6r$ kazalem otworzyd. Stwierdzam, ie na kilka set 
sztuk, ktdre widzialem, ani jedna nie byZa niezdatna do uiytku i do 
zakwalifikowania jako stara szmata. B j6 moie, ie wysiZki organdw Pana 
Ministra poprawiZy przeci^tny gatunek z biegiem czasu i gorsze byZy 
pierwsze wysyZki, ale moje wraienie wogdle jest dodatnie. 

Zasadniczymi wadami sqt podarte podszewki, brak guzikdw i ze- 
wn^trzny wygl^d pomi$ty oraz niewyczyszczony z kurzu. to braki, 
ktdre dadz^ sif usun%6 na miejscu, zwZaszcza, ie jest zal^czany ma¬ 
terial do naprawy podszewek oraz nici, igly i guziki, ktdre znalazZem 
we wskazanej przezemnie beli. 

Pana Ministra decyzje zakupienia i wyslania tego towaru, uwaiam 
za sluszn^, gdyi dostawa nowych rzeczy zakupionych, pomijaj^c jui ich 
wysok^ cenQp trwa dlugo przez co znacznie op6£nion$ bylaby doralna po- 
moc i niewyzyskany tonai zdobywany dla przewozu. 

Ambasador Kot zostaZ proszony o przydzielanie nieuiytecznych sztuk 
jako material do naprawy i pod^cidlki a nie jako oiziei| podczas rewizji 
dzisiaj przeprowadzonej, odzieiy w tak zlym stanie nie stwierdziZem. 

Prosz$ uprzejmie Pana Ministra o poinformowanie o powyiszym Pana 
Premiers Rz*du R.P. 


A. Falter 










Zfii^cznik Nr. 19. 


Wyclnek z NEW YORK WORL'L-TELEGEAM 
z dn.30.VIII.42. 

doi^czono do oryginclu niniejszego 


sprawozdenia. 








ZiZACZMIK HR. In 


8PF410Z04KH Hr. 6. 

Sprawoidani* niniajaxe apor^drany na Bicutak aawiadomienia na* 
prsaa Dalegata Min. P. i 0.8. p. 2naalfckiago, 4a Dalagatura potraabuja 
opisa czynnolci pr*y pakowaniu rzeczy do Rosji u czaa od 20 kwietnia. 

W wyniku naszego olwietlenia calokazta^tu caynnolci przy pakowaniu 
1 wyvylce rzecay dla Polakdw w Rosji na konferencji w dn* 18 kwietnia i 
w naaiya sprawozdaniu Nr, 5 f zaszly od dnla 20 kwietnia ziaiany w dotych- 
czaaowym txybie pakowania tych rzecz;y. A nianowicie wreazcie po 2-1/5 
miesi?cznym d n— ginlu si? praea nas polecono fimie, ft* rnuai waiyatkie 
bale pakowana w naszej obeonolci znaczyl kolejnemi numerami. Od tego 
dnia a* rdwniei obecni pray pakowaniu dwaj inapektoray Treasury. Bala 
a odziei^, po ostateeznyn opakowaniu a% akladane w apwcjalnya magazynie, 
od ktdrego klucae oaj% wapomniani inapektorzy Treasury. 

Zasn&csamy, ie inipektoray Traaaury nie uanali instrukcji a 27 
■arcay wydanej praaa f* Freedman, okrallaj^caj jakoll maj^cej by6 pako¬ 
wana J odzieiy. I awi^aku a tym nie mielilmy iadnego kryterium do uata- 
lania jakolci tej odzieiy. Praee pawien csaa inapektoray wbrew naaaemu 
atanowlaku zgadzali si? na pakowania pl&azcay baa waglfdu na a tan pod- 
azawkiy na pakowania plaszczy brudnych, poplaaionych i wytartych. Obecnie 
nie cayniA nan trudnoloi pray odraucaniu raecay nienadaj^cych ai? naszem 
zdaniera do wyaylki. Odnoinie atanoriaka iuapektordw Treasury pragnieny 
jesscae saanaczyd, ze w dniu 25 b.m. w czasie dyskuaji pray kontroli od¬ 
noinie jakolci plaszczy, ktdre moina dopuszczal do pakowania wyraaili si? 
mniejwi?cej w taki sposdb "my nie moiemy poj$6 wastego atanowiaka, a 
jednej atrony wy jako inapektoray polscy staracie si? o wyaylk? jaknaj- 
lepaaego aaterialu a p. min* Kwapiszerski jak byi na in spekc Ji akladu to 
powiedzialt wysylajcie panowie jaknajpr?dzej, a to co wy tutaj uwaiacie 
sa samaty to w Rosji b?daie mialo wkik* wartoil, gdyi nasi ludaie chodz* 
tan w goraaych szmdach". Powyiaz* opini? vypowiedaian% przea p. min* 
Kwapisaewakiego powtdrzyl wapomniany inapektor Treasury w roamowie a 
p.min* Strakacaem w caaaie wizytacji akladu w dn* 29 b*m* 

Material przedatawiony przea firm? Dadourian do pakowania jest roa- 
maity. Czaaaml jest tak aly - dotycay to zwlaazcza plaszczy n?skich i 
damskich - ie conajmniej 5G;c odrzucaay, a i ten material z takich partii, 
ktdry jeatelmy zmuszeni przepuszczal jest tego rodzaju, ie w Polsce w - 
caasach najgorszego kryaysu goapodarcaego nie odwaiono by ai? przydzielil 
nawet bezrobotnym. 

b dniu 15 b*n* zabralilmy z firmy jedn% paczk? (24 sztuk) awetr (m 
przygotowanych do pakowania* Swetry te nas tym zdaniem nie powinny by! 
v tym stanie wyaylane. Niektdre a* bardao zabrudzone, wiele jest po- 
iartych przez mole wzgl?dnie s^ podarte i przepoeone* 

Z uwagl na watriynanie tempa wysylki odzieiy s uwagi na brak atat- 
k 6m do Rosji, naleialoby pozoatal* reazt? rzeczy - kllkadziesi*t tyai?cy 
plaszczy daoikich, par? tyai?cy plaazczy m?skich 9 25 tysi?cy swetr5w - 
praynajxaniej wyczylcil. 

Od dnia 29 kwietnia do 6 rnaja pakowano rdwnoczelnie w dwdch miej- 
acach, t.j • w budynku pod nr* 25 i 41 w awi^zku z tern od 29 ilo56 
inapektor6w polakich zostala zwi?kason& do 4-ch. 





V eitflt od 20 kwietnia do SO Baja - aaj%c do dyapoaycj 1 data 
pra ay spakowano oa 700 b all# W esaaia tym pakowano praetrainie pZaazcae 
damakie 1 a?Okie, naatfpnia pakowano troch* plaascay woj skowych, kto- 
rych rtan nia nasuwa apecjalnych aastraaietf, nundurdw wojakowych, kto- 
rych stan prsedatawiony jest w poprtednich spravosdaniach i w mifdiy- 
csaaia nie poprawiZ sif • Odnolnie blua woJ akowych zaanacaaay, ie w 
dnlu 22 b.a* wypZynpZa anowu aprawa guaikdw pray kieaaeniach i naramien- 
nikach* Flraa odwiadcayZa, is nia b*daia praystywad tych guaikdw, in- 
apektoray Traaaury pop±eraj4 to stanowiak© firmy wychoda^c a zaZozenia, 
ia w kontrakola nia aa mowy o Bandura ch wojakowych. 0 aprawle taj 
powiadoaili&sy Delegatur$ jednak decyaji jeszcze nia otrxymalieay• 

Poaatem apakowano parf bali koaaul kh a k i i par* ball bieliany weZnianej * 

UaupeZnieniaa niniejsaego aprawoadania a% ponadto apecjalne raporty 
piaeanei 1) a dnia 4 maja, 2) 5 oaja f S) 9 Baja, 4) 21 aaja, 5) 2 raporty 
a dn. 27 b*B* 

Wkoricu aasnacaaay, ie kontrolf nasa* uZatwiZby fakt doatareaenia 
waordw odaieiy zZoionych — wedZug poaiadanyeh prsaa naa informacji 
v Treasury Department w Waaxyngtonie - pray aawieraniu kontraktu, a 
ponadto xapobiegZoby to wyayZce odaieiy marnego gatunku* 


1 zaZ.i aastawianie bali 
lew York, dn. 50 Baja 1942 r* 


MieczysZaw Dobija 


(-) dr* Leopold Qbierek 





ZALACZNIK NR. Q ) 


ODPIS Z ODPISP 


New York, N.Y. 

22 grudnia, 1941r. 


Do 

Pana Konsula Generalnego R.P. w New Yorku 
Ministra Sylwina Strakacza 


Mianuje Pane moim bezpo^redni* zast^pc^ do kierowania calolci^ 
akcji pornocy na terenie Stan<5w Zjednoczonych w charakterze Delegate 
Ministra. Pracy 1 Opieki SpoleczneJ. W tym charakterze bfdzie podle- 
ga 6 Panu nietylko kierownlctwo akcji poraocy w terenie, lecz takie 
izialalnos6 Delegatury Ministerstwa Pracy i Opieki Spolecznej w No- 
wym Yorku, jako jej be*po$rednienm zwierzchnikowi. 

(-) J. St. 

Jan Sta^czyk 


Minister Pracy i Opieki Spolecznej. 







ZAMCZHIK HR. 


ODPIS Z KOPJI 

JAN STANCZYK 

Minister Pracy i Opieki SpoZecznej 
Buckingham Hotel 
101 West 57th Street 

New York City dn* 8 stycznia 1942 r # 


Do Pane Aleksandra Znamlgckiego 

Delegate Ministerstwa Pracy i Opieki SpoZecznej 

New York City 

Panie Delegaciei 

PrzesyZam w zaZ^czeniu odpis pisma mego do Pane Ambasadora 
Ciechanowskiego w sprawie sorganizowania akcji pomocy Hla na- 
ssych je£c6w i uchod£c6w, Prosz$ Pane o dokZadne zapoznanie *i$ 
z powyzszym pismem i stosowanie wyratonych w nim sasad w PaiSskiej 
d*iaZalno£ci. 

Jednocze£nie zwracaj^c uwagg na nast$puj%cy ust^p mego 
listui 

"Delegatura podlega bezpo£rednio Ministrowi Pracy 
i Opieki SpoZecznej i jest na budiecie mego resor- 
tu. Na bespolredniego zast$pCQ Ministra Pracy i 
Opieki SpoZecznej, na terenie Standw Zjednoczonych 
zamianowaZem, sgodnie z porosumieniem z Panem Am- 
basadorem, Konsula Generalnego R.P. w New Yorku, 
p. Ministra Sylwina Strakacza*. 

ft 

wyjalniam, ie w sprawach wymagaj^cych bezpo£rednieJ decysji Ministra 
Pracy i Opieki SpoZecznej, a niecierpi^cych zwZoki upowainiZem Pane 
Sylwina Strakacza do powzi$cia jej w moim imieniu - o csem proszf 
mnie kaidorazowo zawiadamia6. 

Lqczq wyrazy powaAania. 

(-) Jan Stariczyk 

Minister Pracy i Opieki SpoZecsnej 


do wiadomoAci otrzymujei 

Konsul Generainy R.P. w New Yorku 






ODPIfl 


Hew York, H.I. 

ZZ grudnia 1941 r . 



Sstuiowny Penie Aabasadorset 


„ . . ^ Po ^Po^niu al* w czarie mego pobytu na terenla Stand* Zjednoczo- 

nych z ca2okazta2t«> •agadnierf, zwi^senych a akcj* poraocy dla naezych Jedcdw 
1 ucaoc£ccr, przytzedlem do praekonenla, 4e dla uaprewnleni* c«2ej akcji ponocowej 
neleiy acentrallaovae zakup i wysy2k$ ir odkdw ponocy w Delegaturze Ministerstwa 
Pracy i Opiekl Spo2ecznej* z ciedrib^ w Her Yorku. 


W czaaie raego objazdu odrodledw Polonil, stwt©rd*12*», 4e stereg 
roinoror nyeh orgftjiiaacji abler? fundupse 1 dary w naturze ne rdftne cola pornocy. 
Tenbtan rzeczy dezorientuje oficrodawcdw* powoduje przetrzynywanie funduzzdw 
a poecczegdlnyeh organizecjach* co wp2y^a ujeanie ne pem$ ofiarnold. Poaatea 
organiaacje nabywaj* czfzto ae zebren* gotdwk* towary na w2aan^ rfk*, co pro- 
vedal ctfsto do be?planowr>dei r acbyweniu potrsebnych ^rodkdw & przez to do 
nieracjonelnego goapodarowania skromyad fundus zamt a punktu widzenia iatot- 
nych potrzeb jericdw I \ichod6cdw. 


Spotyke2em el? w caasle aego objazdu rdwniei a opini^, ae strony 
ofiarodaweow* ie zbidrki fundu®7dw 1 dary w naturae d«2yby duio lepsae rezultaty* 
gdyby ofiarodawcy viedzieli, 4e funcluaze 1 dary sq natychnleat wysylane do 
miejzca przeznaczenia* a nie prr.*trzynywfine w niejacowych skladnicach lub 
keaach niejacowych organizecji, a zbidrki przeprowadzane pod jednolitym has2ea 
porno cy polekira jedcom wojennyro 1 uohodfcom. 

Te obsorwacje dopro».adzi2y ante do zaproponovsnia wprowe.dzenia 
naatfpuj^cych zaien w dotychczaaowej organizacji zbidrek i dardw w naturze 

orrz wyay2aniu zebranych drodk^w jedcoo i uchod^coa. 

1« Wszelkie zbi&rkl wlnne byd orowadzone pod haa2em poaocy jedcoia 
wojennya i uchodfcom, 

?• Zebrene funduaze winny byd przesylane do Rady Polonil* a dary 
w naturze do skiednic wakazanych przez Delegating Min.Pracy 1 Opiekl Spo2ecz- 
nej* ak$d b$d^ akierowane przez t$ Delegatur* do portdw za2adowania na atatki. 


5, Organizacje, ktdre nie przesy2aj$ z jakichkolwiek powoddw ze- 
branych funduszdw do Rady Polonil* jak n.p. orgenlzacje iydownkte, nozebren^ 
gotdwk^ przesy2ec bezpodrednio do Pelegatury Min. Pracy 1 Opieki Ppo2ecznej, 


4. Tak Rada Polonil* jak i organizacja* ktdre nie prze*y2aj$ ze- 
branej gotdwki do Rady Polonil* nabywac we w2?Bn^ ztkrepie za eebrene 

funduaze Irodki poaocy* jednakie dla racjonalnego pokrywania potrzeb 1 unlkanla 
mabywanie przez poszczegdlne organlzacje mniej potrzebnych lub jednoczdsnie tych 
zengrch towei*dw* b^d^ zaalfga2y przed zekupea inforaacjl w Delegaturze Min.Pracy 
1 Opieki Fpo2ecznej, jakie towary naleiy w danej chwlli nabywsd, ’Tf jwlftdciwazyrn 
zalatwieniea tej eprawy, by^oby wogble zcentraJLizowenie zekupdw przez ustalon^ do teg 
przy Delegaturze Min. Pracy 1 Opieki Spo2ecznej XomisJ** co de2oby w rezultacle 
potanienie zakupow, dzi^ki nabywenlu towardw w wi$kezyeh pertiach* oazcz^dnodd 
na transportach oraz dcidlejez^ ewidencj^ crlej ekcji rakupdw. 

























































































































































































































>> 





























































































ftrossf Pena Aabasadora o Ztikm polnformoircnie ewych podleglyc.h 
thrsfdow Konrulemych o powytszych sealerzenlach ora* o porosumieniu 0I9 * 

Rad% Polonil i wezystkini xa jmuj^cyrai elf aa tutejszym terenie akcj% potto cy 
organlsacjemi i opobrmi, by sechdeky prsyj%6 seproponovane pr?.©?omnie vy- 
tyczne, samierzej^oe do ujednolicenia akcji xbibrek, zakupbw 1 wyeyiek foodkdv 
pornocy przez prsyjpcie caseds 

1* Zbidrki odbyvaj* sip pod jednolitym hr clem poaocy jeiScoa i 
uchod£coa$ 

2. xebrc tio funduase sq netyohraiast praekazywane do Rady Polonil, 

a prsez inetytucje ale objfte organize cyjnle przez Radp Polonil berpodrednio 
do Delegatury Win. Preey 1 Oplekl Fpoiecznej* 

3. Rada Polonil lub poszczeg&ne orgaaizocje, ktdre saaieraj* na- 
byvad bezpolrednio sc zebrene fundusze £rodki poaocy, aog$ to czyni£ lecz 
po uprzednim aslqgnlfciu lnforraacji w Delegaturze co do tego jakle erodki 
powinny w danya momencie nebyxad; 

4. rebrene dary w naturae naleiy klerowed natychalast do ekkednle 
woke t any ch przez Delegaturp; 

5. nale&y C%ty 6 do uzyskania zgody uttzystkicb orgtnizacji zajrauj%cych 
sip zbldrkanl funduazdw 1 dardr w naturzc na ponoc nc centrrlisccjf zakupbw 
przez epocjalnq kotnlsjp, ktdra by byla utovorzona prsy Delegrturze Mln.Pracy 

1 Oplekl SpoieczneJ. Cxionkowie Komisjl aogllby byd mptowle seufania Rady Polonil, 
iydowskicU organizacji 1 tych organize® ji polskich, ktore nle 04 objfte orgenlsa- 
eyjnie prsez Radp Polonil, a zbieraj* fundusze na ekajf poaocy. 

6. Delegatura podlega bezpo*rednio Ministrowi Prrey 1 Oplekl Epolecz- 
nej 1 jest na bud&ecio mego reecrtu. Ha bezpczredniego zaatppof Mlnistra Prccy 
1 Oplekl Spokecznej, na terenie Stenow Zjednoezonych, zcrsi&norelem, godnie 

s porozumienlem z Pcnea /jabasrdorem, Konsula Cencrr.lnegc R.P. w -lev Yorku 
p. Ministry Sylwina Strokacza. 

Prague nadaienic, 4e oczjitflscie rosaory s rz^dein amerykadaklm, do- 
tycz^ce czerpanla pomocy dir uchoolodv e Lease Lend Bill'u nele&| do vyl^cz- 
nego zakresu dzirlslno^ci Pena Ambaerdore. 

Rdvnocse^nie pregng poinfoiao.*cc Paia Ambrs&dora o %szcz$ciu rkcji 
wysykanie pcczek indyviourlnych do 000b zarjduj^cych eif nr terenie R opji 
Sowieckiej. Do proved zoni*. tej rkcji upowainiken P.K.C. w !Tovym Yorku, powie- 
rzaj^c jej kiero».nictvo p.Dyrektorov i lleksrndrovl Grwlikowi. W tej aporavrie 
b^dzie podane z/visdoralenie t; prasio. 

Prosz? przyj^^, Panie Actbr eedortr.e, vyrazy raego glfbokiego szacunku 
i powr if nle • 

Jan St#uSusiyk 

Minister Precy 1 Oplekl Spoiecznej 
Do 

Pena Aabaeedora R.P. 

w Wassyngtonle 

Pana Jena Ciechanovsklego 


1 




I ZA&ACZMIK MR, I h 

P 

I 

S 



AMBASADA 

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
W WASZTNGTONIE 

79l/SZ-tjn-17 15-go etycznia 194£r. 


Do 

Pan* Mlnistra Sylwlna Strakacza 
Konaula Generalnago Rzpltej PolakieJ 
w New Y o r k * u. _ 

1 uzupelnierilu rozmoY.y telefonicznej z dnia 15-go b«m«, w 
apravie zorganizowania kontroli wysylanych transportdw odzieiy 
dla n&ezyqh uchod£c6w w Koeji, i povoluj^c na list Sinistra 
Stadezyka w tej spravie, potwierdzara dyepozycj^ p. Uiuiatra 
Sta^czyka zaan^azovaiiia przez Pan & Mini at ra potrzebnych kontro- 
lerdo przeprowadzenia tej niezbfdnej pracy, prosaic aby od- 
rzucano odziei w stanie nieodpowiednia przy wysylce prsy- 

szlycb trancport6w* 

Pan liinister Sta£czyk zaznaczyl, le potrzebne fundusze na 
ten cel, kt6re nie powinny wynie£6 wi$cej Jak kilkaset dolar^w. 
Pan Minister trinien czerp&l z przeznaczonej przez Rz^d Poiski na 
zakup palt su^y, podobno b^d^cej w dyapozycji Radcy Finanaowego 
Anbasady p. Z&towskiego# 


<C*vto**/**4v £*«v. t*.v t 


(-) J. Ciedi&noiraki 
Aabaaador R* P. 


l9. I. 













f 


ODPIS 


zr 

New York, N.Y* 

8 stycznia, 1942 r* 


Szanowny Panle Ambaaadorze, 


Ministerstwo Skarbu przekaza2o, na wnlosek Mlnisterstwa 
Pracy 1 Opleki Spo2ecznej, suae $125,000* do dyspozycji Arabaaady R*P. 
w Waszyngtonie na pomoc dla uchodfcdw w Rosjl* Puma ta mie2a by6 prze- 
znaczona na zakup palt* Wobec tego, ie w miedzyczasie uzyfkali&Hy fundusze 
na pomoc odzieiow$ z Lease-Lend Bill'u, okazuje alf przeto niewakazane na- 
bywanie za przekazanq sume z Londynu palt, lecz nalefcy uiyd t$ sum? na za- 
knpywanie lekarstw, rayd2a i szczepionek przeciwtyfuaowych* Proaze wi^c Pana 
Ambaaadora o takie wykorzyatanle tej aumy na ten cel* 

Rdwnocze^nie proa*$ Pana Ambaaadora o ssrezerwowanie od $10,000. 
do $15,000* na koazta zwi^zane z kontrol* 1 przeay2k*| Irodk^w pomocy do 
Rosjl* 

W tej chwlli Jest koniecznym przyj^cie do kontroli przy odblorze 
towardw z Lease-Lend BiU*u kilku lndzl, ktdrym trzeba wyp2aca6 wynagrodze- 
nie za te czynno^cl* 

Proszf przyj$£, Panle Arabssadorre, wyrazy raego gl^bokiego pzscunku 
1 powaftenia, 

/-/ Jan StaiSczyk 
Minieter Pracy 1 Opleki Spo2ec*nej 


JWPan Jan Ciechanowski 
Ambaaador R*P* 
w WaBzyngtonie. 











ZUAC7X1& NR, 


0DPX6 Z ODPIflO 

Do Pan. Konaula G«nsralnego R.P. 1 kwietaia 1942 

* Mew Xoxku 

R wi^*Icu * plsmem p« A* Znulfclcitgo a dolt 27 utqi koounl— 
co nazt$pajei 

W dniu 24 m&rca o gods* 8-ej rano p* L* Qbierek, pelnl%cy kontrolf 
prsy o^biorze materialu z Lend Lease, zakomunikowal mi telefonicznie, 
ze w skladzie prsy 25 Elisabeth Btr. zastal 14 ball s pleszczami mpskimi, 
prsygotowaneni do wyzlania* Bell tych nasi kontrolerzy nie widsiell 
przed zapakcwaniem* Interweniow&lem natychmiast u p* Freedmana, ktdry 
calkowicio podzielH m6j pogl%d, cofn%2 kwestjonovane bale i wydal bar- 
dso rygorystyczne instrukcje, podnoss^ce w dalszym ci^gu jako£6 pakowa- 
nej odsieiy. Na skutek interwencji IConsulatu Gen. p* Freedman wydal in- 
strukcje na pi&aie 1 nasi kontrolersy s% w posiadaniu odplz^w tej in- 
strukcji. 1? raporcie s dnia 25 marca, na ktdry p. Znamipcki powoluje 
sif p* Qbierek wyr&inie podkrella sn&dsne podwyiszenie jakolci pakowa- 
nej odzieiy. 1 pdiniejszych sprawozdaniach ustnych a&rdwno p* Obierek 
jak i p. Dobija stwierdaaj^, ie jako£6 materialu jest zadawalaj^ca* 

Zaznaczy6 musz#, tc w my£l obowi^zuj^cych prsepis^w nie jesteimy 
upravnieni do kontroli odbieranego materialu* 0dbi6r przeproradza U.S* 
Treasury Department, Procurement Division i podpis inspektora tego 
urz#du musiray formalnie uwaia6 sa gwarancj#, te towar odpowiada warun- 
kom umowy. W wypadk&ch innych kontr&ktdw otraymalem od Procurement 
Division wyraine aastrzeaenie, abyra nie koaunikowal sip a firmm&i, do— 
starczaj^cymi tovar z naszych kontraktdw. Jedynie w wypadku kontraktu 
5227 (Firma H*A* Freedman) Procurement Division p^loficjalnie odst^plla 
od tej zasady i zgodslla si# na obecno£6 naszych kontroler<5w prsy pako- 
waniu. Oczywi^cie kontroler Procurement Division jest rdwniei doecny i 
on jest oficj&lnym odbiorc^ materialu. 

W tych okoliczno5ciach i^danie z naszej strony zerrania kontraktu 
5227 byloby r<5wnoznaczno z wyraieniem nieufnolci w stosunku do U.S* 
Treasury Department, kt<5ry dla naz przeprowadza wszystkie zakupy na 
podstawie Lend-Lease Bill i zakupiony material odbiera* Trudno nawet 
przewidsiel, w jakim stopniu takie postawienie sprawy wobec U.S. Trea¬ 
sury zawaiyloby na delszych losach c&lej naszej akcji pornocy obywatelo* 
polsklm w Rosji. 

Zervanie kontraktu w obecnej chwili byioby korzystne jedynie dla 
kontraktora* Od czasu zawarcia kontraktu ceny na odziei poszly 

v g6r# o 25 do 30 procent i iloiS towaru na rynku g*altownie zmalala. 
Zrobienie nowego kontraktu pozatem zwi^zane jest z przetargiem o^Lno- 
krajowym i zal&twienie tych formalnotfci potrwaloby uajmniej 2 - 5±esi$ce* 

Kontrakt 5227 jest obecnie wykonany w okolo 70 procant. Do tej 
chwili wysZano i pokwitowano z tego kontraktu na $534*095*55 odzieiy* 

W zaladowaniu w Philadelphii i New Yorku zn&jduje si# material z tego 
kontraktu na sum# okolo 170*000 dolar6w. 

Z Bostonu z omavrianego kontraktu byly l&dowane ilolci nie przekra- 
cz&j^ce 10 procent calo£ci kontraktu* Wiadoaolci o przygotowywaniu 
"znacznej partii" do vrysylki z Bostonu 84 calkowicie zmyllone. Portw 
Bostonie przestal 2adowa6 i nawet z kontraktu 5227 partia 100 ball 










- 2 - 


odaie&y bjdaia akierowana do aaiadowania w Kw Torku, PodkraHi^ ou«*$ f 
is v Bostonie kontrolf torraru praaprowadza aiejscowy oddaia* s wlasnego 
akiadu finy Freednan 1 ole a&a powod$* do praypueacaeri, aby finua ta, 
lcjoltia w wykonaniu ca2o5ci kontrektu, dopuJcila Big iiaduiyc. Dla 
upewnienia si* proeag o aaeiggnigcie opinii ze atrony odbiorcdw matarialu 
w Roaji, gdy* ladunki a Boatonu •% wysyZana na oddaialnych konoaaaentacn* 

Dla wyjainienia caZokaataZtu oaawianego pisaa aaanacaaa, *e anl 
p. Znamlecki, anl p. Wojciechowaka i p. Honigwill na ktdrych autoi'/tw 
p. Znaaigcki sig powoZuje, nia byll ani raxu. w skladzie x nie wi z a 
anl jednej satukl odzieiy, wyayZanej do Roaji* 


I. G* KoZIupailo 


Otraymijei p. Minister Pracy i Opleki SpoZecanej, Loudyn 
Ambaaada K.P. f Washington, D. C. 

Delegatura M*P* i 0*S*, Hew York 




ZALACZMIK MR. 


KOPJA 

Uzasadnienie wniosku o zawieszenie w czynnoOciach urz?dowych p. KoZZup&jZy, 
_ ursednika Deleaatury Ministerstwa Pracy 1 Qpleki SpoZecznej. _ 

P• KoZZupajZo wiedziaZ od momentu zawarcia umowy z firm% Freedman, ie 
towar dostarczany przez t? firm? jest w bardio zZym gatunku i wymaga bardzo 
skrupulatnej kontroli (wynika to g listu p. K. z dn. 12.1.42r.) - poaimo to 
nie przedsi?braZ - jako kierownik wysyZki - wZaOciwych krokOw aby vrstrzymaO 
wysyZk? towaru niekontrolowanego. 

Gdy zdecydowane zostaZo wprowadzenie kontroli polskiej prgy wysyZce 
rzeczy uiywanych zorganizowaZ t? kontrol? w sposOb nietylko niedostateczny, 
ale wr?cz dla caZoOci akcji reliefowej - szkodliwy. 

W szczeg6lno£ci wysun$6 tutaj naleiy nast?puj%ce zarzutys 

!•' Wprowadgiwszy polskich kontrolerOw do firmy nie zapewniZ im 
odpowiednich uprawnieO, lecz wr?cz przeciwnie - przedstawiZ ich jako uchodz- 
cOw, ktOrym wZadze polskie chc$ daO prac? i ktOrych naleiy w firmie "tole- 
rowaO" • (Na t? form? wprowadzenia powoZywaZa si? p6£niej firaa) • 

2. Nie zapoznaZ polskich kontrolerdw - pomimo ich prOlb - g 
warunkami kontraktu na uiywan^ odziei ani nie przedstawiZ im prObek tej 
odzieiy, ktore zaZqczone do kontraktu i muszq stanowiO jedyns* wZa£ciw% 
podstaw? kontroli dostawy. 

5* Wbrew skZadanym przez kontrolerow reportem sprzeciwiaZ si? 
i^danemu w tych raportach (raport Nr. 1, raport Nr. 3) zwi?kszeniu kontroli, 
w szczegOlnolci zaO wyrainie przeciwstawiaZ si? i^danej szczegOZowej ewi- 
dencji kontrolowanych bali oras ich znakowaniu (W raporcie Nr. 1 z dn. 11 
lutego kontroler piszei 

... te fakty utwierdziZy mnie w przekonaniu, ie t r firmie powinien 
by6 od g. 8 rano do 6 pp przedstawiciel czynnikOw polskich, nast?pnie, ie 
bale pakowane w obecnoOci tego przedstawiciela powinny otrzymaO ustalony 
znak wzgl?dnie powinna byO wprowadzona szczegOZowa ewidencja")• 

P. KoZZupajZo oOwiadczyZ kontrolerom na te uwagi "ieby si? nie wtr^cali w 
nie swoj$ rzecz". 

ROwniei nie odniOsZ skutku raport No. 3 w ktOrym na skutek stwierdzonego 
przez kontrolera pakowania bali w czasie jego nieobecnoOci, i%da2 on, 4>yt 

... "bale pakowane w obecnoSci delegatOw wZadz polskich byZy 
albo odpowiednio znakowane albo tei powinna byO wprowadzona szczegOZ<» 
ewidencja bali zapakowanych i zaokr?towanych". 

4. Przez caZy okres pracy p. KoZZupajZo wpZywaZ na kontrolerOw, 
aieby "Zagodniej traktowali swoje obowi^zki" a rag wr?cz wymOgZ na nich 
wycofanie raportu niekorzystnego dla firmy. Wszelkie prOby zaostrgenia 
kontroli traktowaZ jako niewZaiciwe wyst^pienia i przeciwstawiaZ si? im 
wr^cz brutalnie i niegrzecznie. (wedZug relacji pp. kontrolerow). 

5. P. KoZZupajZo Owiadomie wprowadzaZ w bZ*d pozostaZych urx?- 
dnikOw Delegatury, wyrainie podkre4laj*c na wspOlnych konferencjach, ie 
WZadze AmerykaOskie absolutnie nie zgadsaj* si? na iadn* kontrol? ze strony 
wZadz polskich, jedynie w firmie Freedman pOZoficjalnie toleruj* polskich 
kontrolerOw. 




Takq opini? sugerowaZ rtiwniez Min* Stariczykowi. Jak si? obecnie okazaZo 
byZo to sprzeczne z prawdziwym stanem rzeczy, gdyi wZadze amerykatiakie nigdy 
nie zprzeciwiaZy si? polskiej kontroli, tembardziej, 4e podpisanie kontrak- 
ttiw na star* odzie4 nastipiZo na wyi^czn^ odpowiedzialno£6 
wZadz polskich (wedZug oJwiadczenia p* Colman^). \ 

6. W pifeie z dn* 1 kwietnia b.r* p, KoZZupajZo bardzo nierzetel- 
nie informowaZ p. Min* Staticzyka o tem, 4e firma Freedman byZa lojalna w wy- 
konaniu kontraktu, i ±e zarzuty i zastrzeisenia podnoszone przez innych urz?d- 
nikow, w szczegtilnotici zati wiadomotici, 4e znaczne partie towaru wysyZane sq 
bez kontroli ••• "okretiliZ jako caZkowicie zmy^lone". BroniZ przy tem bardzo 
mocno "uczciwolci" firmy. 

7* Odkryty w dniu 18 kwietnia nielegalny skZad - b y Z znany 
p* KoZZupajle, dlatego, 4et 

a) jedynie p* KoZZupajZo znaZ liezb? bali kontrolowanych w 
skZadzie notyfikowanym wZadzom oraz ilo 66 bali, kt6re on, jako referent wysyZki 
przyjmowaZ do wysZania i kwitowaZ* 

b) p* KoZZupajZo otrzymywaZ i dawaZ do ekspedycji dowody 
dezynfekcji towar6w w firmie Freedman, a na tych dokumentach figurowaZy adrezy 
skZadtiw, kttire obecnie okszaly si? dalszymi skZadami nienotyfikowanymi, gdzie 
Firma pakowaZa zartiwno bez polskiej, jak i bez amerykaXBkiej kontroli* 

Na konferencji w dniu 18.4* sam p. KoZZupajZo przyznaZ, 4e wiedziaZ 
o istnieniu akZadu nienotyfikowanego na ul. Elizabeth 17* Dlaczego wi?c w tym 
skZadzie nie zorganizowaZ polskiej kontroli? 

Zaznaczam, 4e skZad nielegalny przy ul* Elizabeth 41 zostaZ odkryty 
przez kontrolertiw na wZp.snq r?k?, pomimo tego, ze p* KoZZupajZo odmawiaZ im 
informacji o caZotici wysyZki co naturalnie utrudniaZo kontrolerom stwierdze- 
nie istnienia innego skZadu* 

8* Dokumenty dezynfekcji towar6w firmy Freedman (jest odpowiednie 
zaztrzetenie w kontrakcie), kt6re p. KoZZupajZo przez przeszZo trzy mieBi*ce 
wr?czaZ do wysyZki, faZszywie stwierdzaZy fakt dezynfekcji, o czem p* KoZZu¬ 
pajZo wiedziaZ* PowiedziaZ on bovriem w urz?dzie Treasury Department (w koticu 
maja, w obecnotici p* Strakacza i p* Obierka), 4e dezynfekcja w firmie Freedman, 
kt6ra odbyZa si? w "zeszZym tygodniu" byZa pierwsz^ dezynfekcji w tej firmie, 
kt6ra rzeczywificie miaZa miejsce* 

9* P* KoZZupajZo przez caZy okres pracy, koncentruj^c w swym r?ku 
funkcje wysyZki i kontroli, wyra4nie dziaZal na korzylti firmy Freedman * Prze- 
ciwst&wiajic si? usiZowaniom wzmo4enia kontroli, dziaZaZ on wr?cz na ezkod? 
spraw polskiego reliefu* Po kaidyra usiZowaniu ze strony innych urz?dnik6w 
w kierunku realnego przeprowadzenia kontroli, p* KoZZupajZo powi?kszaZ jedy¬ 
nie tempo wysyZki starej odzie4y, - pomimo, 4e rz^d polski uzyslcaZ Ju4 sze- 
reg innych toward gotowych do wysyZki, - aby jaknajszybciej zrealizowa^ 
kontrakt firmy Freedman - (po liScie Delegatury w tej sprawie do p* Strakacza 
z dniu 28.5.42 - wysZaZ naprzykZad partj? 410 beli). 

Reasumujic powy4sze uwagi stawiam wniosek o zawieszenie w czynnolciach 
urz?dowych p* KoZZupajZy, Jako urzpdnika nietZaSciwie wywi*zuj%cego si? ze 
gwych obowiizktiw jak rtiwniei ze wzgl?du na to, 4e na tie jego pracy powstaje 
szereg podejrzeti co do jego wsp&dziaZania z nielojaln^ firing. Jednoczelnie 
muzz? stwierdziti, 4e z punktu widzenia pracy biurowej jego spos$b post?powania 
wyklucza mo41iwo4ci jakiejkolwiek z nim w«p6Zpracy. 

(-) Z* Wojciechowska 






ZaZ^cznik Nr* 


LZ 

1? p. L. Honigwilla przeeiwko 

p. Ign. KoZZupajle. 

(wyci*g * zeznania p. Honigwilla pried KomisJ* Badawc*^ 
i dnie 26 sierpni* 1942 r.) 

1) ZaZadowanie ai 925 bel z paltami do dnie wprowadeenia kontroli, mimo 
ziej ich jakodci (okoZo 15% nienadaj^cyoh sis do uiytku). 

2) Wprowadzenie kontroli dopiero 5 lutego 1942 r. chod mo&ne bylo ja 
wprowadzic jufc 19 atycznia 1942 r. 

5) NysZanie w dn.20 lutego 1942 r. - 142 bel do Philadelphia fumigowanych 
14 lutego 1942, chod zafrachtowanie nast^piZo dopiero 1 kwietnia 1942 r. 

4) Niezwrdcenie uwagl na fakt podawania w certyfiketacb fuwigacyjnyeh 
edreadw rdftnycb skZeddr, -ktdry to fakt powinien byZ byd rneny p,KoZZupajle 
najpddniej w polowie raarca 194? r. 

5) Scycje z kontrolerami i niedawenie im wskazdwek. 

6) List p.KoZZupajZy do tyin.Strakecza z dn.l kwietnia 194? r., w ktdrym p. 
KoZZupajZo wyraia przekonanie o lojalnosci firmy Freedman, (ZaZ^cznik Nr.2^ ) 

7) Niewykonsnie uchwaZy Telegatury z dn.9 kwietnia 1942 r, dotycz^cego 
numerowenia bel. 

9) Nieobecnodd kontrolerdw w skZadzte Dadouriana podczee wizyty Min.Faltera 
w dn. 10 kwietnia 1942 r. P.Honigwill przypuazcze, ie nieobecnodd ta byZa 
zaaraniowana w poronimieniu z firm^ Freedman. 

9) Proba odroczenia wyjazdu do akZadu przv ul.Elizabeth Nr.41 po wykryciu 
tegoi przez kontrolera Tr.Obierka w dn. 18 kwietnia 1942 r. 






















































■ 













































10) UaaleAnienie odstkodovania od reportdw s Eosjl (eo byioby odroczeniem 
■privy na b. dlugi cut). 

11) Prsyjasne kontakty s p.Harry A* Freedmanera. 

• ' v.; - 4 ... ' 

12) Zamdwienie 20,000 koc<5r w flrmie Starling (podetawionej preef firmp 
Freedman) 1 po$rednlcsenie pomipdzy firm* Freedman 1 Komlteten Biakupdw. 








KONEULAT GFNFRALNY 
R7FC r 'TPOr?OLITFJ POLFKIEJ 
w New York'u 
151 East 67th Street 


New York, 5 styctnir, 1942. 



Do Prnt Ambeeedore R*P. 
He shinpton, D.C. 


* vykonenlu ln.’trukcjl Prne /mbasedora p 1? dril do p. 

A.H.Watson, * Procurement Division, Treasury Department, -6 Ninth Avenue, 
lies Tork, eby i nim oracle sort we odbioru 1 wysyisi eo ..oaji „ ' 

trektu DA - TPS - 5P27. Towara-asyi ml p. Ignecy Koliupf jio. It roimosie 
naszej wzi^Z udziaZ rdwniez p. David Perks, last^pca p.Wetcona. 

Foznora miaZa chaxrkter og<5lno informacyjny i nawi*zanis osoblstego 
kontektu - gdyz p. Watson byZ jui * posiadcuiu zerdwno^ eamego koatrr^.u, jak 
1 instrukcji z Treerury Department, jak mt kontrakt wytconac. 

Ustalili&By ne»t?puj?|ce punktyt 

1. Bale z towarem adresowane ’"Poles - O.S.P.", zgodnie z 

instrukcj* ?sns Ambasedors z dale IP Ustopedr r.ub. N 791, Sz-tjn.. Oprdcz 
tego b$d$ nosiZy napls "c/o Polish Embassy, Kuibyshev * 

2. Transporty b*d* rozdzielone na kilks etatkbw, aby, wobec 
decyzji nleesekurovenia prepayZki, zraniejszyc ryzyko. 

5. ZaZedunek odb^dzie ei? w New Yorku lub w Bostonie w zalei- 
noeci od miejeca, gdzi- tower jest na skZadzie. 

4 Kolejnol* Zsdunku, termin wysyZki i port zeZadunku nstala 
Koneulrt Generally Jporozumieniu * p. Freedmenem 1 Moore Me Cormrck Line. 

5. Konsulet Cenerelny uzyskuje od Amtorgu dslsze przydzlsly 
shipping spree w mlrr? Jak tego b?dzie potrzebe. 

« Generalny kwituje odbi<5r toweru do wysyZkl w imieniu 

Rl ,du R.P. / iSSi Km. ******** *• «« * * C ^ rtBent/ * 

„ „ r„», m .On 7 * 2 fitwia wszelkie forraelnofci * odbio- 

rem 1 wysyika rellefu * £.‘V Parke, d.isia^oym * rrmlenia p. Weteon w i»l«- « 
Procurement Division, Treasury Department. 

inspektors « Treasury Dept., ktiryby kontrolowa* 

balowanie. 






?• New York, 5 stycznie 19*2. 


1 prayjemno£ci** atwlerdzam wielk* kurtuaajf, jakiej doznali£my w 
cseFie tej wiayty, e przedewazyrtkiem wielk* przychylno££ dir nmazej 
sprowy i ch»6 aeZatwienla jej jak nrjazybciej i jak"najlepiej# 

Naet^pnie udali£ray si$ do biura Moore Me Cormrck Line, gdzie roz- 
ra5wili£ray alf a p. Hobbard, a kt&rym p. KoZZupajZo nawi^aai byl jui 
upraednio stosunki. Chcieli&ny sl^ upevnld, ie prayanany nam tonal a 
poca»|tkowym praydaieZem dc portn w Boston!©, b$drie mbgZ"by* przec nap 
wyayskany w New Yorku. 

I tu atwierdziZem berdzo przyjrany ctocunek p. Hobbard do p. KoZZu- 
pejZo 1 do nasaej sprtwy. P. Hobbf.rd z.-pevniZ ner, ae nie bfdzie nrj- 
mniejsaej trudnolci 2 prreniesieniem calkowitem lub ca^eclowem prayzna- 
nego nan tonalu na podstawle instrukcji Amtorgu, z portu w Boston!© do 
New Yorku# Jak si$ p# Kobberd, po nsredzie 2 p# Q’Kee, saeYem wydzirZu 
frachtowego, wyraaiZ - warunki dir wyayZki dobre. Obccnie Zeduj$ si$ 
w New Yorku tray etatki do Arctengielslca. / 1 jednego 2 nlch, ktdry 
dai6 koricay Zadowenie, nle b^dzie molna akorzyata^, ale ne dwa lnne jui 
mole prayj^£ Zadunek/. Informacji co do ruchu etatkfcw na dalsa?* raet$ 
ocaywi^cie p. Hobbcrd nie raogZ nam pods6. 

Nast$paie udali&ny si$ do p. Freedmana 1 rwiedallliny ekZady, w 
kt^rych znajduje sip tower 1 gdzle odbywa aip jego belowanie / 25, 

Eliaabeth street, New York/. 

Obejrteli&jjy ne wyryvki* pZaazcze ioZnierskie, mundury IoZnierskie 
1 apodnie, koszulki weZniene, kosrule khaki 1 kelesony beige. Wpaystko to 
jeat w dobrym atanie, wycayszczone i wyreparovane, chociri przewalnie nie 
wymagaZo to nawet naprawy. 

Powelne natomiest aaetrretenie budri we mnie atrn uiywenych pelt 
cywilnych npskich, a zwZaezczs demskich. Ten tower robi zdecydowanie 
ujemne wraienle. Podazer.ki ,*$ podarte, pod pcchemi poprostu wyderte# By£ 
mole a powodu wielklego stopnio zakursenir, palta wygl^dej^ brudne; futrzene 
koZnierze pray demakich paltcch zniazczone, a prayten b% to prseweinie 
"fancy" palta o nieawykZych i jeskrswyeh kolorech. 

ZwrdciZen ne to uwegp p# Freedmana i olwiadczyZem mu, 4© prayjpeie 
tej pertji eem^wienle nie bpdp m&gZ *eleci£. P. Freedman o^wiadcayZ, 4e przy 
omawianiu kupna a p. miniatrem Kwapiaaewakim wyrafnle asanecayZ, te palta 
mf8kie i denekie wymagaj* naprawy, ie jednak kaidy indywiduelnie a Zatwo^ci^, 
i pray minimalnym nakZedaie precy i koezt<5w, tp naprawee sem mole uekuteeznid 
4e w takim aernym atanie ten rodaaj toweru byZ wysrZany przea firmf do PoZud- 
niowej /meryki i do Afryki i an^jdowaZ tam nabywcow# 






5* New York, 5 stycznla, 194? 


zwr<$eono 

Dodal ponadto p. Freedman,Ae poniewai7wu uwag^ na trudno£6 
nebycie lglel 1 nicl w fowletaeh, zekupuje na wiaeny rachunek ze $1,000*- 
lglel 1 za ?1,000 grubych nici, ktdre dol^cry w odpowiedniej llo£el do 
katdej ball. Powledzlalem p. Freedraanowi, 4e igly 1 nicl nie zaiatwiej* 
sprawy, gdyt na neprewf potrzeba w keidym razie jeeteze weterjalu na 
podszewk$* Po pewnya wahaniu p* Freedman wyrazii zgod$ ns dol^czenie do 
kaidej bell - zcwierej^cej 75 pelt m$skieh, wzgl$dnle 100 demekich - po 
5-6 funtdw naterjalw nc wylatenie podecewkl. 

Pomirao, ie Jrstem. przeciTmy nebyranlu w prryezlo^ci cdziety w tak 
zlym atenie, gdyi spotkemy elf przy Jej rozdziele niew^.tpliwie z ostr* 
krytyk^ zo Unp atrony oadb zeintereaowanych, ze vz^l^dn ns konlecmo£c*po- 
£piechu oraz ne koert / nrprrrlenie tych 400.000 pflt wywgaloby kilku mle- 
plpcy czemu, t koezt robocizny bytby herdzo smarmy/, ors* ze wzglpdu na to, 

Ae bezplatne doi^czenie igiel, ntei i materjelu nr podezewk? letotnle 
umoAllwl indyvidurlne doprotrpdzenle tych palt do stem: nhymrInc *ci, etawiam, 
ecz nieehetnie, imioeek o ntrzynanle tej pozycji neezej trenzakcji i o upowai;- 
nienie mnle, mimo mych zestrseAed, do przyjpcir 1 pokritowrnla wzraiankova- 
nej partji 400.000 pelt* 

Poniewe* jednak wfr6d kllkndzleci^ciu obejrzanych, a prrygotowanych do 
zapakowanie palt, niewntpliwie pewna ilo£6 byle v tak z2ym atenie, Ae wy- 
el&nie lch nereziioby nep na koffipromltecjp, uwaftam ze konieczne, eby przy 
balowsnlu stale byl obecny kontroler z napsero remienla, ktdryby pi In owe. 1 
jeko^ci pekowsnyeh pelt. Ponrdto obowl^zkiem kontrolere byloby liezenie 
ilo6ci sztuk, prapowanych r kridej ball* 

W skladzie p. Frecdmanr e% cz2mne dvie prspy nr dwuch rdtnych pl?trech 
wobec czego wucieliiiy^ny zrangaAo ire>6 przynajmn5.ej dwuch kontrolerdf. Dodejp 
jeszcze, 4e belovrnie dokcnnjQ zwkll robotnlcy her tsdneco nr-r'rorv, t ek, 
ie 1 z inn^^ch wzgl fdSvr kontwle nad t? f cr^ nno^ci^ z msssej rtrony wydsje 
alp konleczns. 

?l>oaz^ Pane Arabasedora o natychmlaetow^ deey zj^ W tej anrwle 1 o 
przyznanle Konruletowi Generalnemu potrzebnych ns ten cel kredytdr. 

Gdyby balowanle mielo by6 dokonjnssne ns wlpcej nil jedn% zmisn? dzien- 
nle, muelalby* do tego doetosowaiS ilo^^ potreebnych kontrolerdiv. JTrko wy- 
negrodzenie die kontrolerdw proponujp ^ ?5 tygodnloiro. 

P. Kollnpcjlo sprewowalby zwlerzchnl^ kontrol? nad csloksztslfcem ma- 
nlpulacji przy pakowaniu 1 odbiorze toweru* 



































































4* New York, 5 etycinia, 1942. 


Poniewai kilkadtieal%t bel po 500 funtdw - na praye**odd **4%dalidwj 
od p. Freedsana pakowenia bel mniejaaej wagl - jui zaetelem potowyeh, propzp 
Pan* Aabasadora o decyzje, cry maw raided roipakowanla lch die praeprowadze- 
nla kontroll aawartodci* gdy* mam obew'p, fce rawierad one mo^ pelta nie 
nadaj^ce eif zupelnie do uAytku. 

Mundury iolnierakie 1 spodnie pnkowane b*<H kompletemi. To eamo 
odnosi elf do bielizny, ktdr* zcpebuj* parami - koamle i kaleaony. Fkspedycji 
pierweiego transport?! spodziewaw si^ w przysslyw tygodniu. 

/-/ Sylwin Strekaez 
Hintster Pelnomocny 






ODPIS 


Zalacznik Nr. 50 


AMBAPADA 

EC 7YP0SP0LITEJ POLSKIEJ 

* WASZYiTGTONIE 4-go czerzca, 1942 r. 

79l/SZ-tjn-197 SCISLE TAJNE - 0S03ISTE 

If rozmowie telefonicznej z Panem Minlstrem dnia 50-go male, wy- 
razllera Panu Ministrowi raoje w$tpli*o6ci dotycz^ce zwoZanej przez Pane kon- 
fereneji prasy polsklej w sprawie przesylek reliefowych do Rosji w rararch 
Lend-Lease Act* 

Artykuly, ktdre ukazuja ci^ w tej sprawie w dzienniku "Nowy Pwiat", 
potwierdzaj$ w pelni wyraione przezemnie w^tpliwolci, kttfre zreszt^ podzielaj% 
wszyscy czlonkowie Komisji Lend-Leas'u, kt6rej przewodnicr?. Wytoczenie na forum 
publlczne w prceowej polemice sytuecji, kt<$r$ Komisje uslluje usprewni£ zar^wno 

\ 

wewn^trznie Jak i w stosunku do Treasury Department przez poufne rozmo^y prows- 

r 

ozone z odno^nemi wledzami amerykfnskiemi dl? uzyskanie kompenset od dostawc<$w 

za nieodpoviednie towary, uwaftp.m jako wysoce niewls£ciwe i niew^tplivie dla 

dla wyniku sprawy szkodliwe. Pozetem, ogioszenie w presie szczeg<52o??ych danych 

o dostewach reliefu die Rz^du Polskiego w drodse wyfotku przez wladze amerykarf- 

skie w ramach Lend-^ease, moie raie<5 bardzo niepoiadane n»st§pstwa dla dalszego 

rozwoju tych zakupow, tak die ludnosci uchod£czej koniecznych* 

Wobec powyiszego, jako Przewodnicz^cy Komisji Lend-Lease'u, zmuazony 

jestem prosic Pena Ministre aby na przysz2os6 r,echcia2 zaniecha£ podawania do 

publieznej wiadomo^ci jakichkolwiek informscji dotycz*|cych dostaw i tr^nsportdw 

reliefowych, dokonywanych w ramech Lend-Lease Act. 

/-/ J. Ciechenowski 
Ambasador R.P. 

Minister Sylwin Strakacz 
Konsul Generalny Rzpltej Polskiej 

w New York *u. 



ZALACZNIK NR. ^ 

Posiedzenie Komisji BadawczeJ 
z dn. 5Qgo wrze^nia 1942r. 

Obecnit Dr, Zygmunt Karpiriaki 
Dr. St. Kirkor 
Sekretarz W. Zbi j ewski 

pocz^tek o 10-ej rano. 

P. Znaai^cki przedloiyl KomisJi 2 dokumenty. 

P# Pogorzelaki przedloiyl rachunki podrdiy p. KoHupajlo likwi- 
dowane w Konsulacie. /rachunkdw spisano na zaZ^czonym do niniejszego 
wykazie• 

; - i - 

Nast^pnie poproszono p. KollupajZ$. 

» 

P. Kollupajlo wyja&iia okolicznoici towarzysz^ce korzystania z 
biletu kredytowego lotniczego. 

P. KoHupajlo prostuje swoje olwiadczenie* 4e z biletu kredyto¬ 
wego korzystal tylko raz w podrdiy do Miami i atwierdza* 4e jefdziZ 
oprdcz Miami jeezcze dwa razy do Waszyngtonu. Na zapytanie dlaczego 
mdwil tylko o jednej podrdiy do Waszyngtonu* o^wiadcza* ze druga po- 
dr6i nie byla podr6i$ sluibow^ i 4e odbywai j% razem z ini. Szukiewiczem. 

Na pytanie p. Karpiriskiego czy byly jeszcze inne podrdie za biletem 
kredytowym p. Kollupajlo o£wiadcza ie nie. 

Naat^pnie zakomunikowano p. Kollupajle* ie Komisja jest w posia- 
daniu danych z linij lotniczych, ktdre wskazujQ* ie p. Kollupajlo odbyl 
wifksz^ ilo£6 podrdiy nii te ktdre podal. P. Kollupajlo powolal si?* 
ie m<5gl o czem£ zapomnie6 i ie zamierza zapyta£ linje lotnicze lie razy 
korzystal z biletu kredytowego* aby zwr<5ci<$ F. Freedman naleino£6. 

P. KoHupajlo przypomnial sobie priytem, ie w jednej podrdiy powrotnej 
z Bostonu korzystal z tego biletu. 








- 2 - 


Na sapytania przawodnics^cego csy csek prxeaZany F. Freedman za po¬ 
drdi do Miami zostai. opZacony, p. KoZZupajZo mdwi, ie nie wie, gdyi nie 
pamigta, csy suma ta byZa w przeaZanych mu wyci^gach, ktdrych nie badaZ. 

Dodatkowo p. KoZZupajZo odwiadcza, ie jui v sierpniu sapytywaZ aif 
pilmiennie w American Air Lines ile rasy korzyataZ s biletu kredytowego, 
lees odpowiedsi nie otrsymal. 

Olwiadcsono p. KoZZupajle, ie wazystkie podrdie do Waasyngtonu v 
1942r. odbywaZ aamolotem i ie s wyj^tkie* ostatniej s dn. 7.V.42 wasyat- 
kie one byly pokryte przes F. Freedman na mocy biletu kredytowego i s 
drugiej abmy podrdie wykasane prses linjf lotnicz^ zgadsaj$ ai§ co do 
jednej z pok'ozami wykazaremi w dotrodach kaaowych w Konsulacie. Wynika 
z tego, ie poprsednie zeznanie na temat podrdiy prywatnej z p. Szukie- 
wiczea pozoataje s tem w sprzeeznodei, gdyi jedli podrdi ta odbyZa si$ 
za biletem kredytowym, to figuruje ona i w rachunkach Konsulatu, ktdra 
obejaruj^ wszystkie podrdie sa biletem kredytowym. P. KoZZupajZo odpo- 
wiada, ie mogZa go zawie^d pami§6 i ie moiliwe, ie podrdi z p. Szukie- 
wiczen opZaciZ odrazu gotdwk^. 

Zapytany, jak w swoim mniemaniu chcial zwrdcid reszt$ naleinodci z 
tytuZu uiyrrania biletu F. Freedman, akoro dopiero teraz chce ustalid 
ilodd podrdiy, a pamifd go zawodzi, ile jui za te bilety Firmie zapZa- 
ciZ, p. KoZZupajZo odpowiada, ie nie mog^c ustalid teras tej ostatniej 
sumy, byZ przygotowany na zapZacenie aumy wi^kszej, aby mied pewnodd, 
ie nie jest nic winien Firmie. 

P. KoZZupajZo dodatkowo wyjalnia, ii mdwi^c na pocz^tku zesnania, 
ie nie korzyataZ z biletu kredytowego prsy innych podrdiach nii jedna 
podrdi do Miami i 2 do Wassyngtonu, miaZ na mydli podrdie, za ktdre 
naleinodci nie zwrdciZ natychmiast F. Freedman. 







- 5 - 


Zapytany c*y note stwierdsi£ sa ktdra podrdie zwrdciZ pianl^dze 
F # Freedman a sa ktdre Jesses# ni# swrdciZ, p, KoZZupajZo odpowiedziaZ, 

f 

2# tego s pani?ci odtworsyd ni# mo4e i musi to zbadal w llnji lotnics#j 
oi*as w F. Freedman, gdy4 wZasnych zapisk6w na t«n temat nie posiada. 

?• KoZZupajZo dodatkowo wyja&iia, 14 nie miaZ samiaru sstueznego 
podwyiszania swych kosztdw podrdiy, skoro - posa drobnymi wyj^tkani - 
nie likwidowaZ przysZuguj^cych mu djet. 

Zapytany kiedy auto pani Griggs zostaZo prsenieaiono do garaiu prsy 
ul. 65, p* KoZZupajZo wyja/Snia, 4e o ile sobie przypomina, nast^piZo to w 
lutym 1942r., a poprsednio auto byZo garaAowane przy ul 74 (?). 

Zapytany, p. KoZZupajZo odpowiada, 4e pani Griggs w esasie pobytu w 
New Yorku korzysta s auta, przyczea zabiera je z garairu b%d£ came., b^d£ 
garai JeJ go odsyZa, b%d£ p. KoZZupajZo earn jej samochdd odstawia. 

P. Griggs przebywaZa w New Yorku caZ% zim?, z wyj^tkien okrosu WielkieJ 
Nocy, Pozatem byZa w New Yorku wiosn$ i dopiero na lato wyjech&Za na wlel. 
Obecnie p. Griggs snowu przebywa w New Yorku* P. Griggs z&zwycsu.j mieszka 
w rezydencyjnych hotelach. 

W czasie gdy p. Griggs jest w New Yorku p. KoZZupajZo oddawaZ jej 
zawsze kart? samochodow^. W obeenyn gara4u wiedz*, io p. Griggs jest 
wZa^oicielkQ auta, gdy4 jest on na jej imie zapisany. Auto w tyia gara4u 
umie^ciZ p. KoZZupajZo, podaj^c przytem nazwisko p. Griggs jako wZaAci- 
cielki i jej adres - Hotel Carlyle, 55 East 76th Street. P. Griggs Jest 
w garaiu znana^Lecz z auta rzadko korzysta, gdy4 ma tylko Minnesotskie prawo 
Jazdy. 

P. KoZZupajZo dodatkowo wyjafoia, 4e w grudniu byZ wprowadzony przez 
p. Kwapiszewskiego do p. R. Graham^, aieby przedstawi£ mu moiliwoAci 
uzyskania shippingu do Rosji, gdyi ta okoliczno66 miaZa by6 b. wain* dla 
prsyznania pomocy dla ludnolci cywiluej w Rosji. 
































































I. 








- 4 - 


P* KolZupajZo byi poraz pierwszy w Procurement Divizion w Vaazyng- 
tonie dopiero w maju 1942r. razem z p, Kwapiezewskim, a przedtem nigdy 
nikogo nie zna1. 


(Oryginrl niniejszego protokdiu 
podpissl p. I. Koliuprjio.) 


> 











28-29/1/42 

27/11/42 

25-24/11/42 

4/III/42 

18/III/42 

20/III/42 

26/III/42 

7/IV/42 

U/IV/42 

7/1/& 


Rachunki podr6&y Kpt. Kollupailo 


Rachunek samol . 

Boston-New York $ 11*95 

Likwld. 2/III/42 

Now York-Boston i % powrotem 21*50 

Likwld. 2-12/III/42 

New York-Washing ton 1 z powrotem 25.- 

Likwid. 5/IXI/42 

New York-Washington 1 z powrotem 23.- 

Llkwld. 5/lIl/42 

New York-Phlladelphla (kolej) 7.40 

Likwld. 2l/lll/42 

\ • 

New York-Washington 1 z poWrotem 23.- 


Likwid. 21/III/42 (bilet 21.90 

+tax 1.10) 

New York-Washington 1 z powrotem 25.- 

Likwld. 1/IV/42 

New York-Washington 1 z powrotem 23.- 

Likwid. 8/IV/42 

New York-Mlami 1 s powrotem 155.66 

Likwld. 16/IV/42 (bilet 129.20 

+tax 6*46) 

New York-Via shington i z powrotem 23.- 

Llkwid. bA/42 







OFFICE OF LEUD-LEA8F ADMINISTRATION 
FIVE FIFTEEN 5>?d STREET N.W. 

Washington, B. C. 

% 

SeDtember 2fi, 1942. 


Deer Mr. Zoltownkl: 

This is to confirm my understanding of the agreement arrived 
at between you and members of ay staff, with rafaranea to tha Harry A. 
Freedman, Inc., clotning contract: 

2La. The Office of Lend-Lease Administration will eoa that no 
more unacceptable civilian goods are shipped by Harry A. Freedman, Inc., 
and will arrange to have arwy goods of the type which have proved satis¬ 
factory substituted for the civilian goods which are called for by that 
part of the contract which has not yet been performed. With this substi¬ 
tution, tha balance of the contract will be performed. 

2. Tha charre that some of tha goods called for by this con¬ 
tract ware shipped by Harry A. Freedman, Inc., without proper control 
will be immediately referred to the Board of Appeals of the Treasury 
Department for complete investigation end, thereafter, for transmission 
to the War Frauds Unit of the Department of Justice. We will also re¬ 
quest these agencies to determine whether Kerry A. Freedman, Inc., has 
made undue profits on this contract. You may rest assured that appropriate 
action will be taken in accordance with the findings of these agencies. 

?. The civilian goods which are now in the custody of Treasury 
Procurement will be unbaled and reinspected by Treasury Procurement inspec¬ 
tors st the expense of the Office of Lend-Lease Administration, in the 
presence of Polish inspectors to be named by you. Goods which are acceptable 
may be retained by you and will be charged to the Polish Lend-Lease account. 
Goods which are unacceptable in their present form will, at your option, 
either (a) be cleaned, repaired or otherwise reconditioned at the expense 
of the Office of Lend-Lease Administration for delivery' to you, and charged 
to your Lend-Letse account at the price stipulated in the original contract, 
or (b) be held by the United States Government without charge to your Lend- 
Lease account. 

I trust that you will find this arrangement completely satis¬ 
factory. 

Sincerely yours, 

r 

(-) Oscar Cox 

General Counsel. 


Honorable Janus* Zoltowski, 

Financial Counselor to Polisn Embassy, 
14 Wall Street, 

New York, New York. 









































































































































































































s 1-go poiitdttnls Komisji Uai^Uii'v odbytej « iabiiUili t Vtnyaf- 

toalo dnia rt listopeda 1941 T. 

Obeenli PP, Aabaaador Job Cleehanovskl, pr*ewodnic*$cy 

Alfred Filter, 

Jamas* Zdltovski* 

Pen Aabaaador preedetawla obecny* pocnttek 1 rotedj atomanku 
Polakl do Lend-Lesee Bill'*. 

Pod cm a ewej bjrtnolci v Steaech Zj ednocsonyeh p* Prefer General 
Plkoreki w oeobietej rocmovle t Presydente* Hooeeveltem uxyskal dl* Polakl 
preoo korrystanla t Lend-Lease Blll»u. Opuatexaj^a Stany Zjednoeaone 
p. Preater Slkorakl polecll p. Asbeeedorowl robienle wseelkleh eyeilkdw 

J** najsiersiego korsyatania dla Polakl 1 Polskbe na eymanlu a dobro- 
dslejstv tego Bill'u. v 

Oatatnlo p. Aabaaador otrzynal od Re^du Polsklego w Loodynle tele- 
graflezne tlecenle mtsorsenle pod > w ya prsevodnieteem Komi?ji, ktdrej *a- 
daniea jest oplaka aad korrystaniea Polakl a Wnd~Lea.se Bill'u. Do Komleji 
v aydl Ayezenla Rsqdu nale&i oprdcz p. Aabeeadore, jrko prsewodnlot^eecoi 
pp« Alfred Falter, Janust Z&towskl 1 pulk* Riodrimiers On*caster. W niarp 
potrreby KoalaJa sapreasad bpdsle na eve posledzenla ekspertdw 1 referentdw* 

Pan Aabaaador inforauje dalej, Ae natychmiaat po usyskentu press 
Pans Premiere prase Polakl do L*nd-Leaee'u, rospocapto akejp w cclu nsyakania 
doetae s tego Bill'll dla Oddslsldw Wojska Polskiepo w Kanadsie 1 la Oceana**;. 
Akcje ta dale poeytyvne resultety 1 dost*ay juA elf rorpoesply, a v slpkszych 
roealarach a* v preygotowanlu* Pan Pulkoenik Onaeewies, ktdry vobeo wyjesdu 
na manesry nle a 6gl wzl^d udrirlu v poeledzenlu, nr naatppnjm poeledrralu 
po inforauje Koalejp o tej akojl, prowedsonej « atalym porozualenlu t Fstabem 
















































































































































































































- 2 - 


d8any* * Londynl© i Dotdditwera 0ddtlal8w w Kenedrlt. 

Obecnie, wob*e tawarcia umowy poltko-rotyjtkitj i uaoiliwlani* 
oa podrtetlt tej uaowy nledtnlr ettriitj nowocy Polrko* w ftoeji, ktdrycb 
cierpienia 1 npdte nl« dadr* tip opli»a£, wobtc fektu, it poaoc nltalon* 
prztt Polonip Aaerykadek* jtet zupelnie niedoat*teczn^, trettele tobte 
znanero zltgo strnu akarbu polpkiego, nit potvalaji|cefo n« szerok* ponoo 
s wlatnyeh fundurzdw, p # Anbatedor poetenowil podJ*8 enerricm^ akejp w celu 
utyekr.nl* prawa korzyetenla * krtdyt&r Lend-Laeat Bill’u dir poaocy ludno/ci 
polrkiej tojekowaj 1 eywllnej w Roaji. 

Ptopb^c Komiejp, eby parzyjpla do *«t*iardzaj*caj *irdoao£oi tp akejp, 
Ambatedor objalnia, it tdejt eobit tpratp * trudno$ci w rtaliaecjl, ponlttai 
jest to pienrtty trudny do przalaaania tago rodsaju prectdane, Ao Jadnak do- 
tychezaeoaa partrtktacja upratnlaj* go do nadolol, it plptri^ce tip tmdno#ci 
nctury rztczowtj 1 fora*Intj foatr<m| pokonent. 

Ifa taprosttnie Pena Aabetedora p. Hlnlrter Kweplestwtki polnforwowal 
Kotairjp o aoinolci nabycla odtltiy nowaj 1 uiywenaj rozmaitago rodteju 
w wipkttych ilolciach. 

Mipd rj ofarowanyral prsadniotanl «*j<| alp gl^enla *nejdo**6* 

Okoio 50,000 wojakoaych pleszety, nerynertk 1 apodal aojakotych 
uiywanych t dobryt etania. 

Okoio 200,000 plaetesy apakieh 1 200,000 draekleh cytllnyeh, uiywenych 
w at#nit alyn, Jedntk bardto tunicn f prty ktdrych trttb# tip twtntutlnle 
llczy6 i snaiycita e*f£cl tych pieties? na neprewp realty. 

Okoio 80,000 uiytanych garniturdw trykotoeyeh 1 vtlnltnyeh kottul 

tojtkotyeb. 

Okoio 80,000 par but£w nowych aptkleh, daatkleh i diltcinnyeh. 

Okoio 50,000 ctaptk tiaotych nowych. 




Okolo 90*000 kocy. Koe® t® »* przeweinie bf weinirne, Jednek m*y6 
triehi*, A® koce *®2nl«ne n% ni®tylko kllkekrotnl* droAez®* lecx w obecnya 
czimi® wrzyrtkie itkupywen® die wojek* *m®rykelpkl®go. Pr*®®*Aejnc® wl$k*?ol6 
kooSw me byl dobr®go netunku i *l®lkich rozalerdw 70t80" . 


Poetenowiono t*Sftdnlc?o prr®d»t*i»l£ zebrene oferty edalnletrr cji 
L®nd-L®*»® Bill'll w celu *ee*dnic*®go tuyskanle kredytu a a t®n c®l. W rati® 
utyekenle kradytu AabftMd® rwr^ci sif do en®rykedeki®J rr*dow®J orgenieecjl 
eekupu die ra*du federe Inego* ktlre poeitda rz®e*ozn*we<5v v® wetyetkieh 
dtiedflneeh, t prolb* o poaoe » ocenie u&yvelnolci oferorenej odrieAy 


1 ueteleniu eiuetnej o«ny. 

Pea Affibeerdor olwiedctyl rd*niei, A® wobec obecnolcl w Steaach 
7Jednoc*onych p* Minietra Oplekl Spolecznaj 1 Precy, Jene Stwlcfyke, do 



ktlrego koapetencjl opleke ned uehodftvea v Roeji lurleAy* b*d*i® * p.Minletrem 
StaiSceyki®* wszyrtki® etczeg&y co do ponocy rzectowej onewial* 

Koaisj® prayjwuje vyvody Pen® A abated ora do wledooolel. 


Jen Clochenovski 

Alfred filter «. 


Jamie z Zlltovekl 











PRJTOICdt 




* 2-go poaiedfenle Koalsjl Lend-Leeae'u, odbytoj v Jlmbaaadzle w Vaasyag- 

toaie dale 5-go lute go 1942 r. 

OBKCNIi FP. Aabesador Jen Cieehenowskl, Prrewodniczqcy 

Alfred Filter ) 

PaiUc* Plodz taler r Onacewict) Calonkowie 

Janusf Zdltoweki ) 

Minister Pylwln Strakacs 

Minister Michel Kwaplatewakl 

Pen Aabesador informuje obeenych, It sterente o prrymanle Polece 
kredytu na sekup pierwstej pertii odslefty die Polakdw v Roaji daly 
retultet poaytywny. He podatewle praedatawlonych ofert, kredyt prsyznany 
soetal v wyaokodcl $1,£90,£60.00. 

Zeetewienie odzleiy, ktdre alala byd zekupion*, bylo kilkekrotnie 
oaewlene f p. Ministrew Stadcrykiera, Jsko f? ref era bezpofcrednlo eelntereeowenego 
reaortu. Pen Min. Stadczyk e pro bowel zrkup wezyatkieh oferovenych toward*. 

Co do uAywenych pie ercry cywilnych, ktdrych stan budail wielkie w^tpliwolci 
i ktdrych crpdd alala byd uiyt* ne neprawf realty, p. Min. Stadczyk islecil 
wyalanle wazyetkich do Roaji, poniewai brak odriefty Jest tea tak streamy 1 
|p nagl^cy, ie nawet artuki rnlarcrone i poderte bpd^ przydetne* Nctoaif at, na 

l$d*nle Aabeaady, doetewey agodalli alp dodad do plserczy w doatatecraej 
llolcl neterlely ne naprewp i przybory do axycla (nlci i igly) tak, ieby 
odziel ns alejrcu prrez sang ludnold polskq aogla byd doprowadton^ do stanu 
uiywalnolci. To falatwlenie roatelo erlkowlcie zeaprobowene prrez Minietre 
Stadezyka. 

H eelu wykonywenie crynnodci adninistreeyjnych 1 technicmyeh 
przy zekuple, odbiorze, aagasynowenlu i wysyloe towerdw die uchodltwe polrkiepo 
w Roaji, Ministerstwo Precy i Opiekl Fpolecznej forgenizowalo pray Koneulecie 
Generrlnya w New lorku i pod kierownictwen p.Ministre Sylwine Ftrakecza biuro, 
ktdre czynnofcci te bpdfie wykonywelo. 




- f - 


t 


Minister Strakaoa lnformuje KomisJf, te biuro to Jest Jui 
etynns 1 Jaat w fttiyi konUkelt a fad era la* anorykadsk* organ!taejt taknpdw, 
Irt^roj rtoctotnavoy towarovi ocanlaj* gatunkowodd i wartold tovardv. Organlxaoja 
t« obniiyla e«nf m piarwtti takuploa* partlf t $1,*90,250.00 as 11,091,519.00, 
voboo esofo t planrstago praynwntw ana kradytn tostalo jasteaa $198,981.00 
do xiassoj dysposyejl. 

Co do jakodel doty©he tat sakuplonaj odrlafty, p. Minister Strakact i 

p. Minister Kwwpittawski informuj*, te wltnts organs prfcbnych oglpdsln dokonaly 

> 

i stvlordaUy, te srkopiona now# obpwia, esapki i koea, jakkolwiak tewalnlane, 

M| w dobrym gatuakn. Rdwnlat v strata uftyvalnym Jaat odtlaft uiywrns, poehodsania 
vojakovogo. tetomiast niyvma odsioi ©ywilna Jost v *0 do *8* v stanio bardzo 
tlyn. Mote© ftyetanle p. Kin. Ptadciyka i vialklaj nadty w naasym uehoditvlo 
v Rosjl, odtloi ta jadnak aostenla wyalraa i dol<|esona bpdp material?, Mel 
i Igly dir leb naprawy prtasframa uehodletwo. Itaprawa ta nr nirjreu bylaby 
bardto kosatovn^. Natomiaat p.Mlnister Ptrakaea uwataiby ta ©alow* prtapttstetani# 
taj odtloiy prtot such* etyttosalnlf chantcra* tak to wtgl$<ta nr jaj vygl^d, 

Jak to vtglfddv sdrowotoyoh. 0 ilcby Rtf|d Poleki pokryl koasty taklaro ctyat- 
otonia, mogloby ©no wad lug tasipgniptyeh informacyj byfc prtaprowadsona 
v cl*gu * do 8 tygodnl. 

Po wyezarpnjpoej dyskuajl Komis ja uohwalat 

a) Kredyty dla pomocy uchodlcoa polakln w Roejl powinny byd tvlaksrone. 
Pros! Pans Aatessdor* aiaby stars! tip prtaprowadtld kradyt tan oteonle do 
wysokolel $15,000,000.00, oo wotee 1,500,000 uehodfcdw polsklch w K osji 
daloby |19.- ne glowep, nla mote wife prtat wladia amerykadakla byd uwaiana 

tr wygdrovano. 

b) 7 kradytu tago poT*innr drlaj byd taknpywan* odtloi w tan aposdb, 
ateby doprowadtid dir 1,500,000 uohoddedw po palnym garniture© ubrania, 
pirate ta, Mali any, etapkl 1 butdw. Koboc brsku dcislyeh danyeh, nalaiy 






Jett at ten eel konleetny, eua* 1100,000*- prsyzncno Konruletowi Oenerelnanm 
ne pokryeie kosxtdw wyiej wyttetegdlnlonych* Pan Ambrsador nrrdoi sip do 
Rc^du Polaklego telegraflcxnle w tej spree!** 

Komisja uehwsle rdwnlei, tieby Jek dotychctee, wtxystkie sakupy 
utkuteesnlane byly prty wepdldfialanlu or^eniaaeji tekupu Tree Bury 1 Jej 
rrecaoenewedw, s ktdrymi organ* Arabeaedy 1 Winlcrteretwa Opieki Spoleetnej 
powlnny wapdlprecowed. 

t 

\ 

Pen Pulk. IZ, Onecewiet lnforw&Je KomisJ* w sprawach doetew t Lend- 

> 

Lease Bill'u die wojsk polskieh v Kenedzle, Anglii, Rosjl i ne Wschodti*. 

Z* wzglpdu ne poufny chertkter tych informacyj, nie «og% one byd protokdiowene. 

Pan Pedce Zdltowskl informuje Komis J* w rprreach dotyct^cych dostew 
s Lend Lease Bill'u die PolekieJ Merynerki HendloweJ. W tprrwech tych w blur*# 
/mbaeedy w Hew lorku odbywajn tit periodyezne konfereneje twolywene prtez 
Rede* Flnensowego, w ktdrych bion* udzielr pp. T alter, Kor?.on, Kutyioweki 
i Nagdrakl* Xnstrukoje otrzynane t Loadynu najt nc celu usyrkenl# die Poleki 
okoio 160,000 tonn deadweight ttetkdw towtrowyoh, jeko pro grew oateteexny, 
i Ho S ttetkdw diealowyeh, w wiar* raotnoeci typu C, jtko program dortlny, 
ktdre to statkl Polrka woglaby netychslast aaopatrtyd w polsk* telor*. 

Wnloeek tekl ne tapotrtebowenle doralne tottel prtee Aabased* dotyes*- 

i 

eym wledtoa prtedatavioay* 

Vobeo reorganitaojl wepdlpreey englelskoiaaeryktdekiej po witycie 
Premiere Churehill'a w teshlngtonle i utworeenl die apraw shipping v u 
dvdeh olrodkdw w laahiagtonia 1 Londynle, wnloeek poleki potted* do aaoplniowenia 
do Lords Leathere's, Wlniatrs of War Transport w Londynie* Rtdct Tinantowy 
sawladoai* o tym Wlniaterstwo Prtewyalu i Handle » Londynie t prodb% o od- 
povlednl* interwencj*. 

Hie Jest jtsiese rteea* vyjafnion*, cty ttetkl t Lend-Lease'u 
ao n byd prsydxlelane ne wltsnodd, cty tel tylko dfieritwione. Dotychotee 







«»s«- 

pray aakupla preyj^f Jake aytyczn^, ia ludnoW naase w Roe ji akitdr ale 
e 750,000 naiecysn i 750,000 koblat i detaei* Dla eprsanlajafafro aakupw 
vr prsyaalofoi Mlnistarstao Opiekl rpolsesnej w Londynla lub Ambaarda Pol eke 
« Kuibysaawle powinna doatarc*y5 co do tago akiadu blitaeych danych. 

?o*a gotov^ odrleii nalefcy *skupy»a£ tnkia prsybory do atycle, 
mstariaiy, aacao^lnle n* ruknia i biellanf damsk* i daleeInn*, ore* akdr* 
ne naprair^ butdw i podaazmy. 

c) Prsyat*pi£ do aekupu fcy*no£ci, bior*e Jako aytyern* poc**tkoa* 
jadnomleeiecsne doiywianie iyimolcl* wltamlnom** trefolm* 1 ttWMMMl* 

d) Zakupld leki potraabne w Boaji a oel*£alna na tutajatym rynku, 
orrs nyd2o* 

W delaaya ctftgu obrad p. Niniatar Strakecs praadstawla kwaatl* 
transporter*. Organa Konmilatu praaprowdaliy atarag konfarencyj * Amtorgi** 

1 tutejas* orfantaacj* Brltlah *ar Transport Ministry ora* Warltima Commission. 
Amtorg 1 War Transport preyraakky pr*yJmo*a5 na atatkl ld*ce do F osji do 
50 tonn na atatok, a Warltima Commission nswet do POO tonn. Melaiy alf jednsk 
lleiy^ * poe**tkoaymi trudnoJclami rosmaitago rodtaju, Jak krdtkl okras c*sau 
algday iswlsdomienlam 1 odajlelaa atatku, odaJ$clem statkdw s roamaltyeh 
porter, koniaesnolel* c*$lclow«go nagaeynowania toward dls lapaaago ryayekania 
noinolel treneportoayoh Itp. t *wi*iJoi t tymi trudnololanl powataj* kosata 
nlapokryte kradyta ml t Land-Laaaa»u. Na pokryela tsklch koest^w, Jak maraaynowa- 
nla, esyazczante, dodatkowa priawoay, roajatdy Itp. Blnro pray Konmilada 
poalnno dyaoonoaa* wlaanyml Irodkaml, kt^rych brtk wplywa dotkliwia na 

azybkoll pemocy. 

KonlaJ* uchmla x*r<ol< .1* do E«^u Polukl.go • Loodynlo, *Ubj 
i kradytu * ayaokolol 11*8,000, pr«y*n*n«no na aakwp pltttetr <1. wiho^ed. 

• Roajl, kt^ry to kradyt aokae aakupu a fundui>*4. Land-Uea# Blll'u nia 

./. 














































































koriyatal* * takieh prrydtlaJdw Brytanla i tylko w fornla 

dfieriaiy. 

Fan Anbaitador olvladctyl w «y£l iyc*«mir Koalaji, ia poaladzanta 
perlodycwia twolym§6 bfdsle co d*e lnb tat erfleiaj v mlar* 

potrsaby. 

Jan Clachinowskl . ... 

ilf rod Falter ..... 

Pnlk, Ulodaiwtara Onacawlct •••••••••••••••• 


Jr.mi*o f&toirskl 










PROTOKfat s trseelego posted tenia Koalaji 0 

Lead Lease Bill 1 ©weJ dn. 17go 
kwlctnla 194Pr. _ 

Ohp.CTAF ProwodnlOHcyt- Ambasador Ciechanowski 

C*2onkowiei - Win. Alfred Falter 

- Radca Januss Zdltowski 

Poproesanl prses 

' p. Ambeaedora:- Min. Fylwin Strekacz, Jako ekepert Koaliji 

- Kin. Mlehal Kweplszewaki 


P. Aube sador odc*yta2 depeszf Kin. Spraw Kagreaicsnyeh s Londynu 
a dn. 16go kwietnia 1942 r., sawiadaoiajqcq, 4e koordynaeja odnoAnie 
pl&nowania akcjl relief owe J bfdsle przeprowadcena w Londynie. Vssystkle 
depeaie * poszezeg<5lnych plaedwek aaj$ przecbodiiA prze* Londyn, ktdry 
Je bfdsle natycbmiaet przesy2a2 dalej do Kuibyssewa. Wy2*czone s tego 
®4 Jedynie bezpoArednie odpowiedsl Arabpsedzie w Kuibyssewie. 

Koaisja stwlerdzila, to deposes ta nie wnoai do jej prac nic 
nowego, gdyi Xomisja jot poprsednio prosila Minieterstwa w Londynie, 
by costal sportedSony plan calej akcjl reliefowej, ktdryby podano nara 
do wladoaoAci. 

P. Ambasador odczytal Hat Delegatury Kin. Pracy i Opieki Spo- 
2*cznej w New lorku, odnolnie wysyiki odsieiy uAywanej dla nassych uchodfc - 
cdw w Roejl. V twi^zku z powyAstern, p. Ambasador zapytal Min.ftrakeeza, 
Jak* csfAcl* pracy przy wysylce odzleAy uAywanej do Rosji zajmuje sip 
Delegetura Min. P. i O.S. Min. Sirakacz wyjaAnil dotychczasowe preee 
Delegatury i jej poszczegdlnych cslonkdw. 

Min. Falter zaproponowal, aby p.Ambasador wysy2a2 do Min. 

Stadczyka perjodyczne dekadowe reporty o tem co sie robi na terenie 
Standw Zjedn. odnoAnie pomocy naszym uchodAcorn w R osji, a ssczegdlniej 
j&kie iloAci, czego i kledy zostalyt priao - wyplanej secundo - zakupioaaj 


s Lend Lease Bill f u. 








ffaetppnis Min, Falter zaproponowel, aby p. Anbasedor wyslal list 
do Min, Starfozyka * potirlerdzenlera, Ae wykonyvujeray jego instrukcje, 
Jednoc*e$nla podkreSlsj^ct prlmo - Ae odno£nie podzielu wysylki drog^ 
poludniow^ i pdlnocn^, to nie mol any ruled na£ decyduj^cego wplywu, bo 
to saleAy od *ypadk<$w wojennychj secondu- Ae odnolnle pora^dkn wyeyta- 
nia roznaitych toward*, to r^wnieA jest on trudny zg<5ry do ustalenia, 
gdyi dotychczas wysyla si$ wezystko co jest juA v portach goto*e do 
wyeylki; tertio - Ae zakup nowej odzieAy Jest trudny i bpdzie corse 
trudniejszy, noAliwy tylko w nlewielkich ilolcisch. 

Komlela uchirallle wnloski Min. Falters. 

Jednoczefoie Koraieje uchwaliia, aby z U,S. Treasury wyja&iid wzffel- 
dzielenie neazej kontroli z kontrol* emerykaAski 1, aby uryekaS od U.S. 
Treesury zgodf ne dopuezczeoie neazyeh kontrolerdw prey wazelkich ayeyl- 
kech, a szcregdlnle odzieAy uAywenej. 

P. Ambaccdor odczytal telegramy, kt6re nedeezly * Londynu i z 
Rosji, odnolnie rellefu die uehod£cdw w Roajl, od ostatniego poala- 
dzenia Koraiaji. 

Min, Felter zepytel ei$ cry wolno r Land Laaea Bill*u zekupywa£ 
toaery, celem wyeylki lch do Polski okupowanej. Min.Strakacz wyja$nil, 

Ae 50,000 zzezepionek przeciw-tyfueowycb zakupiono 1 wyeleno do Polski 
via Londyn (poza P70,000 azczepionek pera-tyfoidalnych do R osjl via Kair 
1 5,000,000 szczeplonek przeclw tyfusowo-brzueznych - rdwnleA do Roejl). 

P, Arabseador zawladawle o wykoneniu inetrukcji Min, PielJczyke zdn, 
16go kirletnia odnofoie wyaylanla ezczepionek przeeiw-tyfusowych do Pol- 
Bki okupowrnej, via Liebona i Szvecje ne r?ce Mifdzynarodowego Czerwo- 

nago KrzyAa. 

uchralUe . aby *mr6c±6 sif do Amerykadskiago Czarwonego 
KrzyAa o przaj^cle nc flieble wypylki szczapionak emerykadekich do Mi*- 
dzynarodowago Czarwonego KrzyAa. 









P. Ambaaador odcaytaJ: lii<t Komltetu IHakupiafO, donows^ey mu o 
sloienlu daru $100,000.- na pomoc dla ueho 6ic6v a Horjl ("ne 6ai$to$cl n , 
odrici i iyano £6)* H^anlei p.Ambaaador sraiedomtl Komlajp o ^loAeniu 
na japro rpce prsas ?wi^rak Mreonorii a Wcpsyuftonie $ 10 , 000 .- n* poraoc 
Polace. Odnolnle t*.1 miner p. Ambeerdor sapytal eia nans telofprr- 

flcrnia na co chee pr*eznacay6. 

Xoalgjf uchwellts , eby a «yll Aycaenl* p.PremJar?, pomola^ 
p. T. ICuInlar»a do Komigjt, .Irko ekpperte, 1 poaierey6 mu kontrolp ay- 

da tkdw sai^senych a megesynoapnlera, kontrola i ayay*ta| toarrda dir na- 

« 

\ 

psych uchod^eda a Hoa.11, na ktdre to a^datkl Rrdr Vfinirtrda przeanacayla 
$50,000.- 

Koalgla ucharlltr. aby oryginrlne kaity aeryptkich poayfcprych ay- 
datkdw posontaaaly a Nea Yorku, a tylko seetawieni# tch i raporty kon- 
troli byty prseayiana do Londynu. 

Komipla uchaglUr . aby a nyll Inrtrukcjl ? Londynu aypt^pic do 
Administrate 1 Lend La* * 0*11 o nose rekalsycja na *akupy na«t?puj»|cyeh 
towardat 1) cukier - 5,000 ton* t) aitamlny - (a najalptaaych dopt^paych 
iloAclaeh) j 5) - mydlo - 10,000 skrzyd* 4) po 100,000 per skerp^tek a*- 
aklch l podesoeh drmekleh* 6) 100,000 koedw welnlrnych; 6) 100,000 aae- 
trda mpnklch* 7) 500,000 CC psceepionek pnty-choleroaych; 9) 600 ton 
alaka akondenaoaeneso; 9) 600 ton alaka pprorrkowanego* 10) 50 desyn- 
fektorda aojgkoaych* 11) ?00 pa mo c hod da clpAaroaych. 

Komlrja nchaelUa, na aniopek Min. Palter*, ayala^ depeaa^ do Min 
ftadeaykft, e*y naleAy kontynuoaad kupoaanie odsleAy ufcyaenej, 1 pro^ 
o tael**ni*cie opinjl Kulbysrcae. Wratle otnymla od Mift.Stadczyka 
odpoaledfl taiard 7 *ca;J, Samir la ucharlUr rekaltyeje na sakupy odpo- 
aiedniaj odslaiy uAyaeneJ kontynuoaad, prsy odpoalednich aarunkach 
umoanych 1 sabespiecaanlu kontroll. 









AabeMdor Jan Clechenowski 



Winl»ter Alfred Falter 

Redee Jamies Z&tovskl 
















































1 













Obecnli 


g_R 0 TQKOti 


B postedrente Komlpjl Lend Lease'ovej 
odbytego v Ambasadrle R.P. v Wasryng- 
we Irodf dn, I*. #? na j e 1 , 94 Pr. 


Prrewodnlcr^cy - Anbasador Ciechanowski 
Cr2onkowlet - Min. Alfred Falter 

• Radca Janusa Zd2towskl 
Poprorrent pries 

p* Arabs sad ora i - Min. Sri win Stratacr, Jako ekspert Komisjt 

- Min* Mlcha2 Kwaplssewskl 


Protokdl s poprrednlego postedsenla odcrytany prres p. Radep 
Zd2towsklego, rosta2 prryjfty be* rmieny. 

W sprawls Lend Lease BUI»owyeh dostav reliefowjch die uchodltwa 

> 

polskiego w Rosjl p. Anbasador Ciechanowski, pi seem * dn. 2Sgo kwietnia 
b # r« f proall p. Min. Faltera o rbadanie, cry organi*acja Mlnlsterstwa 
Pracy 1 Oplekl Spoleeroej w Nowym Yorku Jest operta na wytyerayeh ra- 
eartych w pllmie p. Min. Stadcryke do p. Anbasadora, cry pracuje odpo- 
vlednlo 1 cry 1 w jaklm klerunku orgeniracja ta powinna byd usprawnlona. 
W awi%rku r wykryteai neduAyeiaml re strony dostawcy uAywanaj odrleAy 
ftrmy Freedman, p. Anbasador pros12 rdwnlei o rbadanle dostavy odrleAy 
maZowartodciowej 1 o povtlfde odpowlednlch krokdw, celem wyrdwnania 
tej srkody. 

Pan Falter prsedstavla KomisJi wyniki swych badad: 

Wedlug wytycznych ustalonych prter p. Min. Stadcryke, doborem f 
odbiorem, kontrol* 1 wysy2k$ towarow rakupywanych r kredytdw Lend 
Lease f owych die Polakdw w Rosjl ma raj mowed slf Delegatura Min. Pracy 
1 Oplekl Spolecrnej w Nowym Yorku, a w wypedkach nleclerpl^cych rwZoki 
p. Min. Strakacz rosta2 upowainlony do wydawanla decyrjl w lmlenlu 
p. Min. Stadcryka. Wsrystkie takle decyrje muss* byd p.Mln. Stadcry- 
kowi komunlkowane. W praktyce te decyrje nle rostaly wprowedrone w 
Aycle, a wieksrold erynnodci powlerzonej Delegaturre by2e wykonywana 
prter p. Min. Strakecra osobldcle, przy poaocy urrpdnlka Delegatury, 
p. Ko22upaj2y, r ktdrym p. Min. Strakaor pororumlewal slf berpolrednlo. 










W nyniku tego stenu reecay z braku aharmoniaowanego wapdldzieiania 

* 

odpoeiedniej organizacji, dob<5r toward* zekupywanych nie byi opprtv na 
upraednieh badrnifich przeprowcdzonycb przer. Delegatur? i by* operty 
cte^eiowo na inatrukcjach otraymanych z Londynu i Kulbyesemna, a cz?>£cioiro 
na dorywczych ofertach przedstewianych prze* aainteresowanych doatawcdw 
i oferty nie byfcy fachowo be dene, co do kredlenia gatunkdw i werunkdw. 
Kontrola toward* nie by2e doatatecznie ze. strzeione, Jul przy zawarciu 
umo*y, a w ramach Jej zeatrse&enia nie by2a doatatecznie mykonywana i 
nie zoetalo sharmoniaowane wspdldzielanie kontroli amerykedskiej i pol- 
skiej w sposdb zadavalniaj$cy. Mofcliwodci *y«y2ko*e, ktdre a$ zaaad- 
nic*o taletae od ilodci atatkdw mysyianych na pdlnoc i poludnie Roaji, 
w rdinych okreaach rdine; naleiy tt ten * okresie lepszym wyeylk^ 
allniej foraowed i starad ai? w miarp moinodei doatoaowad dyepozycje 
do wakazdwek otrzymywanych 2 Miniaterstwa w Londynie i * Ambaaady Pol- 
akiej w Roaji. 

Co sip tyezy nadutyd popelnienych przez firroe Freedman, to pole- 
ga2y one na tem, ie firma ta poza skiadem, w ktdrym kontrolerzy polacy 
dogl*|deli mysylki ufcymanej odzieiy, ladowala rdaniei towar ten e in- 
nych ek2addm, nie podanych do wiadomodcl ani kontroli polakiej ani eme¬ 
ry kaiJakiej. Nadufcycia te byly moil lire dlatego, £e kontrola polaka nie 
by2a eprawna, nie prowadzila statyetyki kontrolowanych toward*, ani tei 
icb nie znakow&ie 1 Pelegatura nie zeatawiala pordwnawezo atatyetyki 
kontroli ze atatyatyk* wyayiki. Rdwniei przy zawarci uaowy gatunko- 
wo ££ towaru nie *osta2* doatatecanie okredlon* i sposdb kontroli nie 
byi jcano przewidziany. 

Badania przeprowadaone praea Belegeturp Min. Precy i Opieki Spo- 
leeanej na alecenie p. Min. Faltera, okredlaj* aakod^ die Skarbu pol- 
skiego na $70,000 i to anocay ^0$ kontraktn s Freedman * am, a oko2o 5* 
dotychczaaowych doataw a Lend Lease kredytdw. Sakoda ta, Jak Delegatura 












,1 


-5- ij 

i 

saw okre^la, Roet*2a oblie*<nu * Ppoadb bardao oglpdny. ? Jednej atro- 
ny prz; *n*£ trzeba, ie pray dostrwle uiywmej od?leiy nirdy azkody nie 
dada^ alp w e*2o£cl uniknu^, &e jednck w dr.nymi aypadku eoda bylo lm aku- 
tecrniej pr*©ciwdilaiaic f jrdyby jut pray zewlorenlu uwowy g*tirakowo££ 
toearu by2e Ici^leJ okrellana, a kontrola by2» praewidalan* i aprrtmiej 
eykonyeene • Kledocl^gnieclr na tyn polu oalrblaj* nraze atenorirko tak- 
&© n* polu odaakodowanliu 

T^taj podkre£ll£ traeba, Ac choclei sakods aaterjplne wedlur tych 
obllcaeiS Jeet vilpdnie ni©wielk« # aakode ioptycxni-. I pnychologlcrna jeat, 
a© waglpdu na llo££ tych tomerdw 1 nedziej© * tymi dOFtaweml alnczone, 

I 

berdao przykra. 

I 

■; • ■ j 

Ponlewai kontrakty aaeart© a^ formal rile alpdzy Procurement Dlvl- 

J 

j 

eion Treasury St*n6ir 7jedn. a dontaac^, aprara odafkodo^anla selatwion* 

by6 moie tylko przez Trecaury, a atrona polaka powlnn* wsp 62 drlaia£ z j 

i 

Treasury doataresaj'le eaaelkieh potrsebnych Informacyj 1 wyjalnlei. 

Pan /aba ardor podeje do wladoreo£cl v ie Aabaarda polnformowala kom- 
petentn© or^any Lend Lecee'u or** Procurement Division o naduiyclach 
pray wykonyeaniu uaowy przea flrap Freedman. Urzpdy te stwlerdsl2y 
nledopusacaalnohl podobnych aachinaojl 1 prayraekiy praadaleveled, a 
poroaualenlu a organaal polaklemi, odpowlednie krokl dla *rpewnlania 
atronle polsklej ca2ko«ltego odszkoriotcnla* P eacres'dlnoAei w2ada© , 
aaerykadskle xaaiertaji prosld Aabasadp Stand* £jedn. w JCttlbyatewle o 
stvlerdaenl© pray poaocy Aabaaady Polsklej a jakla atoaunku o^rieA 
doatarcaona przea flrsip Freedman jeat nleodpowlednla 1 a tyeh roaala- 
rech nrloiyS na finap obowl^tek dodetkowej dostswy aaatepcaej be* 
odatkodovanla. 

Po praeprovadaenlu dyskuajl 1 aeanajoalenlu alp a o^aladcsenlea 



Pin. Fa It era , i2oi3n©» na poalodaenlu Delegatury w Noaya Yorku dn. 








S?7tfo kwietnin b*r. ora a projoktera organiiacyjnya £©l©gatury Kin. Pracy 
l Op!*■*<! 1 po£©cznej © Ro©yn Yorku, Jckotoi ^omorrndinj toj Delegntury © 
pprawie odptkodowania od fln«y Froediv.n, Ko?alfl.jc uch©ale i 

Wewnptnny proj©kt organlzaeyjoy Delagatury ^in* Pracy i OpteVi 
Spoiec*n©J s»a by£ ©prowadzony © iyci© i stosoweny, Jak dZugo ni© zo- 
st^-nte on przaz zarz^dzenio Vln* Prapy 1 Opieki PpoZ©e~n©J zmlanlony* 
Deletetura jest organiMcyJni© 1 forarlni© ©ydiUZew Konaulatu Gcnoral- 
nego R«P. w Novyn Yorku. 

1 ay#l t«go projektu, roferat doboro toward© badzle p©r jodycrmi* 
infor^owi l Konlsjp Land L©*f»e pr*y Awbaandzi© © Iteszyn^tonie, j*ki* 
to very n?;loSy w *irr^ **oili©o£ci zakupywa£* W wypadkach kupnr toward© 
przcz p.Anbnfladora nr bezpo&rednie zloceni© Bfin* Prtcy i Optoki Spo- 
iecrnej © Londynic, lub A*»beoady Polpkiej © Kuibypzerte, p.AabuRador 
o uaiowach takich, jak i o wszyetkich dokony^rnych z.*-kupach # bezzwlocz- 
ai© poleci pcInformowa^ Itele^tur?* Hszyatki© kontakty w obcywi ©2a- 
dzr’ni okr^towyrai i trenrportowyrai © spruwach ©ysyiki provadzone b$d<^ 
priez p. Min* Strmkaez©, ©*£l?dnie n* Jego rleconle* 

Co b 1$ tyczy dolazero aakupu ulyw«n©3 odsieiy, Komlnja podtreyouj 
uchvraZf powtipt'i n* poprzednim poried2©niu, ©Btrzywanir drlr>z©r?o zskupu, 
*i do o^wiadczenis ai? Ambaredy Polakiej w Rosji, co do jej uftyt«c«- 
no£cl* 

Koalrja *d/-Je boM© npnvy * tmdno^ci, jrkio zawaze iatni©^ b$d> 
przy kupnie odzieAy uiywanej, licry b1? r tan Jodnak, ie zakup odrleity 
noaej -auBifilby nie©ap 62 »i«rnl© zwi^kazyd ©ydatki na takup toj odzl©Iy 
i zwniejFzyd ilo££ oe6b zaopatrzonych* Platego K<vnirJ* nie uwia *a 
Btopovm© z aakupu odriety uiywanej zrezy fno©«£ # jodnak przystl* umovt 
powinna dopuazc?a£ tylko odziei r. p©2ny* stani© u£y©alno*cl, nrpre- 


wionq i czyazcron^. 





Komiaja proei p. Awbaoadora o pororuaienie aif w iej aprewie t 
p* Min. Stade*ykie"i, se wsglpdu na jego oatatnift telarraficinft inetruk- 
cjp tanieehanl* takupu odrlefty uiyvanej. Odnolny telerram do p. Sfln. 
Stedezyka tootal uloiony 1 wynlnnv, 

Koeiaja uwaia rdwniei, te Jafteli delete m*owa nn odsiei u&ywan'i 
niel»by byd tawienm*, neleiy wplyn*d nn wlndto aaerykadekie, fteby flr- 
’*• Freednen, Jrk dingo nie oezydci ei$ erlkovlole t poetewtonyeh jej 
r«rzut<5w, nie zostelr do wapdlkonkurencji dopuererone, 

Fpraw* odrikodovanta od firny Freed *nrn oprscovywana 1ft byd prtee 
A.t»beend® prey wepdldtielaniu Delegatuiy 1 oetatceznie laietwiona orte* 
Frocure’nent Divieion Trersury. 

Zeeadnieto Koalaja akceptuje punkt wid tenia Delegetury, d^ftftey do 
odetkodowanie ▼ naturae i to i aiarp moinode! w odzieiv najbardziej 

pot^danej • 

Rf’ricn Zdltowekt, nawi^tuj^c do awych odwiadeied na oopraednieh ip- 
breniaeh, podkrella wa£p ucPurely Komleji priyjmuj^eej nowy echeaet orga- 
nltaeyjny die doetew reliefowych s Lend Lease Bill'u. Podkredla dalej, 
ie dir kaideco ealowieke dodwiadcronego w eprawch handlowej gospodarki 
Jeet octywietefl, 4® otriymenle dotyehcraeowefro evatarau orgenlzacji bylo 
nieaoftliwp do kontynuowani*. W atczegdlno^ei podkradle, Ho rotdria* 
takleh czvnnodci, Jak dobdr towards ecy ich rakup z jednej etrony, » 
kontrola doataw t druglej, jeat we waiyaikich priedsipbiorpteach handlo- 
wych i padatwowych dcldle obsemowane, gdyi kuaulowenle tych czynno^ci 
a jednym rpku nietylko uwoillwia, ale w ka&dej organizacjl wprost *apra- 
fzloby do nadutyd. Podkredla delej, to w kolech uchodlctych 1 organl- 
lecjech polekieh w Ifowym Yorku poeyieze eprawy com czeeteiym i 
eterezyw temete’ti rozmdw.i reuel skonatetowed, ie nie Jest m\i obojetnyn 
Jeteli 9% rzueene cienle ns diielelnold wyeoklch funkcjonerjusiy pail- 
rtwowyeh. P t: m ptrnle rieciy' uwaia, ie or^anitecja doetaw reliefowych 













- 6 - 


dla naszych ucho4£cdw w Roeji musl by6 tak unormowana, 4©by byla gwa- 
rancja nietylko przeclwko naduiyciom, ale nawet przeclwko dawaniu pozo- 
r6w krytyce. Organizacja taka, jaka zostala przez KomisJe dzisiaj przy- 
j§ta idzie w tym kierunku 1 dlatego powlnna by£ jaknajpr$dzej wprowadzona 
w iycie. 

Na iyczenie p. Mtnistra Strakacza wprowadzenie w iycie powyiszych 

uchwal odlozono na dwa dni, aieby da<$ p. Ministrowi nohno&6 zapropono- 

werda zmian organ!zacyjnych, gdyby po blliszym zapoznaniu ai$ z regula- 

minem opracowanym przez Delegating zaiany takie uwaaai za celowe. 

Zal^czone: 1. Odpis pisma p. Aabasadora do Min* Faltera 

2* O^wiadczenla Min. Faltera dla Delagatury 
5* Projekt organizacji i odszkodowania Deleg&tury 


Ambasador przedatawia telegram z Londynu z dn* 6go m&ja b.r., za- 


lecaj^cy zakupienie: 


OBUWIE: 


50,000 M 
150,000 W 
100,000 C 


KQSZULEt 1,200,000 Kolekcje 
r^inych gatunk<5w (drelichy, 
flanela) 

SPQDNIEt 400,000 R6ine gatunki 
(typ wojskowy i corduroy) 


KOMPLETY UBRANi 


200,000 W 

100,000 C 


NAKRYCIA GfcQWYf 600,000 Chuatki 
i berety dla koblet, czapki z 
nausznikami dla m^tczyzn 


OKRYCIE RAK: 


500,000 M 
500,000 W 
100.000 C 


PONCZOCHYr 


200,000 M 

100,000 W Kolekcja 

100,000 C 


KALESONYt 1,200,000 Kolekcja r<5inych 

gatunk5w, moiliwie du&o dlugich 

UBRANIA GdKNE: 500,000 Kolekcja r^inych 

gatunkow 

SffETRYt 700,000 Kolekcja z r$kawami 

i turtleneck 

UBRANI A WIERZCHNIEt 


KOCB: 


150,000 M 
150,000 W - moiliwe cieple 

1 , 100,000 


HANDKERCHIEFS? 2,000,000 w sztukach 


BIELIZNA POSCIELOWAt 2,000,000 w eztukach, 
r^cznlkt bawelniane, aby mialy t©4 za- 
etosowanie jako bielizna poScielowa. 


Komlfila uchvala na wnioeek p. Min. Faltera opracowanie przez Dele¬ 
gating planu i studium opartego na nast^puj^cych wytycznych? 

Jako plafon zakuprfw w roku biei*cym naleiy przyj*6 turn* 15 milj. dolardw. 







- 7 - 


Do planu nJL« naleiy wl^esa^ i*kupu lekon 9 poniexa.i s$ one ograni- 
c?ono Boiltwo^cin nabycia 1 zakup vezyatkich £$danych lekarutw * ilo£- 
clach, kt*$re noin* znal«66, nie obci^ia ibytnio suroy og&Ln*J. 

ft badaniu nalaiy przedatfewld 1 uz&sadnl^, j&kie gatunki odzleiy *o £4 
by6 kupowano w rtanie uiywanyr, i Jak naiaiy z&betpieczyl dobry gatunok 
1 odpowiedni* kontrolf odzie&y uiywanaj• 

Studivaa og£ln* 1 plan poxinion obejno*a£ odzlei i Jywno it 1 aietfcid 

« sobli tnkie k&lkulrojf oprrt$ na canach sancunkowych. V celu oprscowa- 

) \ 

ni* tego planu Aabaaada udaiali Delegaturze potrzebnych inform cyj. 

Pan Aaba.*ador przedat^ria zlacanlo Londy u z*kupl#nlft zyvno^ci din 
mnlajszych akupiaf. w Kosji w paczkach zewieraj^cych iywno56 ni^szaruj, 
wystaresaj^cq na okreflony okree czaiu. 

Po ouuSwieniu flpravy Komlaja u*aia m najlepezy epoeob spelnienia 
tego zlacenla zakup racjl woj akowych aaoryka£akich, o ilc Ukset aoiaa 
nabytf 1 poleca zakup 250, UOG takich racji. 

Aasbaaador Jan Ciochanovskl ... 

Miniatar Alfred Falter .... 

Radca Jaxmez I'&ltoraki .......... 


> 











*Xnl,9%r% F&itera. w sprawle .or^nH&cil 1 zadml novoioraklegp 
Mar» aidcteraty* Pt»cy 1 Op lekl SpoZeczre:! . 


DziaieJ&se zebrunle zwoiane zost&Zo n& zlecenie Puna /jabsaadora 
CiechaiKrtbkiego, Jako przewo&niczaie© ;o Koedsjl dla sprint Lend-Lep.se Blll’u, 
powolanej przez Prezesa Rady MJLnlatrdw pr«y Anbaandsiw w Faezyngtonie* Do 
ICoaisjl nalei* - pan Ambasadcr, Jako przwrod-ict^cy, ora* pp. PuZkowfdk 
Oaaoewicz, radca fimtnaowy 26Xt0*»ki 9 aoja oaoba - Jako czionkowie. 

Podozaa pobytu pan* Uinlatra Sta&szyka w Stanach Sjednoczooych t 
na Jego prolb? ra**d tuaexyka&rtci na kilkakrotne interveneja i zabiesl pan* 
Anbaaadora uzn&Z 9 ie przyznane Polaco prawo korzyst^nia * kredyt&w Lend- 
Lease Bill r u odnoai el# rlvnlet do poaccy rzeczowej dla polskiago uchodltwa 
cyeilnego w Roaji. Wlwczas swrlcilea uwag? pnry Kinlatr* Stalczyka, te 
Koaisja dla Lend Lease przy Arabesadzie zajnuje *1$ tylko zaaadniczyni 

aprawaai a tyn kredytea zwin*anyai t Jak wyeokolci* do ktlrej * kredytu 
noina korzystal, celorolcia zrkupu tych czy innych rodzajlw toward, Jak 
odzieiy, Aywnolci, czy lekow, porozuaievaniea si? s vZadzacd enerykahskieni 
przez pana Aabaeadora i Jego organa, ni© zajeujo ai? natooiest ani szczegiZo- 
wyrai *&n6vrienianii na pojedy^cze tow ary, ami kontroLi ioh vykon&ni.i, ani tet 
ich ekepedycj^. Koaiaja ni© utrsyiauje biura wykonawczego 1 dl&te L :o tego 
rodaaju czymiolci pr*yj$6 na stable nie note. 2 tego wynika, Ae, tak Jak 
to czyni$ vZadze wojako*?e, Uinieterstwo Pr&cy i Opiekl BpoZecznaj auai hajbo 
przez wZasne organizaeje tych csynnolci dokonywe£ 1 etfcorzyl dla tego ceiu 
oiporioinie Viuro wykonawoze. 

Par Minister Sta^czyk przed wyjazdeia poinfonaowaZ anio, in taka 
org&nizacja zost&Za atworzoim i ie upowainii pans ainlstru Strakacza do 
JoralneJ decyzji w Jego i&ioniu we wasyetkich aprawach zwi^zacyoh z po&ocq 
dlA uchodltwa polskiego w Roaji. Woboc tego Koaiaja powoZaZa panA Strakacsa 
jako eksperta dla spraw reliefu polakiego w Roaji i pan Strakacz uizielaZ 
Koalaji Lend-Le.iee Bili^owej wazyatkich dotycjqcych inforseeji. 

Dotychczaoowy przebieg wykonania tej pooooy byZ w gZ^nych 
zarysach i nie rpcz^c z* ^cisZo£^ cyfr naat^puj^oy. 

2aicupiono towar^w za przeazZo 4 adljony dolnr^w 1 to w poZowie 
odzieiy, a w poZowie iyrno^ci 1 aydZa, Z sakupionej odzieSy 6QJ& przyjmdia na 
od?iol now^ 9 a 40% n& odziel uiywen*. Poziitea doatf^rezono do $i pokft&ie Hold 
lekaratw, azca©g<5lnie ssezepionek, atrsykawek i t*p« 1 to *e wzgi^du na grolne 
niebcepiecze/ietwo chor£b znkalnyoh w Kosji - cr^leiowo drog% lotnlcr^. 

2 tych dotychozaa doatarczonych towar^w przeszZo poZowa zostala 
Ju4 do Roaji rrystane lub jest w trakeie wyaZanie* 

Koaalaja L # -L* Bill’owa zdeoydowaZa, 4e z&kup toward me byl prze- 
pro^adsony przez iatnlej^oe die tekich cel&? organizneje arne ryk&f .ekiego 
Minietorstwa Skarbu i Rolnictwa# 

2 Aotychezaa zakupionych toward co do lefc&», tyvoiolci 1 odzieiy 
nowej nie doaziy do Koaieji skargi co do ich gatunku, ztanu lub dostawy* 
Natoaiaat oo do odzie&y uiywanej, atanowi^cej okoZo 1#C dotychczasowych 
aakup<5w, Jut od kiiku tygoini krqt^ po;Zo3ki, te odziei dostarezona Jest 
cs^lciowo w gatunku nieoipo^ie<inin, a oatatnlo przy doatewie tej odzieiy 
stvrierdsono bezapomo na tuzyclB* 



a 





- 2 - 


r 


V poloioniu, « ktdrya alp Polska anajduja, uwaiaa ae aakodliwa kol~ 
portowanlo nloatwiordaonyoh plotek podawanych dalej • raakcraogo "obowi**ku 
obywatolokiago,• natoaleat uwaiaa aa raocaywiaty obowiaaok obyv&toiakl - 
auaienna 1 gorllwa epolnianie obo*i**ku pr*o* tych, ktdryrs ra^dowo JgmpnUntne 
caynniki. w tyn wypadku Kinlstorotwo Pracy i Oplakl Epoiecanoj, prowadsonio 
tak wainej c*ynnoloi Jiok dob<$r, odbldr, kontrolp i wyaylkp ponocy raociowej 
dla aotok tyalpcy uchodlcdw polaklch w Roaji slocUo. 


Naduiycta atwiordsone dotychcaae na axoztlelo pray procentow* nla- 
wlalkiaj llolel aakupioofch toward* wakaauj**, ie organiaacja atworaon* 
prats Miniatoratwo Praoy 1 Optaki Spolacanoj w Nowysa Xorku nio clziala t*<* 
itby v granicaoh »oillwolcl gwarantowala najlopaay dobdr toward, aprawnn 
kootrolp tloldoa^ i jakodciow*, jako tai horaonijno wapoldxialanlo wa*y»t- 
klch org&nd* pray doborao, s&kuple , kontroli, odblorta 1 wyaylca. 


Dlatago a porosumloniu a panom Aabaaadoroa Jako prz©wodnic*%«y» 
Kamiaji L*-L# BlH*owoJ 1 paaoa Hinlatrao Strakacaem Jako pain ©ocn^kiam 
pana Minlatra Stadczyka dls. apraw Raliafu w Stnnaeh 7jadnoc2onych swolano 
dalalojaaa poatadaania, fttoby powolanyn organon iiiniater&t™ 

Spola^anaJ ton atan raacay praodatawid t proaid o opraco'HDie * najkrotaayn 
caaaia, o Ua nolliwa Jasscaa w tyn tygodnlu, m*ul*mlnu wewnftrxnogoorg*- 
nixacjt roliefonoj Hini»t«rfit*ra Pracy w Rowya* Xorku, reguliwirai t^klogo, 
ieby gwarantowal oai4gni*cie tych cold* dla ktdrycb organiaacja souUia 

stvf or aona • 


Pr«y opnicowanlu togo regulanlnu pros*? mrsglfdrd.4 klUca u*ag ■ * 
aySli. ktira po:.li«J podaj#, o kt«ra opart® *1 n® OEdlnyn 
handlooyn, MMat&npfc obaaraaojach dotychcruaoaych a kt<Sry«l 

•If Mijoujony* 1 eugastlach porua*or>yoh poraai roaoalto oao.. —-jr- ® 1 * - 

saoji« 


Caynnodd organ!aacji powlnna r aadnioao obojmowad tr*y dzUXyt 


a« dobdr tow»rdw 
b* kontrol^ 1 odbidr 
c. wyaylkp* 


Smo prwi* *1? roraail® >1?, *• dslaiy to ." a *« " U 

poi'oxusiieniu 1 harmonli, Jodnak nlo uwaiaia an oolowa, *ob/ r ro.'uly yn 

no^cl to \jyly l^caone w Jodnyn x^ku* 


at Dobdr towards* 


Pray doboria toward nie naleiy »yohod*l6 t nylnago seioienln, ia 

* __ ♦ plonl*d*y do»y# 1 noieay kttpowad oo alp nna j.yrni« podobe, 

laoTZati o t^o ^l«ta«, 4. Polcka Jaat dotyohoaaa jodynyo knj«« t ktdraou 

a krodyt&a L.UBtU'u dla uchodMa cyailnycb 

l Saji i maiiay a prawa togo korayatad w granlcach oeingaluyc.:, Ktdre to 
^rranlce nakrodlono b^d^ prxoa Konlsjp h*-h* Bill ow*. 


a tvch rardcach iobdr toward* prsea dotycs^cy reforat * or;;anl*r..cji 
oparty by/po-£i« n« 

pSlaklaJ^Roa”*! na eoldancjl toorfia *akupy*s.nych ne rynku aB£l«l*kla 
r^lu-ofciach rynkoaych . Stonaob ZJ^fcoctonych. 
















































































































































































- 3 - 


Pray aakupie odaiely ulywanej, o il© taka w pragfealolci b?d*ie kon- 
tynuowan *}$ niloiy d%ly£ do rosdtlalu z&m&r Ionia na kllk& doatawecw rby 
atv?orzy£ waa j em^ konkurencjg i be z$ pordwnarcz.*;* 

Z&znaczas, £e Komisja L#L* Bill’owa mkup odaiely ulyvcnej Je»*c 2 e 
przod atwierdzeuiem naduly£ watraynaia, uzoloirii&J^c dalszy zakup od 
ustosunkowsinia 3 i$ uchod£tsra polskiego w Koaji do dotychcz&sowych priasyielc 
tej odsioly. 

b # Kontrola I odbi 6 r to^ardw# 

Wprawdzio fona&lnie i f&ktyczni© kupna dokonywuj^ wl&dze ameryka^akla, 
kt 6rm tol uatalHjQ cony, Jainak nie wqtplf, ie vrZadz© t© nie odmd**lj| auln- 
tereeoT»anya czynnikom polakim wepoZdaialanla przy odbiorze i kontroll, * to 
teiabardziej, ie adaj^ od wladz polskich sa fcaid$ do«toxc?.oiy| partif po~ 
kwito^ania odbioru# Hozumien, ie t?Ep£>d*Ia2ani« to nle mole » niczea ogra- 
nic*a6 konpetencjp wl&dz amaryknifiakich, la Jodnek pokwitowani© null by£ 
vryltveane ruv po Istr.wio atv/iardzonia strum fftktycmego. 

Xontrola polska powinna by£ rdinorakieijo rodzaju# przadewssyatklam 
poainnn by 6 pro*adzom ©videncja od©branych toward, oloby por^nuj^c 
rt&tystyfce olbioru z© Btr.tyutyk^ wysylek no-ns by£o at^ierdzid, cry i 
Jaki® tov^aiy wyaykan© poza kontrol*# 

Kontrola uiymtnaj odzialy powinna byd n»jbardzi®j szcz9gbZov^ $ 
ponlaval ogblni© wiadomo, 1 © h/mdel star* oizloi^ rile ru\±e.\y do prowad*OR«go 
nu najwylsayo poxlonte morainyn, & pozo. tea a am oharaktor tego tow-iru vy- 
klucza 5cia>© norqy 1 wsory* Kiedy doszly do mej wiadono^cl pierweze pog2o#ki 
o doutavri© nlooupowiednle^o tov.aru, uda 2 ata 0 I 9 osobl^oio t niezapoviedziany 
do lokalu, w kt&yra din Polaki uiywanq odziel p&kowano 1 nueaf prsyana^, la 
tow ax, ktoiy wicUlalam, axobik na onl© nla najgorsa© nra Ionia# Pd^r.lajea© 
wypedki ^ykatoky, ie bylo to tylko dowodas spravrnago dzlalanla kontrolor^a 
v tyn lokrJLu, locz r^v'nocr.o^nle dokony^ano wysylok a irvnych ak'lni&e? kontroii 
naazoj i aaeryka/ifikioj nicznanych# Z toj iluatracjl op; rt©J na faktach 
wynika z jak dr.leko ld^cyni nadulyclflai n&laly alj licry5. 

Jttdii.'dc 1 prry loattiwla toward nowydi i lymo^ci kontrolii^Jest 
konlaczna# Kontrolr. tz, choclal bnxdrtej vryiy^karr^, rru^l dotyo*y£ tftk 
iio 5 ol, J‘dc zgoinosci zo wzor^ai przedatawlonyai przy znkiiplo# Zvrrdcono 
ai n^przyklad uwag^, la pray dosttwia obuwia nalo&y bcczy< m to, fceby 
wielko^ol byly oipowlodnlo, a nla przewaialy nuiaary najwl^kato xub naj- 
mniejaze# 

Nalaly tf-k ia b^.ooy^ nn opnkcrvante, 3 *c 2 egdlnla przy 4ywno£ci prsa- 
aZnnoj do kr« J< 5 * poi’.idniowyca, lub przez ruty poiudnio^*©# 

Z powylaaogo wynika, la ilo 6 d kontrolar 6 r obecnla aatrudnionych 
stole okas&l si^ nIowyotarczaJ»|C 4 i muai by5 odpowiodnio awifkazone.# 

c. Tfysylka. 

TTyayZka to#ar< 5 w Jeat dzlaieri wyaf^aj^cyn wlalu aKbleg^a 1 kontakt<5w 
a ajaerykarttfklaai, wvilalekle^l 1 roayjakiaai wladzami tranaport^w norakich. 


jL 











- 4 - 


Sscsagdinyoh zublogSv wa vladz&ch wojakowych «uaerykfc£aklch wynaft® 
transport bard so wa&nych i piinych Irodkdw pi seciwapiaaaicznych, od ktdrych 
•ayfctoiego praybycia s&wsze urtWwBil o<i && Lord tyni^cy nnssycU rodak$v 
zalely, i ktdry to transport, jak dotychczas powinion bye kiwrowany w alarp 
ao4Xiwo6ci na droga Xotniowi* 

Pray transportsch norakich n&leay w okraaech braku tonciu ns statkach 
dba£ o to, a&aby w niar# ao&Xiwo£eI temlna«ej dost&vy w pierwssej kolojno^ci 
wyaylano towary najpiiniaj potrsabna i unjberdsiej wartoiciowe. To*ary gorsae 
1 nfijgorsse powlnny bye Xadowane w okrvaach niewykorsystania toualu towsraai 
bardslaj prsas uohoditwo polakie pot%danyad # Dia uXatwienia toj polltyki or- 
ganisaeja otrzymaia fundusso n* trsyssmia pawnoj llolci toward n» skfcariach 
Calais laps sago i odpowiednlago wyayweenia uadaj^cych si? moiiiwojSci traniw 
portowycn. 

Wasystki© kontakty s wlaisami obeyrii powlnny by,6 prowadtone ogX$d»is 
i s tyXqczenlan wsaaikich aprsaesno^oi. Oliatego kontakty te utrzynywane 
by6 pouinny prsas pun. Uiniatra Strakacaa lab na jogo sl«c*nls» 

Powyissa uwagi nia wyexarpuj* naturhlnia vesjvtkich punkt^w widsaula, 
kt<5re poarinny by£ uw agio uni one, a n&jp na coin sobr&aowuile tnkloj organi- 
saeji, Jata| Kottisja L.-L* Bill'ova uw*ti& s& aslov** 

Jaftaii w poascsegoXnych wypadkach prsy kupnio Xub akspedycji se 
wsgipddw specjalnyeh robionoby odchyionia od powylszega noraainego toku 
poat$pow&uin - odpoftrladnie referaty orguiisucji basswlocznla powiany br/6 
o vryj^tkaca tych powladaoione • 

To at* lycaeni* Koala ji L»*-L. Bill'o*uj dotyesi^ce dsl&Xalno^ci 
orgfenisacji Ministarst#& Prao y 1 Oplaki bpolocxnaj v ao wyti lor mu w bez- 
polradniej 1 daiszaj przyssloKcl* 

Co si$ tyesy prs^ssXolei, szczagblaia Jui etwiardzonych naduiy£ 
prsy dostntia uzyvanej odsia&y, naloXy a<*rs^ IsiS wszystko potrsabna, aXaby 
•skody powstale prsas te naduiycla ciXa Polski zostnky w caiotfoi wyr-5wnftna. 

K tya eelu naleXy od Aabaa&dy PoXskiaj a Kujbyssasia Iqiac ini’ora^cji, Jakl 
procant dotychcs&c otrsyaanaj uiywanaj o-isialy poszcregolnych ^tuakor acina 
okrajXi£ jedco nia nadaj^cy sIq do ulytku* 

Koapanskta uola nastfipi6 prsas akra^Xonia odpowlodnich sub a rr. chunlcu 
dostawy, woXulbya jodzude koapanaato w X'cmaie ba^plntinsj dodatkovaj lostawy 
o odpowiadnin gatunku towardw sastypcsych a paxnaj 1 Xo4cX« 

Mojaa sdanlam spraaa snkatvrianlA sprnvy a fira^, kt<5ra si^ dopu^clla 
naduiyd, powinna by5 uakutaesnionn prsas wkadze eaaeryknnskio, ktbrya organa 
poiokie doataresy^ powinny odpowiatlnich inioraacjl. 

WnXoski « tej sprawls organisaeja Minis»ter»twa Pracy i Oplaki 
Spolacsnaj powinna praodstawi^ Komiajl L*-L* Bill'owej rdwnial v taruinia 
najkrdtssyn. 

Co si$ tyezy ooany, cay iwdulycia dotychosas stwiardaona nogXy byly 
by6 unikniona pray odpowiainiai daditlaniu kontroXnya orgaiiisacji Ministarstwa 
Pracy i Oplaki GpoXecznaj, i csy wssysey spelnluXi porucron© in obowi(|skl 9 
wsglfdaia « jakicb powod6w ich nia Spainlull, Koalaja L«-L, Bill 1 ova nia 
uvata sif sa koapatantn^ do saj^oia alf t% sprang, poniawaA nowojorska or- 
ganlsacja Mini star stvta Pracy 1 Oplaki Spolccznaj jej nia podiaga i badania 
takia noia by6 sars^dsocia 1 prsaprovadsona jatiynla prsas Mlnistra Pracy 1 









- 5 - 


° Pl * kl EpOie0IMj lub P^ncocnika w apo.ib, atoaowny. 

owych Jest wlekopo^^dz^eie^RMt ^*? 1 ^ 1,011 * Ro *^ 1 z teatiyUm L.-L. Bill- 
Sikorskiego, ktiry do.tap do teT az0M s6ijio£cl pant Prosier. 
Sta^oiytca 1 Asbw^or. PoUkl ot » or ^ i PP. Ulnistr. 

■ niego dla pol.ki.go uchodft.. cjiiLigo^RosjI!' 10 * 711 Pr "° koriystanla 

•trasane°cierpleni(u P"*^^ ** 

mieniea. Hi. noieay do tego .odu^c J P !!£ P*m«, Jak najet.razya atm- 

U. nioina ia xapobi.c, ua.czuplaiy ulgi UOhyblenl1 * ° 


27 kwietnia 1942 r. 
New York 









V 

. 




ii i 1 9 " , »i 

























Obeenit 



s poa led tenia Kowisji Lend 


Lease'ovej, odbytego w Wa- 



Praevodnica^cys - Arabssador Jen Ciechanowski 
Crionkowlei - Minister Alfred Falter 

- Pulkoimik Rlodaimiera Onacewic* 

- Radca Janus* Zdltowekl 




P. Ambesador informuje c*Zonk<5w o trelei telerrremow, ktdre od 
oatatniego poaiedaenia nadeealy, cey to na r?ce Arabasady, cry teA za- 
konunikovane byly Ambesedrie praef Min. Btrekacze. 

W jednym telegramie Min. S tail cryk aawiadamie o atrasanym niedo- 

Aywieniu nasi ego uchodffcwa » R oaji i prosi o preferencyjne wyslenie 

> 

5,500 tonn AywnoAci, w caem 100,000 funtdw aleke i bulionu. R«*d Pol ski 
stars sip o jedneraaowe nayskanie 4,000 tonn na statku do 7etoki Per- 
akiej dla aaybkiej poaocy. Do MurasjSake naleAy kierora^ gldwnie odaieA 
i Ayvno$6 standaryaoaenv 

W drugiw telegremie Min. Ptailczyk zrlecs sivbkie urprcirotenie 
organizacji Jego Delegatury, orrz poddrje pod ronrage utrorienie pod- 
komisji die spraw reliefoeych. 

W innym telegramie Min. Steilczyk godil sip n« dalsry zakup odzieAy 
uAywaneJ, jeieli moAnc ncby 6 ir stanie dobrym, crysrcronyra i neprewio- 

nyra. Zaleca rdimieA stybkie zaletwienie z fina^ Freedman sprswy odeako- 
dowania *r naturre is odfieA dorbsrciona w alym etenie, nie caekej^c nr 
sprewoadsnie t Rosji, ktbrych otraymrnie w krdtkim cassia nie Jest 


prrwdopodobne• 

Wreszcle P. Ambeaador odcrytuje telegram a Londynu w aprrwie aysylki 
do Polaki lekareta i witrain, powolujqc sip na pomoc dla Grecji, i vielk* 
wrgp ufyskrnie. poraocy Ra^du /merykadskiego die tej ekcji. 

P. Ambaaador podrje rdwnieA do wiedomo£ci listy Min.Strakacaa w 
a prairie reorgnAiaacji Delegatury Minirterstwa Pracy i Opieki Fpolecmej 
i usprawnienir jej daialanis, przycaem podkreAla, Ae ostatni schemst 





















































































organlsaeyjity przeelany przez p. Min. Ptrakr.cza dn. 50go maje b.r. jest 
w gldwnych zarysach zestewieniem instrukcji p. Min. Ftadczyke 1 uchwal 
Komis j l Lend Lease'orej z dn.lSgo maja b.r. Min. Falter urupelnie wywody 
p. Ambasadore w zakresie zadatf Delegatury Min. P. i O.S. 

P. Ambasador podnosi kwestje konferencji prssowej, ktdra odbyl* si^ 

* Konsultcie Generelnya H.P. w Nowym Yorku w gprawech poraocy Lend Lease' 
owej i stwierdzs, 4e konferencje t&kie &$. bt rdzo niebezpieczne i w kaidym 
rezie niedopuszczalne bez uprzednlego porozuraienie z Ambssadorem. Tck 
kierunki i rozmiery dostaw, jak ujawnienie wyj^tkowych uprnwnied przy- 
zuanych Polsce mog$ wywola£ niepoi^dany oddzwi«ik u wlsdz smerykadskich 
1 sprewie zaazkodzi£. P. Arabasador wyrsAs tefc przekomnle, Ae gazety te 
nie bpdq^ trzywaly gie wyjasnierf udzielonych przez Min. Strakecza, leez 
powstenie ne tym tie stereg plotek i atakdw, niepotrzebnie spowodowanych. 
Arobasade zemierza tej akcji prasowej przecirdzialad, o il^ Jest to jeszcze 
moAliwe. Komisja jednomy£lnie podzielr zapatrywania p. Arabaaador*-. 

Komisia uchwala: 

1) Organizacja Delegatury M.P. i O.S. w formie uchwelonej na 
posiedzeniu an. 15go meja b.r. by6 netychmiest wprowedzona w Aycie. 

W sprewie tej P. Ambasador wylle do Min. Strakacza list t zal^cznikami, * 
pro£b$ o zakomunikozanie go rdvnieA Delegaturze M.P. i O.F. 

2) Dla uporz^dkowania iaforaaeji uzyskanych w przesziolci i 
ulatwienia pracy w przyezlo^ci Ambasada zakoraunikuje Pelegaturze 
wazystkie dotychczan otrzywone wiedoao^ci z Londynu lub z Kuibyszewa, 
co do rodza ju, gatunkbw, ilo^ci i kierunkdw toward, kt<5re maj!* by6 ku- 
powsne i wysylsne. Na podstawie tych informacyj Pelegatura oprecujet l) 
caloksztalt wnioskbw z Londynu i z Kuibyazewa orrz dokonanycb dostaw; 

2) na powyAszej podstawie informseje co naleAy nadal kupowr <5 i w jakiej 

kolejno^ci wyayla£. 






















































































































i 































- 5 - 


5) Ambaaada ulrtwi Delegaturze dostpp do prdbek 1 cennikdw 
toward*, ktdre mot^ byd nebywane w oddsialach zakupdw Treasury,czy tei 
Vin. Rolnictwa. 

4) Ambcseda, razem * Delegating, przeprowedzi pertraktecje 

z Treasury w aprewie uaowy na doatawp uiywanej odzieiy. W pertraktac- 
jach tych naleiy d%ayd do zaletwienie proponowanero przez Delegaturp, 
w ayll ktdrego tak czedd vmowy Jejszcze nie wykonena, jrk odazkodowenie 
za dostawy nieodpowiednie, powinny byd uekutecznione w odzieiy dobrego 
gatnnku, oczyszczonej i neprawionej, jakkolwiek w ilodciech mniejazych. 

i ,' ' . ■' 

5) Delegatura powinna zbadad, czyjw przyazlodci raofcna bpdzie 
nabywad odziei ufcywan* w atanle dobrym i uzyakad takie warunki dortawy l 
kontroli, Aeby iatniaia gwarencja rzetelnego wykonciiia. 

6) Preliainarze Delegatury oprscowywane bpd!* przez Delega¬ 
ting i zatwierdzane przez Via. Strakacza. Mleaipczne zestnwienia doko- 
nanych wydatkdw przeaylene bpd^ do Radcy Finanaowego Ambaaady, dla kontroli. 

7) Komieja zaleea Delegaturze utrzymywenie odpowiednioh skia- 
ridw dla lepesego vyzyskiwania moiliwodci tonneAowych. 1 uaowech zakupu 
nalety przewidzied noAliwodd tekiej reekapedycji albo kredyt na jej po- 
krycie* 

8) Komipja zaleea Delegaturze badanie, czy dla pokonania 
trudnodci traneportowych niektdre towary Aywnodciowe i odzieiowe nie 
■og$ byd nebywane die uchodledw polaklcb w Peraji, Indieeh lub innyeh 
bliakich krejacb. 

9) Komisje ehwilowo, Jako sump zakupdw w biei^cym roku na 

cele reliefu, utrzymuje przyjpt* sump 15 milj. dolerdw. Ze wzglpdu na 
zmiennodd ■oiliwodci zakupdw i wyaylki, Koaiaja uweia jednak, fte «ie- 
aipcznie partje powinne wynoaid 1,5 do 2,5 ailj. dolardw, w miesi*cech 
w ktdrych moiliwofcei tranaportowe ne to pozwol*. 


c 






Onacemlcz inforvuje Komisjp o zminnach, kt<5re uii2y v »ao- 

* 

patrzeniu Armil Polskiej w Rosji i »a, Wsehodzie. Zawiadaaia rdwnle# o 
rmirnech zasadnlczyeh pray organizacjl Vojska Polsklago w Kanadsle. 

Wywody p. pulk. On&cewlcza, Jako poufnr, nia byly protokolowane. 

V svl^azku * wywodami pu*k. Onaeewicza, wyloniia sip kwestja au- 
iyola nowych mundurbw starego kroju, dostarcsonyeh v swoia czasie przez 
Lend Lease dla obozu polsklago v Kanadzla. Mundury aoglvby byd uiyte 
dla oddaial&w poaocnicaych Wojska Polsklago n* Wtchodzie. PuAk. Onace- 
wlez ma w spravle tej pororustled sip se sstaben Vaczelnego' Wodza v 
Londynla* 

Radea Zdltowskt przedstavla spravp aaopatrzenla iolnlerzy pol- 
sklch v Rosji 1 na Vschodzla w ksl*ikl polskie. Zasednleeo Komisja 
uchvala ksi^iki ta z Lend Lease Kredytu zakupld 1 prosi pu2k. Onscewieza 
o aejpeie sip t* sprang z wojskowemi vladzaai aaerykrdeklemi. 

Redoa Zdltowski zawiadaaia, 4e eprawn, o ktdrej v przeszlo£el 
Komisja dyskutowala, przydfialu Polsee statkdw hendlowych na podstawie 
Lend Lease BHl*u f zostal* przenieslona, na podetawie wytycznych prtyjp- 
tych przaz precydenta Roosevelt*a 1 preajera Churchill f a, do Londynu 1 
jest tan uzgadnlana alpdzy Rz^dem Polskim 1 Angielskia. 

Amhasador Jan Ciechanowski ... 

Minister Alfred Falter .. 

Pulkownik Wlodzlmierz Onaeewlcz . 

Radea Janusz Zdltowski .. 


















































































PROTOKOL 


« powiedzenia Komisji Lend Lease*owej f 
odbytego w Waszyngtonle dn. 2S cserwca 194t r. 

Obeenls Przewodnicz^cy - Amb&sador Jan Cieehanowski 

Cslonkowiei - Minister Alfred Palter 

- Pulk. Wlodrimierz Onaeewies 

- Radea Januss Zdltowski 

Zaproszony przez 

Pane Ambasadora- Min* Michal Kwapiszewski 

Po otwarciu posiedzenie, Ambasador zawiedomil czlonkdw Ko¬ 
mis ji, Ae Minister Kwapiszewski juA w kodcu kwietnie b*r* prosil Amba- 
sadora, aby - wobeo powstenia polemiki i plotek w6rdd uchodffcwa i Polonii 
AmerykadskieJ na teaat wykonywania programu reliefowego dla ludno^ci pol- 
skiej w Rosji w ramach Lend Lease Act’u - zechcial powierzyd innemu urz^d- 
nikowi Ambasady odnodny dzial czynno£ci, ktdry dotychczas Minister Kwapi- 
saewski z polecenia Ambasadora prowadzil. Ambasador doda2, Ae na jego prolbe. 
Pan Minister Kwapissewski zgodzil 8i$ czesowo funkcje te pelnil, za co 
Ambasador jest mu niezmiernie wdzi§czny, uweAaj^c, Ae od chwili uzyska- 
nia od rz^du Standw Zjednoczonych przywileju korzystania z Lend Lease 
Act dla relief*u, Ambasador zewdzipcza w znacznej mierze Min.Kwapiszew- 
8kiemu tak wydatny rozwdj sprawy reliefu. Obecnie jednak, przy re- 
organizacji calego dzialu reliefowego wedlug instrukcji Pana Ministra 
Pracy i Opieki Spolecznej i postanowieri Komisji Lend Lesse’u, Ambasador 
komunikuje, ie spelniaj^c usprawiedliwione Ayczenie Min.Kwapiszewskiego 
i dzipkuj^c mu za cennq jego wspdlprac? w dziale reliefu, powierzy in- 
nemu urzpdnikowi Ambasady dalsze pelnienie tych czynnoAci* Czlonicowi-'' 

Komisji przyjpli powyisz^ decyzjp Ambasadora do wiadomoAci. 

Pan Ambasador przedstawia pismo do Lend Lease Administration 
w sprawie nowej ramowej rekwizycji* Min# Falter stwierdza, Ae uchwaly 
Komisji Lend Lease*u nie zostaly wprowadzone w Aycie i Ae naleAy zesta- 
wienie tej rekwizycji podda£ uprzedniemu badaniu przez Delegaturf 


































































. 

































Min, Opieki i Precy. P, Zditowski odczytuje uchwaly Koraisji, na ktdre 
sip Min. Falter powolywaZ i po wymianie zdan, p. Ambasador zerz<}dza na— 
tychmiastowe zeproszenie p. Wojciechowgkiej, celem przeprecowania rekwi- 
zycji, w ajydl powstalych uchwal. 

Po dluiszej poleaice mipdzy p. Kwapiszewskim i p. Zdltowskim, 
w sprawie celowosci i mozliwodci bezpodrednich kontaktdw mipdzy urzpdami 
amerykadskimi przeprowadze.ji|cymi sprawy techniczne w Lend Lease'ie a 
organami Min. Prpcy i Opieki Spolecznej (p. Zdltowski powoluje sip na 
prace w dziele morskim, gdzie penowie nie bpd^cy nawet urzpdnikerai pad- 
stwowerai zostali przez niego wprowedzeni do urzpddw amerykadskich bez 

i 

iadnych trudnodci) i po wywodach Min. Faltera dotycz^cych podzielu pracy 
w tej materji mipdzy Ambesad^, Konsulctem i Delegation}; p. Ambasador 
reasumuje gldwne zaryay organizecji i podzialu pracy, P. Ambasador 
podkredla, ie kontakty o ktdrych raowa bpdi} tunoiliwione i ie wyznaczy 
specjalnego sekretarza w Ambasadzie, ktdry tymi sprawami bpdzie sip 
opiekowal, 

Min. Falter porusza sprawp odszkodowenia. P. Ambasador wy- 
jadnis, ie Min. Kwapiszewski z jego polecenia rozmawial z p. Walsh’em 
w Treasury i proponowal zamianp rzeczy gorazych na lepsze w mniejszych 
ilodeiach, ie jednak naleiy Bip liczyd z trudnodciami, jedli chodzi o 
zamianp dostarczonych jui przez f. Freedman towardw do skladdw Treasury. 

Min. Falter powraca do sprawy zakupu uiywanej odzieiy w przy- 
szlodci i stwierdza, ie Komis ja zgodzi sip na nowy zakup uiywanej odzieiy 
tylko jedli Delegatura odpowiednierai nomami w umowie moie zapewnid; ie 
tak co do gatunku tej odzieiy; jak jej stanu; taka kontrola bpdzie pro- 
wadzona, ie niedomagania przeszlodci bpd* wykluczone. 

P. Ambasador odczytuje komunikat do prasy, do ktdrego w dyskusji 


wprowadza sip poprswki. 





















































































- 5 - 


Pu2k« Onacewicz inforauje o decyzji Sztabu Gldwnego w 
sprewie arundurdw, kt<5re pozostaly w polpkim obozie wojskowym w Ksna- 
dzie i maj$ byd zwrdcone wladzon amerykedpkim. Na iyczenie Min. 

Faltera, ktdry chcia2by mundury te przestarzale w kroju zuzyd dla celdw 
reliefu polskiego, wykonanie zwrotu zosteje od2o4one a pulk. Onacewicz 
jeszcze raz poruszy sprang z Sztabem GJtdwnym w Londynie. 

P. Zdltowski infornuje, 4e w stosunkv. do niektdrych innych 

paiSstw, urz^dnicy padstwa, ktdre z Lend Leese'u korzynte, pracnj^cy 

> 

dla Lend Lease'u, z tego kredytu oplecani. Naleiy zbadad czy nie 

Y 

moina uzyskad tego tekie dla Polski, czczegdlnie gdyby ny#l otwarcia 
wlasnych ski add w polBkich wyaags j^cych wielu pracownikdw,zostale 
zrealizowana. 

P. Zdltowski infomnije o sprawach rozrachunkowych w ramach 
Lend Lease f u, dotycz^cych marynarki handlowej, ezczegdlnie o raoili- 
wosciach pokrywania z tego kredytu wydatkdw na uzbrojente, zaopatrzenie, 
naprawy 1 usingi. Sprawa ta, jako dosyd zawiklana, b$dzie przedstawion* 
Rz^dowi PolskioMU w Londynie, do decyzji. 

Pulk. Onacewics informuje na zapytanie p. Zdltowskiego o 
zabiegach o ksi^lki dla lolnieriy. Sprawa jest w roku i jest za2at- 
wiana przy wsp&tudziale p. Bestermana. 

P. Ambasador odczytuje wszystkie telegrany i pismn, kt<5re w 

* 

sprawaeh dostaw reliefowycb od ostatniego poeiedzenia nadeszly z 


Londynu i Kuibyszewa. 


Ambasador/-/ J. Cieehanowski 
Pulkownik /-/ Him Onacewicz 
/-/ Minister Alfred Falter 
/-/ Radea Janusz Zdltowski 











































































































































































































ODPIS 


REi FILE #01817 


CONFIDENTIAL REPORT 

Tuesday, September 15, 1942. 


Ret 1941 Plymouth car, license plates #55771 Minnesota 1942, 

Motor #P12 196547, Serial #11218851. 

The above described automobile was sold by Holt Motor Co., 199 Pleasaht 
Av», St.Paul, Minn., on December 20th, 1940 to Mary Livingstone Griggs, 452 
Summit At., St. Paul..Minn. 

The car was delivered at Palm Beach, Florida. 

The sale was made on a cash basis and paid for by check. There is 
no record of the bank on which this check was drawn or the maker of the check. 

The above car is presently operated by Mr.Ignacy G. Eollupetlo, 
residence 41 E. 61st St., N.Y.C. 

The car is garaged at Narraganset Garage, 124 E. S5d St., N.Y.C. 

Mr. Xollupailo does not have the car delivered at his residence, he 
cell8 for the car at the garage and returns same to the garage. No one other 
than ?Jtr. Xollupailo is known to drive this car. 

At the garage it is presumed that Mr. X. is the owner. 

He is at this garage since January 1, 1942. No information could 
be obtained as to his previous garage. 

His descriptions age 40, weight 165 lbs., height 5*8" tall, grey 
eyes, light hair, he is clean shaven, fair complexion. 

Mr. K. is said to be connected with the Polish Legation. 

Mr. X. was secretary to Mr. Paderewski, residing at the Ritz 
Towers Hotel, New York City, from which they moved to the Hotel Buckingham, 
N.Y.C. November 50, 1940. 

Mr. Xollupailo stayed on st the Hotel Buckingham for some time 
after Mr.Paderewski died. 

He moved from this hotel about the end of 1941 obviously to his present 


BflrlrPRR. 






ODPIS 


COHPIPBfTIiL MSPORT 

Bit PILE #01817 

*•« Subject* Centeln Cc llepallo. Air TrtTel Cert A9681 . 
8wlel #148498. Vrlld 1941-194? : 

Information obtained relative to the above entitled investigation 
The subject, Captain Callapallo, has made the elr trips as listed 
below. Same is charged to the above Air Travel Card number. 

January 29, 1942, froa Boston to Hew York, $10.60 
February 25, 194* from Hew York to Washington, 1*1.78. 

February *7, 194*, from Hew York to Boston, |*1.5* 

March 4, 194*, from Hew Yotk to Washington, $*1.78. 

March *0, 194*, from Hew York to Washington, $*1.78. 

March *6, 194*, from Hew York to Washington, $*1.78 
April 7, 1942, from Hew York to Washington, $21.78. 

April 11, 1942, from Hew York to Miami, $128.07. 

The above items were charged to the firm of Harry A. Freed nan, 

Inc. 

The records further indicate that there were no trips made by 
Captain Callapallo prior to January 29, 1942, and none after April 11, 1942 














ODPIS 


CONFIDENTIAL REPORT 

Wednesday, Oct. 14, 1342 


RE: FILE #01917 

SUPPLEMENTARY REPORT 
RE* Mr. Ignacy Kollupallo 

Relative to information obtained at the Narragansett Garage, 
124 E. 65d St., N.Y.C., the daily book record of the garage above 
that the car is atoreged at this garage in the above name, for the 
address 41 F. 61st St., N.Y.C., end that the garage bill is paid for 
by the above named. 

Therefore, the garage people presume that the above named 
is the owner, since no other person calls for or drives this car to 
their knowledge. 





ODPIS 


w 


REi FILE #01817 


confitential report 

October 12, 1942. 


Investigation made in Boston. Mass . 

SUBJECTS! Marlon Frawley. and, Elda Frcole . 

OBJECT: To endeavor to obtain Information. 

relative to. the addresses and 
eamlngg of the subjects* who were 
employed In the New York office of 
Harry A.Freedman Inc . 

\ 1 

Marlon Frawley was employed at the Nee York Office of Harry A 
Freedman, Inc., from January 10, 1942, to some time In toy 1942. 

Her salary mas $40.00 per week. 

Her address Is 408 St. Johns PI., Brooklyn, N.Y. 

Elda Ercole, was employed at the New York Office of Harry A. 
Freedman, Inc., from February 1942, to April 15, 1942. 

Her salary was #20.00 per week. 

Her address is 5144 Buell St., East Elmhurst, N.Y. 

No description was obtained of either one of the subjects. No 
information was obtained regarding the official title of their employ¬ 
ment with the firm of Harry A. Freedman, Inc. 

The above two subjects are existing persons. 











OPPIS 


**• PUS #01817 

# 




OBJSCT At Information obtain*! fro. Georg. Bann.tt, who U 
the accountant and handlea the books end records of the Harry A. Preed- 
Han tira( Mr. Bennett stated, posltlrely, that Captain Callapallo was 
never In the employ of the Harry A. Freedman firm. 

That, he had heard the name of Captain Callapallo mentioned, 
but, that he did not know in what capacity Captain Callapallo waa con¬ 
nected with Freedman. 

Ceorge Bennett stated that he does know that Captain Callapallo 

was not on the pay roll of the Preedaan fir.. Ho rales appear to be paid 
to Captain Callapallo. 

OBJECT #2i George Bennett etated poaitively that he has no 
record and also no knowledge of any payment or purchase of a Plymouth 
convertible coupe by the firm of Harry A* Freedman, Inc., in December 1941 
or January 1942. 

/dditionsl information! Mr. Freedman had some trouble with the 
Russian Government contract and it was held up for a while. 





Continued #2 


Freedman's contract vac to furnish second hand (worn) clothing 
to the Russian Government* These clothes were not conrerted to rags or 

Sgy#;- i 

shoddy but was sent intact to R ussic* For that reason Freedman ’ s contract 
was held up on the charge that some of the clothing was of inferior grade, 

and did not cone Up to specifications. However, Freedman was able to offer 

#• 

sufficient excuse and was allowed to finish the contract* 














ODPIS 


CO?!FH}S!TTL&L REPOR T 

RE* FILE fi0lBl7 

Subjects Barbara Weisbren or Barbara Pedowic* 

PURPOSE* T o endeavor to obtain information regard ing the 
anb1eet*r connection with Harry Freedman, Inc,, 

193-2nd Av,, Chelsea, Mas*#, during the period 
between December 1941-Aprll 1942, 

Purauent to instructions, endsavored to obtain informstlon re— 
gardingthe subjeetj from Dedourian Erport Corp., 25 Elizabeth St., Sew York 
C5.ty and from Hr, Holloway, who is connected with this firm. 

Hr. Dedourian stated that he did not know anyone by the name of 
Barbara Weisbren or Barbara* Padowict, and that he had never heard of either 
one of those names before, 

Mr. Dadourian stated that he knew the firm of Harry A. Freedman, Inc., 
but, that he did not know of anyone by the above names ever being connected 
with that firm, 

Mr. Holloway is no longer connected with the firm of Dadourian. 

He has been away from this firm for quite some months. His address was not 
known. 

Hr. Dadourian stated that he thought that Hr. Holloway resides 
somewhere on Vanderbilt Aw., Brooklyn, N.Y. 

Mr. Holloway was traced to 705 Vanderbilt Av., Brooklyn, N.Y. 

His full name is James J. Holloway# 

Hr. Holloway stated that he did not know or ever heard of the 
names Barbara Weiabren or Barbara Padowicz, and that, altbo he knows the 
firm of Harry A. Freedman, Inc., he never heard or knew of any one being 
connected with this firm by the name of Barbara feisbren or Barbara Padowicz. 










NOTATKA PISANA 

% 

PILSB 

Byli u ante IP go o Pi 50 pp. ^cH«iair« 1 Freed mrn dla utyakanla podpiru 
dodatkomego na R ekwlsycjf do LL. n«e wlsdoae "Relief Goode* - or»» na 
ft^danle odnolnego kredytu dolerd* 1.P9P.00Q nt fakup pod Lend Lease,- 
eo uc*vnl2ea.- 

Pofstem, eyja&iili co m lefty fere* srobid o ile nie easy atetkdw goto- 
vych do eysylkl od Anglikdw lub Fowletdw 

In oeee no eblpe available, either Britlnh Soviet or others, fill out 

r 

requisition for transport facilities to LL end communicate vlth 
Mr* Ore hen and Wr. Re, Thompson (handling transportation) R ep, 5050- 
Ex t. 1PP or 844, who ie familiar vith the natter* 

1P.1P.1941 

Mr* MrcH*mere 
Mr. Harry Freedman 

podplaelea rekvlfyojp dodetkovo na tyw samyn blrnkiecie oo 
p.tffin.Kvaplsseirskl 1 6 eg** rekvlsyeji plenlpftnej na 1.P9P.OOO $ 


Za2ac*nlk flr. 


1P.1P.1941 


55 


P. Kvaplesewekl 








dn. 5 aaja, 194? r. 


36 


Manorial 4 

w aprewle naleftnego od f irwy Harry A. Freed nan Inc* odaskodowante. 

W swl*sku s kewajl* wynegrodsenl* prses fir»* Freednrn askod, 
powete^yeh *r'xv.trk wyeylani* pries te fire* towerdw do Roaji a po- 
miniecien kontroli, nalefty pr sedevasyatkie* roz»trtym^6 apravf, cty 
^arieny crekae, aft t Roaji nadejd* protokdly prsyjfcia tych towerdw 
z uatelenlem Ich gituoku 1 tirto^ci 1 nr tych dokunentach oorsewy 

n ? , * < ^ ^0f, * C * enl, '* 0Ty t# * "yrualewy 1an* podstawp l scaad* do oblicre- 
nie od asked owe nU. 


Delegetura M.P. 1 Q.tf. odrzuca operole roascseA n* protokdlaeh 
* Poaji, a to a xiF8tfpuj*cych powoddw: 

1. Ryaylane towary po odbiorce ich s roayjakleh portdw b*d* 
odratu wyeylane do aklednic, poloionych w rdlnyoh eaplcieoh Roaji 
i tu dopiero bed* roxpekowywane 1 sortowane. 1 tych warunkaeh nie 
note by 6 nowy o jednolitem kryteriu* oceny toward*. K*tpld te* wolno 
o ten, cry te protokuly bed* mostly aied charakter polaklch doktwwmtdw 
ursedowyoh, co strone przeciwnr niew*tpliwi« wytyak*. Ha ordbp sorga- 
nisowenla jakiejd JednoliteJ kontroli juft trpdAno. 

2. Stoaownie do kontraktu tower byl apraedany loco port odejlcia 
i tu by! pokwitowany pries Konaula Oeneralnego be a uw a* i saatrieied. 
Sprsedawea bfdsie *1 a* ooftnold powolad sip na to, fte tower ten w cl*gu 
kilkuaiealpcznej drogi eorakiej, leftenia w poreie i kilkutyrodniowej 
drogi kolej*, eieftardwkesi c*y nofte ko&ti - ulegl snirsezeniu. 

5. Helefty sip liczyd s tye, fte tower ten, nawet gdyby alp node- 
wa l jedynie 1 wyl*c?nle do przerdbki w fabrykech "pries tek swane 
eserpalki/ note eled w Roaji wyftas* cene nift w 8t. Zjednoczonych, 
iwlaazcsa, fte w Roaji letaieje przywueowy kure obeej waluty. 

4. Ha nedej*cle protokdldw z Roaji wypadnie crekad dlucie nie- 
ai*ee, a firm® Freedman otrsyne tyncrasem cel* nr.leftno^d za dootar- 
czony tower, do csego me fornelne orawo wo bee mog*cych byd przedxte- 
wioneai pokwitowed 1 odbioru. Pdlrriejete wyegzeVwowanie od niej, ne 
saaadsle protokfcldw t Roaji, j«kiegokolwiek odaskodovant* wrdnje aif 
wrecs niepr^wdopodobnea. T ylko nleswloc?ne saletwienie aprewy od- 
azkodoweaia w czaaie wykonywenia kontraktu aofte byd reelne-n 

Pelegatura uwnia, fte podataw* prawn* ft*d*nia Rs*du Polakiero 
odaskodovanie jeat wyr^wnrnie atrat, apowodowanych przeatppetwem, a 
mienowicie - oazuatwem, polegaj*cyn nr wprowadseniu w b2*d wleriz polaklch 
przes utrsynenie ich w anieorniu, fte dostarezony tower by! prkowrny pod 
kontrol*, podezaa gdy te pornoc* rdftnych nechin^cji kontroli tej unlk^no. 

Afteby ustali^ nrleftn* kwotp odaskodowenia, nelefty ctwlerdsi^: 

X. csy wazyatkie rodsaje sekupion: ch w formie Freedman to»«r6w 
eprioryatyeznie wsbudiaj* w*tpliwo^ci co do ich uftytkowej warto^ei, cry 
tylko niekt<5re i jrkiej 













-2 


r 


2* Jaki prooent w^tpllwych towalr by! dyakvallflkoweny * ogdlnaj 
nijt prsedatewlonej pr*e* flrap do kontroll 1 pekowanl* 1 

5* jaka Ho66 w^tpliwyeh towardv zoet«2a wyek aped Iowa na • po- 
ainlpelaa kon troll. 


Opieraj^c sip nn opinll pp. kontroler6w dr* Oberkr 1 p.FoblJl, 
przyjnujmy, to tylko towary wyszcza*r6lnlone w kontrckcie pod potycjawl* 

5, 4 f 5| 6 f 7 f e nlanowlclas mmdury wojpkow# / 5 k f apodnie f x B/, 
blei Una /4/, pieszee© aaskie eywllna /5/, pteaecwa dawakte /6 / 1 welntsne 
koseule wojakowe /pozycja 7/ - byly w wlelklej mlerza niezadewalr J<|ce. 


Cll kontrolariy pod*J<*, ie prey aortoweulu t opdlnaj waay proponowanych 
do wyaylki toward* wypadelo odrzucedi apodnie 10 - 15*, biellzny 16-20*, 
plaazezy npskieh 50*, plaatoty dawakleh 25 - 50*, 1 koazul welnianych 10*, 
Rfkawlczek, akarpatak, awetrdw 1 kocdw, ktdryeh pawn© ilo£cl zoataly wy- 
alana kontrolarom *in. P. 1 O.S. nla pokeiRno zupalnle, wobec cze?o Dala- 
gatura nie poalada tadna/ro matarlalu do wnloakoweni* o etmla tyeh towarow. 


Opiar»J«|e elf a* kslfgaeb towerowych Dalagatury oral danyeh udzle- 
lonych preea pp* kontrolerdw, Dalegatura atwlardze, la do dnla 50 kwietnla 
1942 r* i 

wyelano akontrolowanycb be* kontroll 

mmdury wojak. 

51,110 

23,150 

1,960 

apodnl 

50,210 

29,150 

1,060 

plaazcay re. 

161,460 

10,000 

151,430 

plaezcsy d. 

105,705 

8,100 

95,605 

blelirny 

24,900 

11,400 

15,500 

koeeul wain* 

50,040 

27,580 

22,460 


Blor^c a* podataw* nejnlisza, 'a wiec najprsyehylniajaze dla ^ 
flrzy Freed .uen, norwy dyskwallflkreji poazczagdinych rodaajdw towarow, 
podme przez kon troler<5w, ott 2 cany kontraktore na te towary $ otroymijesjy 


na 3 tepuj*c* tabalf etrat 

rodaej towedw * dyekw. 

mmdury wojak. 

5 

apodnie 

10 

plaaecze a* 

50 

plaezczc d* 

25 

blellzna 

15 

koczule wain. 

10 

IE ten aposdb 

flrma 

170,879.00. 



Hold zdyskw. 
jednoatek 

96 

106 

45,458 

25,901 

2,025 

2,246 


Freedrvan wlnna ui£cld 


can* 

atrety 

1.06 

103.88 

1.12 

118.72 

0.96 

45,820.48 

0.96 

, 22,944.96 

0.90 

1,822.60 

1.01 

2.288.46 


170,879,00 


odazkodowani© w kwocla 




































































- 5 - 


PI* eaio'ei obr* tu r«l«gratur* pod*,1*, *• f. Fraadrwn my*l*l* 
w zupolnaj tejHanley j rpki*wlc*«k 5,000 po ©onl© 0,51, *karp©t©k 7,000 
par po cent© 0,09, p*etr<5ir 1500 po c*©ai« 0,45 1 »iretr<5Tr cs^cIoko »•*- 
nienjeh po oenl© 0.22 ora* 5,300 koc6w or6ln©j »«rto£el $8,750. Fob©c hrrku 
Jakichkolwiek kryt#ri6i do ocony l por6*n*ni* *y«l©nionyeb wyfc«J obi«kt6w, 
P©l©r*tur* nl© wypovied?ie£ rif e*y 1 v ©toaunku do tyeh vynylmk 

kontrakt coetai pogwateony. 


Alakamder Zna^iecki 

Bela^at ^lnlatorntwa Praey 1 Oploki Fpol©c*n«J 


Ludutk Konlgwill 

Refaraat ^in. Praey 1 0pt*kl Spol&cssnaJ 















Hew York, *7 stycxnla, 1942 




Pimie Aebaeadortei 

-vCi 


Pros*? uprsejnle o koaisyjne talatwianle nebywrnla wrselkleh 
aaterjaldw die ludno£cl cywilnej, pr*y*nsw*n}*ch nra t kredytdw Land- 
Lease Bill'll. 


Majprektyc«niejs*y sposdb ulttvli&la bylby, wedlu* »©£0 
*dsntr, nr.stepuj^cyt 

0pr6e* danych, ktdr© Pen >tab©sador earn pooled®, Delegator® 
vinlittntw Praey 1 Oplekl Spo2ecrnej b?d*ie przedkladala Soniaji, 
ne r?c© Pane Aebaaadora, lnforaaeje prieka*ywan« prse*ean 1# » Londymi 
co do kolejnofci potrteb 1 ro*aler6w nieshednej porcoey aaterjalowej • 
KoalsJ®, po nrpornenlu si? « pr*«dlo£one«i prte* Delegatin'? wyk**ani # 
prsedetewi Je Adalniatracjl Lend-Lease Blll'u, Jako nasie Aycsenla. 

Jelell Administrate Lend-Leee© Bill'u * alejsee t^danych przet nas water 
jaidw laproponuje nebyela tnnych, samian* take powlnna by£ saakceptowane 
prtes Komlaj? tylko w ty* wypedku, Je£li neterjaly te s$ istotnie po- 
triebne 1 eog* by£ eelowo ulyte. 

Pray prtejwowanlu mcterjeidw nebytych die nas prte* Treasury 
Department powlnna letnied kontrola, ktdre eloiy report Jekl materjsl, 
w jakla steal© i w jaklcb wnrunkach aortal odebreny. Odplsy wsaystkich 
akt^w, dotyca^cyoh prsesylek pomocy i Lend-Lease Bill'u die neszych 
uchod£c6w winny by£ praekasywan© do Delegatury Ministerstwa Pracy 1 
Oplekl Fpoiectnej. 

Zalety ml bardzo na tern, aby spos^b pr*ejaow*nie waterjel<$w 
t kredyt^w Lend-Lease Btll'u wyklucaal jaklekolwiak podejraenla csy 
jj*PYiity> aogtjce by£ podnleslon© obecnle lub w pr^yailo^cl* Rosutalea* 
w jak trodnych irorunkach odbyw© si? prrca nrd uayskaniea tej ponoc> 

1 uinaj?, te nle aewsse bpdsieuy eogll nsrzuei£ nas*e postulate stronie* 
ud*lelaj(|cej naa poaoc. 2 dru lej strony pre*?np sapewnl£ mo&aofS 
kontroll nad t* tak powa*a% trenaakeji*, aa kt^rs* R*$d B* p * bierte na 
sleble odpowied*lalno££. 

B?d? rSwaiei berdso aobowisasny Panu Awbasadorowl tk podjpcle 
krokdw w Adainistrecji Lend-Lease Bill'u o uaysksnl© pawned odsetka 
kredyt6w f prayanewanyeh nr xekup Irodk^w pomocy* e gotovcce # na pokrywp- 
nie eydatk^w asnlpnlaeyjnych 1 rdalnlstracyjhych* *el^*anych t kontrol^ 

1 vyctylk* poeoey uiyskanej w nsturxe* Wedlup posladanych prtefeanie 
Inforaacjl lnne pa^stea na te cele Irodkl otrsyenj^.^ 

L^cs? wymy povalanla 


Jan Statfcryk 
Minister Prrcy i Oplekl 
f'polecrnej 


JTlelaol^r Pan 

Jan Clecbanovskl 
Aabroador R.P* 
Vashlngton f D«C* 










martin j. McNamara 
945-951 Investment Building 
Washington, D.C. 


December 5, 1941 



Hr, Michel Kwaplsaewskl, 

Minister Plenipotentiary, 

Counselor of the Embassy of Poland 
2640 16th St, N.W. City. 

Honorable end dear Sirt- 

In addition to the various items of used clothing which 

I hfve submitted to you, I have received the following this morning*- 

200,000 Mackinaws (new) 

60,000 Gloves (Salvage Wool) 

100,000 Pair Stockings" * 

250,000 Sweaters » " 

250,000 ■ » • 

From another source* *a»«»»»* ■ »»a* i hhhhm * 

20,000 Shoes leather lined (new) 12.90 or less 

50,000 per week thereafter price to be negotiated 

100,000 Canned Corned Beef 46 cans to case 9 #9.60 case 
100,000 * " a a a a a per week thereafter. 

Of course I do not know how long these offers will last and the 

less information there is about it the better. 


i.55 cts Pair 
.10 " " 60* Wool 

.26 each 60* " 

.50 » 100* " 


Sincerely yours, 

/-/ Martin J. McNamara 






7U/3X-V? 

(7fl/8*-f) 

dnie 6 stycrnls, 194? r. 


Bo 

Pane Ministry Sylvius Strakacza, 

Koneule Goner©lnego B.?. 

w **ew Torku. 

Powoluj^e si$ a* roizaowt telefoniczne 2 Punas* Uinis tre®, 

Awbeeede donosL, io sewledoalk* Treasury Procurement 0 **3tr*e£enirch f 

kt<5re Pan Minis tar aial * etoounkit do uky»©ny«h palt a^ekich i dempkich, 
tffcupionych nc recbunok I»ead-L.e*fe Aktu. Pan Colemm, z ktSrya * tej 
sprpwie rotaewlelilny ofaiitdcaryl, ke nlertety Treesury Procurement nle 
»i*l Jasrceo c*r*su posl» 6 in.^oaktor^v do odbioru z-kupionych towerdtt, 
co bfdsla netyehmiest uc?,ynlone« Pm Colemtn rrkomunikowel nca rdwrii©'., 
ia rz^d Stenoir Zjednoczonych nl© dooulci do «yc; lanir ©rtykulur znirtczc- 
nych. Je£lt ait okeie, ae zikupiony to*rr ni© odpowisds 'rywrgrniora, kon- 
trekt btd*i© farvany. Spra^ t\ w si© p«, Colew* n nrtycbwisst z«>j$c f 
tek, km jui prewdopodobni© ayrie2 poleceni© priredrtf wicielori PVcrbu. 

Pobec te^o, £© Ministerstwo rk*rbu 7r jraic ri$ inspekcj^, 
p. Aabesedor nie uv*£e %r koniecrn© rorbudovywenlr * nresej rtrony 
©perctu in?pekcyjn»t?o tak ze vEgladd© prektycxayeh Jak i 2 brnku fundurzdw 

Aubeeedr wd*i$c7ii^ b*dzie Penu Miniptrowi zr nedeplenie Ambr*©d*i« 
wiedomo^ci jek odbyv* ait lnapakcjr Treasury Procurement i eventual nle 
deist© wnioski. 

Ze Ambeeador* F*P*: 

'-/ M. Kvepissawski 
Minister Pelnomocny 
R«dc* Aabaaady* 






KO'iftTL/T GEirmynr 

R7FC7YP0J^OLITFJ POuTKIFJ 
w 4 ?e* Yorku 


So. ?PJ> /. 


Se? York, *0 ptvcrnir, 134? 

149-151 F. 67 St. 


W ?nrf»le Inepekeji koedw 
w Boston, Me ,r$. 


I'O Pena Koarul* Oenerrlnego ft.P, 
Her York,H.Y. 


^ dniech 76 * T9 b.n. odbylen podrdt do Boston, Maee., 
colon sbadrnir fabrykncjt 1 ekgpedycjl kocdv, nrbytyeh pr*e* 
Trorrury Department dir mysylki do Ambessdy P.P. i kujbyF*e*le. 

Fabrykr Sterling Fibre Company * T’albbrn, Mr eg. 

''Pyrektor i wepb2mlr 'elctel o. Frank Coyne/ wymbir koce rel- 
aiene » ilofci okoho 1.000 dsirnnle. Febxyka otrsyrrh© rendvie- 
nle r Trersnry okolo IF h.n. F dnin Inepekcji fabryke nia>r ? 
?rjra5wienir nn fH.OOO kocdr pon*"d 10.000 /’otoryeh do akFoedycji. 

Koe© to sosta&y pod.iene pro bon w vroJekor?h» laetytuci© PoFwird- 
ccelnyn i otrrynrly *probat$. /\o?j© 7riMrdc*en 7 Irborriorjum 
febryka ar nrdeata* '. 

Odbyle>B ror^a**? 7 p* Me Fay, kleromikien oddsi *lu 
hostofokiego Treasury lepartnent, Procurement division. flpotkaten 
ri? r rlelk* $yc?ll«olel‘} 1 rotonolei* weo<52d?,t«>*nl#. 'Jptallli&ny 
r p. Me Key sicra^dly kontroli i okspedycji neterjaldw. P.McKay 
m -aoj> pro5b® priyobicocl r*L$krry/ Control? pr*y ’>akowr>niu eel©* 
rrpobieienia ov« ektom isbotaiv* 

F sprevle zr mdwieair- die n«>r 50.0*00 per oburie ne fe- 
brykech H.H. Broan * Torcerter, Mgrs. \ /.lien Scatre w Bouncer, 
Mars, boeto^eki Urs^d Treasury Jesse?® ni® byl poinfor*o*rny• ’obec 
tego nuel*len odlo*y<? projekto**a* inapekej-? tych febryk do c*.*ru 
a*d«j£cie forarInego »en<5ifieals / eo po»lino •» naJblli?*yeh dniach 
naat%pi£ /. 

Odwledfilew p. Fitch, kierornlks od<3?lr>u boetorfskiege 
Voore Ve Cornua k Line, Byl on poiaferwnrany o prrydrlelo er*®r 
Aeitorg tonriti nr are?® wysylki. 7 liregi-ns nierieiv* ilo*£ prre- 
rylek, cheilovo * Boftonu prser.i^sie nyc^, eksp^’ycj*’ t tego portu 
nie nrpotka powatnych trudno^ci. Przypuascs'lnle gotowe do eksoe- 
dycji icoce w ilo^ci ekolo 17.000 7ort©n^ reledowene ir ty odnii 

Uetalili^ajy * p. Fitch, ie lifty prseeoroee /Bill of 
Lading/ b?d* prf«rylane ft pieciu eg?.ewplareach / 7 oryginaly i F 
kopje / do Fonsulatu Cenerslnego t ?Ie^ lort’i. P.Fitch proeil o 
odcsekenie kilku dni do wyjrentente w Ur*fdr.le Celnym eprawy pod- 
pied? nr deklfrscjrch ekjvportcin eh. P. Fitch nie ?yklucrr ewentual* 
noeci, ie b?d^ nutiel, prn; nr Jmn^.el dir pierr f eeej cknpedycji stewi^ 
gie oFObi.^cie ft borto^ekim urs^dsie celnyn. 











0d*led*12«* rdimte* bluro Aattortfu w Beptonie, £dtie 
odby2«a rozmow? 2 p* Golco*. tltyte iele2* nr celu ntwl^p-cnie 
opoblBt«f?o kontaktu i upenniwaie pl$, 4e r t#J ftrony ni® nupotkFsiy 
trudno^cl. TJptopmVrowmie ©1$ do n*f**ej fnmry zn*l*sr2‘'r» fcyczlire 
1 p. Golcor zppprn tlw mnic, fce z® cwe.1 «trony b$dtl® do 

prry$pl®*zenir n»5*ych wynylek. 


/-/ I. KottupaUo. 











































I 










































































Llstanl z dn* 7 sierpnia 1942 r. p.Ambasador Ciechanowski 
W w ay$l instrukcji otrzymanych z polecenla p.Premiera 1 pp. Kin* Spraw 
Zagranicznych oraz Pracy 1 Opieki Spolecznej" powolal Komisj? Badawcz^, 
ktdrej zadanie zostalo okrellone nast?puj^co: 

"Komisja raa zbadad caloksztalt naduiyc firmy Harry A* Freedman, 
ustali6 Stan faktyczny i ewentualn^ odpowiedzialno66 urz?dnikdw, ktdrym 
zlecony zostal nadzdr nad dortawami tej firmy, lub ktdrzy po£rednio lub 

i 

. bezpolrednio mieli coSkolwiek do czynienia z tymi dostawami, z kontrol^ 
towardw dostarczanych, z ich odbiorem i dalsz% wysylk$ do miejsca prze- 
znaczenia." 

Do KomisJi zostali powolanit 

Dyr. Zygmunt Karpidski, jako przewodnicz^cyj 

Pyr. Stanisiaw Kirkor i Konsul Generalny Heliodor Sztark, 

jako czlonkowie. 

KomisJa powola2a na swego sekretarza p.Wieslawa Zbijewskiego• 

Komisja w czasle od 8 sierpnia do 7 paldziernika zbadala dokuraenty 
sprawy, znajduj^ce si? w Ambasadzie R.P. w Waezyngtonie, Konsulacie Gen. 
w Nowym Yorku, Delegaturze Min.Pracy i Opieki Spolecznej oraz Biurze Rsdcy 
Finansowego w Nowym Yorku, odbyla 28 posiedzed, na ktdrych wysluchala zeznad 
21 osdb, wyraienionych w zal^czniku, w okresie od 7 pa^dziemika do 27 pafdzier 
nika zajmowala si? opracowaniera sprawy i na podstawie zebranych materjaldw 
skiada nast?puj$ce 


SPRAWOZDANIE. 






strona 5 


I* Strzeszczenie przebiegu badanej wprew y, 

II* OkolicznoAci zawarela prsez Treasury umowy z firm* 

Freedman. 

Wst^pne rokowanie Ambasady s Lend Lease 
Administration i nawi*zanie kontaktu s firm* 
Freedman* 

Wyst*pienie Senatera Meed'a* 

Przygotowanie rekwizycji przez Ambasadp. 

Zatwierdzenie rekwisycji i zawarcie przez 
Treasury umowy s firm* Freedman* 

Udziai p.KoiiupejZo w przygotowaniu rekwisycji* 

Informowanie p. Ministra Precy i Opieki Spo- 
leesnej o prsebiegu sprawy. 

Role Komisji Lend Lease prsy sawieraniu umowy. 

Krytyka umowy i odpowledzialno£6. 

Inne zarzuty przeciw p.Min.Kwapiszewskiemu. 

Ill* Wykonywanie umowy. 

a) Orgaaizacja odbioru towards przez strong polsk*. 

b) Zegadnienie kontroli* 

c) Wykonywanie umowy w okresie do 18 kwietnia 1942 r. 

d) Stwierdzenie naduiyd firny Freedman. 

e) Zawieszenie p* Kol2upej2o w urz^dowaniu. 

f) Akcja prasowa. 

g) Zarzuty w sprawie nadutyd p.Kollupajlo. 

li) Krytyka sposobu wykonania umowy i odpowiadziclnodd. 



7 

12 

14 

19 

25 

51 

55 

40 

45 

48 

55 

60 

65 

65 

69 

72 

78 


[V. Zawieszenie wykonywanie umowy i jej likwidaeja. 


80 












Sx.3 


I. gTMTZCrmF PR7FBIFGP BAD/NFJ FPPJWl . 

Pwiadczenie dokonyvane prse* rr^d Stand* ZJednoczonych na podstawie 
Lend Lease Act na r*ecz Poleki obejmowaZy pocz^tkowo tylko materjaZ wojenny. 

Fate 14 listopada 1941r. Lend Lease Administration ekierowaZa do Ambesady pismo, 
w ktdrem wskaruje na motnodd nabycit wi^kazej ilodci uAywsnej odzlefcy orez 
wymlenis nriwisko p. McNamara, ktdry - jak sis naat^pnie okazaZo - jest pried- 
stawicielem firny Harry A. Freedman. W zwi^zku z tern pismem Pan Ambeaador wy- 
auni*Z iqydl nabycie tej odriety w rcmach Lend Lease Act'u na potrieby polskiej 
ludnodci cywilnej w Rosji. 

Po dalssyeh pertrektacjach z wZadzaml amerykadakiemi ora* rozmowach 
s priedstemicielami finny Freedman, Ambasada skierowaZa dnia 10 rrudnia 1941 r. 
do Lend Lease Administration vniosek nr dostarcienie Rz^dowi Polsklenu w rmmach 
Lend Lease Act azeregu ertykuZdw, m.in. uiywanych oundurd* wojakowych, uiywanych 
pelt cywilnycb m$skich i demskicb, nowych butdw, kocy i t.d. Iniosek ten, 
obejmuj^cy rrtykuZy o ogdlnej wartodci okoZo $1,292,000.-, r.ostaZ prtez Lend 
Lease Administration zaZatwiony przycbylnie i skierowany do Treasury Tepart- 
ment. Procurement Division, jeko orgenu powoZanego do dokonywania lakupdw 
riyJowych. 

Celem cz$dciowego wykonanie wniosku Ambaaady, Treasury Department 
zawarZ dnia 51 grudnia 1941 r. i firm* Freedman umow* na dostaw* sieregu 
porycji wymienionych we wniosku a mianoaicie - uiywanej odeieiy na ogdln* 
sum? £778,480.00 Umowa ta obeJmowaZa m.in. 200,000 utywanych pelt 

msskich ora* 200,000 uAywanych pelt damskich po cenle 96 centdw za sztukf, t.J. 
za $584,000.-, ktdre to arfcykuZy staZy si* nast*pnie gZdwnym pnedmiotem krytyki. 
PozoptaZr c**dd umowy obeJmowaZa uiywsn* odziet innego rodsaju, Jak np. 










sty V 


wojskowe mundury, bielizn? i t.p. ne ogdln$ sum? $594,480.00, — kt^re to 
artykuZy byZy dostarczane neog^l w stanie zadawalaj^cym.. 

Z zeznad zZoionych przed Komisj$ mynika, fce o zasadniczym przebiegu 
sprawy a w szczeg<5lno£ci o nabywaniu odzieiy uiywanej by* informowany prze- 
bywaj^cy wdwczas w Stanach Zjednoczonych Minister Pracy i Opieki SpoZecznej, 
p.Sttu5czyk. P.Min. Stariczyk pismem z dnia 22 grudnia 1941 r. zamlanowaZ 
p.Konsula Strakacza swym zast?pc$ upowainionym do kierowania caZolci^ akcji 
w terenie i dziaZalno£ci^ Delegatury, a pismem z dnia 8 stycznia 1942 r. - 
do decydowania w jego imlenin wszystkich spraw niecierpi^cych zwZoki. W pierw- 
szej poZowie stycznia 1942 r., p.Min. StaiSczyk powi?kszyZ skZad Delegatury 
Ministerstwa Pracy i Opieki SpoZecznej w New Yorku, przyjrauj%c na jej urz?dnik<5w 
pp. KoZZupajZo, Wojciechowsk*, Honigwilla i Koszarskiego. 

W umowie zawartej przez Treasury z firmQ Freedman nie ustalono stopnia 
dopuszczalnego zniszcsenla odzieiy ani tei nie ustalono, czy, przez kogo i 
w jaki sposbb dostarczany materjaZ b?dzie kontrolowsny* Nieraniej na skutek 
stararf ze strony polskiej - kontrola materjaZu wysyZanego do Rosji przez kon- 
trolerdw polskich zostaZa faktycznie dopuszczona i rozpoez?Za si? 5 lutego,1942r. 

Odbidr nabytych toward* przez Treasury i dostarczanie go stronie polskiej 
celem wysyZania do Rosji rozpocz^Z si? w pierwszych dniach stycznia, a zatem 
bezzwZocznie po zawarciu umowy, a przed zorganizowaniera kontroli. Do 10 kwiet- 
nia (data ostatniej wysyZki towaru z omawianego kontraktu) wysZano 5109 bel, 
w tem 5759 bel zawieraj^cych 286,815 palt ra?skich i damskich. W okresie 

i 

od 5 lutego do 10 kwietnia kontrolerzy polscy zdoZali skontrolowad okoZo 
18,000 palt m?skich i damskich, t.J. zaledwie 6.5% ogdlnej ilodci mysZanych 
v tym czasie palt. Kontrolerzy stwierdzili zZy stan dostarczanego materjaZu. 








4 

W czasie gdj ialzze przyjmowanie towaru od firay Freedman gtaZo sif 

przedmiotem rozwaiad w obrebie urz?ddw polskich, zostaZo dnla 18 kwietnia stwier- 

dzone, ie flraa Freedman dostarcza do wysyZki towar rdwnlei ze skZaddw, ktdre 

stronie polskiej nle byZy znane 1 w ktdrych kontrola polska nle byZa dokonywana. 

Wobec tego Bt-^ierdzenia dalszy odbidr towardw od Timy Freedman przez stron? 

polsk% zost&Z wstrzynany. NiemnieJ towary te podlegaZy nadal badaniu przez 

kontroler<5w polr>kich i byZy przyjuowane przez Treasury do jej wZasnyeh magazyndw. 

FartoId towaru zakontraktowanego, lees nle wyaZanego przez strong polsk^, wynoslZa 

okoZo $256,000.- v 

> • 

0 stwierdzeniu nadutyd firmy Freedman strona polska zawiadomiZa wZadze 

amerykadskie i zgZosiZa wobec nich postulet, aby towar dostarezony i niewysZany 

\ 

do dnia 18 kwletnla zostaZ poddany zbadaniu, oraz aby w ramach niewykonanej 
cz?lci kontraktu nast^piZy pewne zmiany gatunkdw 1 rodzajdw dostarccanej odzieiy. 
Delegatura Min. Pr. 1 Opieki SpoZecznej dokonaZa ponadto ezacunkowego obliczenla 
strat, jakie mogZy powstad wskutek niesumiennego wykonywenia kontraktu przez 
firm? Freedman 1 oceniZa Je na okoZo $70,000.- 

W wyniku rokowad, trwaj^cych cztery i pbZ miesi^ce, Lend Lease Admini¬ 
stration listen z dnia 19 wrzelnia 1942 r. zawiedomiZa Ambasade, ie w ramach 
niewykonanej cz?lci kontraktu nast^pi zmiana gatunku lub rodzaju doaterezonej 
odzieiy oraz, ie zarzuty przeciw firmie Freedman zostaZy akierowsne do wZadz 
nadzorezyeh dla orzeczenia, czy firma uzyskaZa nlesZuazne zyaki z niewZelciwego 
wykonywenia omawianej umowy. 

W czasie wykonywenia umowy zarysowaZy si? po stronie polskiej liezne 
tarcia, spory konpetencyjne oraz zatargi osobiste, a pdlnlej powstaZy rdwniei 
zarzuty, ie niektdrzy urzpdnicy wspdZpracuj^cy przy zawarciu i wykonywaniu 
umowy, nie speZnili sumiennie 1 wZalciwie naZoionych na nich obowi^zkdw. Na 
skutek otrzymywenych doniesied p. Min. Stadczyk depesz^ z dnia 16 czerwca 1942r. 






poleciZ zaviesid « urzfdowaniu p, KoZZupajZ?. 

Sprawa organizacjl poaocy dla uchodlcdv polekich « Rosji nabra2a 
duiego rozgZosu nirSd Polonii araerykariskiej, szczegdlnie gdy zoataZa olwietlo- 
na na koaferencji z pras* polsk^, zwoZanej przez p.ltin. Strakacza 22 maja. 

Po tej konferencji ukazaiy 6i$ w praale polskiej gwaitozne ataki, krytykuj^ce 
zasady kontraktu* apoedb jego aykonyrania, oraz rol$ niekt&rych urz^dnik^w, 
przyczem jako odpowiedzialnych za z2e wykonywanie uaowy wymientano: pp. Win. 
Kwapiszewsklego, Kin. Strakacza i p. KoZlupaJZa. 










II. OKJLIC7:jOSCI ZAWARCIA PRZ Z? TREASPRY UMOWY Z FIR'U FREEDMAN 

a) Wstepne rokowanla Ambasady z Lend Lease Administration 
1 nawiazanie kontaktu z firma Freedman, 

Lend Lease Act z 11 marca 1941r. (zal^cznik Nr, ) upowainia Prezydenta 
Standw Zjednoczonych do dokonywania dwiadczed ("to sell, transfer title to, ex¬ 
change, lease, lend, or otherwise dispose of ...") na rzecz rz^ddw tych krajdw, 
ktdrych obron$ Prezydent uzna za istotn$ ("vital") dla obrony Standw Zjedn. 
Przedmiotem Iwiadczed mog$ byd "defense articles," do ktdrych ustawa zalicza: 

1) uzbrojenie, amunicj§, semoloty i statki; 

2) maszyny, narz^dzia, surowce i materjaly, potrzebne do 
produkcji przedmiotdw wymienionych pod 1); 

5) wszelkie produkty rolnicze i inne przedmioty, potrzebne 
"for defense." 

Do krajdw, mog^cych korzystad z tej ustawy, rz^d Standw Zjedn. zaliczyl 

Polsk§. 

Zassdy administracyjnego postepowanla, stosowane przez rz^d Standw Zjedn. 
przy wykonywaniu ustawy, w gldwnych punktach nast?puj^ce: przedstawiciel 
padstwe, dopuszczonego do korzystania z dostaw kieruje do rz^du Standw Zjedn. re- 
kwizycje na potrzebne ilodci i rodzeje materjaldw. Wrazie uwzgl^dnienia wniosku, 
zai^dene materjaly s^ dostarczane przez rz^d Standw Zjedn., przyczem uinowy z dostaw— 
earn! zawierane s* wyl^cznie przez tenie rz*d. (Sekretarjat wojny lub marynarki, 
o ile chodzi o uzbrojenie i t.p. - Dept. Rolnictwa, o ile chodzi o iywnodd, a 
Dept. Skarbu, o ile chodzi o inne towary.) Wartodd dostarezanego toweru jest 
zwykle ustalans dopiero w pewien czas po dostawie. Naogdl nie istnieje zbieinodd 
misdzy rekwizyej* (wnioskiera danego padstwa zagranieznego) a kontraktem zawie- 
ranym przez rz*d Standw Zjedn. z dostawc*. Zwykle niema rdwniei bezpodredniego 















zwi^zku mi?dzy faktur^ dostarczan^ rt^dowi amerykaiSskiemu przez dostawc? a rozlicze- 
niem midday rz^dem amerykaiSekim a danya rz^dem zagranicznym. 

Gdy w korfcu 1941 r. Ambasada R.P. podj?2a myll uzyskania, na zesadach 
Lend Lease aktu, £wiadczen dla polskiej ludno£ci cywilnej ir Rosji, spotkala si? 
z trudnosciami, wynik&j^cymi z tego, it poza Iwiadczeniami dla ludnolci cywilnej 
w Anglji dotkni?tej wojn^ - zesady Lend Lease aktu nie byZy uprzednio nigdy 
stosowane do potrzeb ludno^cl cywilnej innych kraj<5w alianckich. Rekwizycja 
. Ambasady na dostaw? artykuZdw dla polskiej ludno^ci cywilnej w Rosji oraz 
umowa zawarta przez Treasury z firm% Freedman, byZy pierwszemi aktami nowego 
typu. Zosta2y one uj?te pod wzgl?dem formalnym w takie seme normy, jakie 
obowi^zywaZy przy poprzednich dostawach raaterjaZdw zakupywenych przez T reasury 
Department, nieraniej pod wzgl?dem rzeczowego przygotowania oraz wykonania wy- 
kaza2y liczne i waine odchylenia od poprzedniej praktyki. 

Zawarcie umowy byZo poprzedzone nastepuj^cemi zdarzeniamit 
Z wypowiedzei p.Ambasadora Ciechanowskiego przed Komisj* wynika, te jut 
w pafdzierniku 1941 r. podj%2 on my£l rozszerzenia 6wiadczeri Lend Lease na do- 
stawy dla polskiej ludno£ci cywilnej w Rosji, i te w tym ducbu sondowa2 stanowisko 
Lend Lease Administration w rozmowach z p.Grahamem, kt<5ry by! wyznaczony jako 
Z^cznik mi?dzy Lend Lease Administration a Ambasady. Na okres tych prSbnych 
sondowaiS przypada list p.Grahama do Pana Ambasadora z dn. 14 listopada 1941 r. 

(zaZ^cznik Nr. 3 ), w kt<5rym p.Graham wskezuje na moino£6 nabycia oko2o miljona 

% 

4 

pZaszczy utywanych za cen? $1.- za pZaszcz plus okoZo 25 centdw za odnowienie, 
przyczem pZaszcze te miaZy Jakoby pochodzi6 z zakZaddw zastawniczych (lombard<5w). 

W li£cie tym jest po raz pierwszy wymienione nazwisko p.McNamara, ktdry - jak 
si? potem okazaio - wyst?powa2 w imieniu firmy Freedman. W lilcie tym nie by2o 
jeszcze mowy o moiliwolci dostawy tych pZaszczy w ramach Lend Lease aktu, a 
adnotacja p.Ambasadora na tym lilcie poleca zakomunikowa6 jego tre£6 Radzie 
Polonii i Min.Strakaczowi, co zostaZo dokonane i co wskazuje na to, te w pierwszej 








chwili nie istniaia Jeszcze wyrafna 2icznodd tego listu * dostawami Lend Lease. 
Jednakie jui w telegraraie s 18 llstopeda do MSZ w Londynie (zalicznik Nr. l/ ) 
p.Aabasador uraiedci2 zdaniei "badam moiliwodd i&kupu cz?dci tego kontyngentu 
w ramach Lend Lease, * a w lllcie do p.Grahama a tej samej daty (zalicznik Nr. S' ) 
p.Ambasador pros! p.Grahama o zbadanie, cay istniej* moiliwolci dokonanla tej 
tranzakcji w ramach Lend Lease aktu. Gdy w par? dni potem (dn. 24 llstopada) 
p.Min.Kwapiszewski a polecenie Ambasadora udal si? pod adresera wskazanym praea . 

p.Grahama, t.j. do p.McNemery, dowiedzie2 si? tarn, ie dostewci ma byd firma 

* 

Harry A. Freedman Inc., a Jednoczednie mdgl etwierdzid, ie ilodd plaszcsy ofero- 
wanych wynopi nie miljon, a czterysta tysi?cy, ie natomiast firma Freedman moie 
oprdca plaszczy dostarczyd takie innych rodzajdw odzieiy uiywanej lub nowej. 

P. Kwapiszewski arobUt na tej konferencji oldwkowi notatk?, ktdra anajduje si? 
w aktach Ambasady (odpis - za2icznik Nr. L ). W diad za ti konferencji p.McNamara 
wystosowal list do p.Kwapiszewskiego dn. £4 listopade 1941 r. (zalicznik Nr. ), 
kt<5ry stanowi jakgdyby pierwszi ofert?, czy tei zapowiedd oferty, obejmujicej 

rdine towary uiyw&ne i nowe. Listy te wskazuji wyradnie na dwa fakty, ktdre 

« 

moine przyj^d, jeko dowiedzionei 

1) ie firma Freedman w osobie jej przedstawiciela McNamary zostala 
wskazan^ Ambasadzie przez Lend Lease Administration, 

2) ie pierwsze pisraienne sformuiowenie njydli, eby dwiedczenie dla 
polskiej ludnodci cywilnej w Rosji mogly byd uj?te w ramach Lend Lease aktu, 
zostelo przez Ambasad? dokonane w licznolci z powyiszym listem Lend Lease 
Administration, a wi?c temsaraem w iicznodci z oferti firmy Freedman. 

Wskazane wyiej zataczniki zasluguji jeszcze na uwag? takie z nast?puja- 
cych powoddwi List p. Grahams z dn.14 listopada 1941 r. wymienia cen? za p2aszcz 
fl.- plus 25 centdw za odnowienie, wpkazujic, ie wspomnieny 1 miljon plaszczy 
moie byd zebrany w czasie krdtszym nii jeden tydzietf. List p.McNamary z dn. 24 
listopada podaje t? sam* cen?, ograniczajic jednak liczb? ofiarowanych plaezczy 
i zmieniajic terminy dostawy; list ten mianowicie mdwi, ie jedli plaszcee nie 



































































































i, 


















*5 ft • to 

r 

maj$ bye oczyszczone - to 200,000 tych piaszczy noie by£ zapakowane i gotowe 

do zaokr?towania v ci*gu 10 dni. Natomiast "If they are cleaned and fumigated, 

of courae, it will take several months additional." Na oldwkowej notatce 
z konfereneji u p. McNamary dn. 24 listopada 1941 r. 
p.JCwapiszewskiego/przy rubryce "civilian coata" zostala wpisana i potem prze- 

kre^lona cena $1.25 a slowami "fumigated and cleaned" i obok dopiaana cena 

"fumigated tl»07". Zdaje si? to wskazywa£ na to, ie na tej konfereneji p.Kwa- 

piszewski zatrzyma2 si? pray wariancie aakupu towaru bez oczyszezenla ale a de- 

zynfekcj^ (fumigated), za co do ceny $1.— dodano 7 centdw. Moina si? domy&led, 

i© naat^pilo to w zwi^zku a wysuni?tym praec p.McNamar? terminem kilku miesi?cy 

konieeznym dla czyszczenia, co wydawa2o si?, ie b?dzie zbytnio opdfniad dostawy. 

Pozatem p.McNamara w lilcie z dnia 24 listopada pisze, ie uiywene plaszcze 

a?8kie i damskie b jlj noszone "two or more years" a pozatem, ie "all of these 

coats are wearable"; "approximately 75% of the ladies' coats will have fur 

* V *• 

collars. The men's overcoats are also wearable end mendable, weighing approximate- 
ly 6 pounds each." Wspomniane wyiej zal^czniki zdsj^ si? dodatkowo wykezywa6, ie 

1) Oferowane uiywane piaszcze cywilne nie byly wdwczes w posiadaniu 
oferenta, lecz miaZy by6 dopiero przez niego skupione na rynku, 

2) stan, w jakim plaszcze mia2y si? znajdowa£, nie by2 bliiej okre^lony, 
poza ogdlnem stwierdaeniem ie b% "wearable and mendable", 

5) ewentuelnold czyszczenia tych plaszczy zosta2a Jui w tym pocz^tkowym 
stadium sprewy zarzucona dla unikni?cie zw2oki dostawy, 

4) p.McNamara rozszerzy2 ofert? na rdine inne towary, ktdre mie2y by£ 
dopiero z rynku skupywane, i ie to rozszerzenie oferty zostelo wzi?te pod 
uwag? przez Ambesad? w osobie p.Padcy Kwepiszewskiego w sensie pozytywnym. 

V tej pierwszej wymianie listdw wybija si? wreszeie na ezo2o okolicznold 
bardzo wains dla dalszego przebiegu sprewy, a mianowicie, ie oferent reprerento- 
wany przez p.WcNemar? nie by! w posiadaniu oferowanego towaru, a byi tylko i 
wy2$cznie po^rednikiem, ktdry ten towar, uiyreny lub nowy, mis2 skupyws^ z rdinych 
£r<5de2 na rynku. I tak np. list p.McNamary z dn.?4 listopada 1941 r. oferuje 
























































































JX'. // 


50,000 par bucikda daraskich, a takie oferaje du*e ilodci kocda, ktdre - jak si? 
potera okazaZo - raiaZy byd zakuplone w firraie Sterling Fibre Co. w Boatonle, ktdrej 
aZadciciel, p. Coyne, jest kuzynem p. McNaraary. Najaidoczniej fakt Z%cznodci, jaka 
od pierwszego momentu powstale mifdzy ofert^ fir my Freedmpn, vie Me Naraara, a stara- 
nlaml o Lend Lease dla ludnodci cyailnej, aydaaaZ si? w oayra czasle tak istotnyra 
dla urz?dnikdw zajmuj^cych si? t^ spraa* z ramienie Ambasady, ii nie zardcili oni 
naleAytej uaagi ani na odpoaiedzialnodd firray Freedmen, ani ne to, ie firraa Freed¬ 
man 1 p. McNamara a* tylko podrednikami, co nest?pnie musiaZo fatalnie zawaiyd tak 

na aarayra kontrakcle, jak 1 na Jego aykonaniu. 

W odpowledzi na aspomnlan$ ayiej depesz? z dn. 18 listopada 1941 r. (za- 
Z^cznik Nr. // ), p.Arabasador otrzymaZ szyfr od Mln.Raczydskiego z dn.?5 listopada 
1941 r. z zawiadoraleniera^ Ae Rz$d przeznaczyl *125,000.— na zakup palt uAyaanych 
dla ludnosci polskiej a Rosji, i z zapyt&niera, czy moans a tej sprawle liezyd tekie 
na Lend Lease, oraz czy palta byZy zbadane komisyjnie 1 w jaklm s** gatunkn. 

P. Arabasador odpoaiedziaZ depesz% z dn. 27 listopada 1941 r., a ktdrej 
donosiZ, ie ast?pne badania wykazaZy dobry gatunek palt i zepytyaaZ do jakiej 
Bumy raoie kupowad odziei uiyzan^. 

Depesza Ministra Raczyrfskiego z dn.5 grudnia 1941 r. upoaaAniaZa Arabasadora 
do zekupdw a ramach Lend Lease clepZych ubrad, bielizny, koedw, etc. do aysokodci 
$8,000,000.- i polecaZa zaZetaienie zakupda przez koraisj? Lend Lease w porozumie- 
niu z przedstaaicielem Ministerstwa Pracy i Opieki SpoZecznej. 

Jak aynika z dalszego przebiegu spreay, poayAsze polecenia co do 
komisyjnego zbadania towarn oraz zaZataienia zakupda przez Komisj? Lend Lease 
a poroznraieniu z przedstawicielem Min. Pracy i Op.SpoZecznej - nie zostaZy 


uwzgl?dnione. 


















































































2 , 


































b) Wygtanienie eenatora Mead*a. 

W czasie, ktdrego nie daZo si? bliAej ustali£, ale ktdry wedZug o£wiad- 
czeil p.Ambasadora Ciechanowskiego przypedZ na okree wstppnych rozmdw w sprawie 
oferty Freedmans, zgZosiZ sip do p.Ambasadora senator Mead, o ktdryrn byZo 
wiadoraem, Ae rozporzyiza duAemi wpZywami politycznemi 1 cieszy sip poparciem 
Prezydenta Roosevelta. Senator Mead, ktdry w swych wyst^pieniech politycz- 
nych wykazywaZ przychylne nastawienie dla spraw polskich, olwiadczyZ Ambasadorowi 
Ae zaleAy mu na g2osach obywateli polskiego pochodzenie w Stenie New York, Ae 

pragn^2by wykezad sip wobec nich wspd2dzia2aniem przy organizowaniu pomocy 

• J \ 

dla ludno£ci polskiej w Rosji i Ae Jest gotdw starania Ambasady poptera 6 wobec 
adrainistracji. Rownocze^nle senator Mead wskaza2 na p.McNamara, jako na osobp, 
ktdra moAe oddad duAe us2ugi przy zapewnleniu 1 dokonywaniu dostaw. 

Pocz^tkowo nie byZo wiadomem, jakie stosunki l^cz^ sen. Mead'a z p.McNa¬ 
mara. Jak si? pd^niej okazaZo, McNamara jest przyjacielem politycznym senators 
Meada i jest jedn^ z tych licznych w Ameryce posted, w rpkaeh ktdrych Z^cz^ 
si? wpZywy polityczne oraz tranzakcje handlowe. W$rdd osdb zatrudnionycb 
w skZadzie p.Dsdouriana przy wykonaniu kontraktu Freedmans, do66 powszechnie 
mdwiono o tem, Ae za firm* stoj* wpZywy p.Meada. Jeden z urzpdnikdw Freed¬ 
mans m<5wiZ wyralnie, Ae zostaZ przyjpty zs protekcj^ sen. Meada i Ae Freedman 
zobowl^zaZ si? zatrudni^ przy tym kontrakcie 15 osdb, popieranych przez 

sen. Meada, czyli stronnictwo demokrmtyczne, i Ae si? z tego obowi^zku nie 

} 

wywi^zaZ, bo zatrudniZ tylko 2 czy 5 osoby. Motywy podawane przez sen.Meada 
wobec Ambassdora Ciechanowskiego, Ae si? chce przysZuAyd sprawie polskiej i 
pozyska6 sobie gZosy polskie, zdaniem Komisji, niew^tpliwie zssZuguj^ na wier?. 
Sen. Mead interesowaZ si? zswsze sprswsmi polskiemi i byZ do nich przyjainie 
nastawiony, - od r. 1957 byZ prawie zawsze obecnyra ns paradach polskich w dniu 
PuZaskiego w New Yorku a w okresie obecnym mogZo mu specjalnie zaleAy£ na gZosach 
polskich w New Yorku, gdyA - Jak si? p<5foiej okazaZo - miaZ by£ wysuni?ty jako 




JV. /3 


kandydat na gubematora Stanu New York. Ta kandydatura jego, mlao bard to 
ailnago poparcia ze strony Prezydenta Rooserelta, przepad2a letem b.r. na 
rzect Innego kandydata demokratycznego (z obozu przeciwnego New Deal’owi). 

Grozi to w tej chwili przy nadchodz^cych wyborach strata tego atanowisks 
przez stronnictwo demokratyczne na rzecz Republikandw lub pertii Pracy. 7e w tej 
walce glosy polskie maj* pwoje znaczenie, Iwiadczy chodby fakt, 4e przez ceiy 
czes tegorocznej parogodzinnej parady Dnie Pu2aakiego obecnl byli na trybunie 
kandydaci tych wszyetkich trsech Btronnictw. Stanowieko gubematora Stanu 
New York jest jednyra z najwainiejszym w Stanach i wielu uwaie je za odskoczni^ 
do prezydentury, jak to bylo np. z obecnym Prezydentera Rooaeveltem. Senator 
Mead, zamierzaj^c si$ ubiegad o to stenowisko, niezaleinie od awych sympatji 
pro-polskich, mir2 zatem ntew^tpliwie dostateczne powody dla starania si$ o 
gioey polskie. 

Fakt, te na McNamarp wskazaia nietylko Lend Lease Administration, lecz 
rdwniei wplywowy aenator, by! wainym dodatkowym czynnikiem, ktdry w Ambasedzie 
wytworzyZ nastawienie przychylne dla reprezentowanej przez niego firmy Freedman. 






f 


i 

c ) ?T»ygotowftnle re kwizyeji przez Ambaaade . 

W wyniku plerwazej rozmowy p.Kwepiazewskiego s p.McNaaare i listu 
p.McNemery z dn # 24 li 8 topeda, Ambaaada prowadzi2a dalaze rozmowy z firing Freed- 
aan odnolnie zamierzonych zakupdw. Rozaowy te dotyczy2y tylko ilodci przyaz- 
iego zaadwienia natoalast nla dotyczyiy ceny. Cany by2y podawane przez p.Freed- 
nana, ktdry w mipdzyczasie zosta2 bezpodrednio wprowadzony przez p.McNamarp do 
tych rozmdw, wzglpdnie przez p.McNamarp, i by2y przyjaowane przez Arabaaadp do 
wiadomodci, bez prdby ich weryfikacji czy teA targu. P.Kwapiszewski zezna2, Ae 
miei wprawdzie wetpliwodci, ktdra Jakoby giodno wyraiai, Ae w wlelu wypadkach 
ceny 84 wygdrowane, tern niemniej nle podejmow &2 na ten temat dyekuaji, co pried 
Komisjq t2omaczy2 tem, Ae aamo zamdwienie — a wipe 1 ustalenie ceny — mla2o byd 
dopiero potem dokonane przez amerykarfsk% Treasury, Nie podejaowanie dyskusji na 
teaat ceny, zdaniea Koalajl Badawczej, by2o niew^tpliwie jedynem w2adciwera stano- 
wiskiem, jednakie konsekwenejq tego powinno by2o byd niewi^zanie zip Ambasedy 
w Aadnym akeie z cenami podawanemi przez f imp Freedman} tyaezasem wbrew teau 
oatateezna rekwizycje zgioazona przez Ambaaadp do Lend Leaae Administration 
(zak^eznik Nr, 8 ) w rubryce "Estimated cost of quantity recommended by Agency" 
podaje sumy oparte na cenach oferowanych przez Freedmana, Dla w2adz amerykad- 
skich stanowic to mog2o podatewp do przypuezczenie, Ae ceny te by2y przez w2adze 
polskie w Jakid apoadb zweryfikowane i akceptowane. 

Nie tylko co do ceny, ale takAe co do doboru, rodzaju i ilodci ertyku2dw, 
maj^cych byd objptemi rekwizyeje polsk^, iniejatywa znflazie sip faktyeznie 
w rpkach oferenta, Komisja nie znalaz2a w przedatawionych jej aktach Aadnych 
wskazdwek co do tego, iAby istnia2 jakid sprecyzowany polski program zakupdw, 
wedlug ktdrego by2yby zestawiane poszczegdlne pozycje rekwizyeji. W ydaje sip, 

Ae w braku takiego prograrau, kierowano sip raezej zasadq "brad co sip da, i ile 
sip da," przyezem, zdaje sip, pozostawano pod sugestjq, Ae moAne dostad tylko 
to, co bpdzie oferowane przez p,Freedmana, wzglpdnie p.McNamarp. W ten sposdb 
np, JuA w notatce p.Kwapiszewskiego z dn.24 listopada, a potem w rekwizyeji 






Ambesady t wreazcie w umowie Treasury z Freedmanem, znajduj$ ai^ takle pozycje, 
jak np. 3,500 kocdw 60 x 80 In. nowych, ale t.zw. "seconda" (t.j. z brakami), 

500 kocdw nowych 60 x 80 in. - i 1,000 kocdw wymiardw dziecinnych. Uraieszczanie 
takich pozycji w zamdwisniu na zgdr$ $1,250,000,- wakazuje nejlepiej na zupeln^ 
bezplanowodd calego post^powsnia w tej aprawie i poleganle tylko na tern, co firms 
Freedman chciaZa czy mogZe doaterczyd. 

Vobec tego, Ae w przedkladrnej ofercie jakodd towardw nie byla dokZadnie 
okredlon* , byZo specjelnie weAnem zepoznanie si$ z prdbkami tych towardw. Jui 
w pierwazym lidcie p.Grahama z dn. 14 liatopada 1941 r. bylo wakazane, Ae prdt>ki 
te p % do obejrzenia w lokalu biurowym p.McNamara. Fedlug zezned p.Ambasadora i 
p.Kwapiazewakiego, zwracali si$ oni obaj do czZonkdw Komisji Lend Leeae o obej¬ 
rzenie tych prdbek, jednakAe wobec odmowy ze atrony p.Faltera i p.Zdltowakiego 
- prdbki zostaZy obejrzane tylko przez p.Kwepiezewakiego i p.pZk.Onacewlcza, 
ktdry byl rdwnleA czZonkiem Komisji Lend Lease. P.Falter nie chciaZ wziudzlaZu 
w ogl^deniu prdbek, tZomacz^c aif, Ae aif nie zna na uAywanej odzieAy. P.plk.Ona- 
cewicz wyjadniZ, Ae wraz z p.Kwapiszewskim u p.McNemary obejrzaZ azereg prdbek 
uiyw&nych mundurdw, kurtek cywilnych, p2aazczy wojakowych, koszul welnianych,obuwia 
nowego i uAywanego, pZaazczy damskich, Ae wiffkazodd rzeczy pochodziZa z wybrakowa- 
nych zapaadw woj aka i byZa w atanie dodd zdatnyw do uAytku w Rosji, gdzie wedlug 
nadchodz^cych raportdw panowaZa wielka n$dza wdrdd Polakdw, Ae Min.Kwfipiszewaki 
odrzuciZ azereg pZaazczy damskich oraz obuwie damakie na wyaokich obcaaach i 
z delikatnej akdry Jmko nie zdatne. Pozetem p.pZk.Onacewicz odwiadczyl, Ae 
pami$ta, iA na ich pytania - adwokat i kupiec odpowiadali, iA dokZadne wyrepero- 
wanie odzieAy zabreZoby mieai*ce i opdlniZoby znacznie wysyZk* do R oaji, podczas 
gdy podpiech, wobec tragicznych depeaz z Roaji i zbliAaj^cej aif ziay, wjrdawal 

si? im rzeczy na jwainiejszv 




































































" 






















S* . 4 


PoniewaA umowa zawarta potem przez Treasury rdwniei nie okre£laZa 
bliiej Jako^ci towardw, prdbki te stanowid mogZy jedyny wskefnik miarodajny 
co do tego, w jakim stenle i gatunku powinien byd zakupiony towar. Tymczesem 
kontrolne czynnlki amerykaiJskie w New Yorku nie otrzymaZy na czas tych pr<5bek, 
a organa polskie w New Yorku, ktdrym powierzono wykonanie umowy, wog<5le nigdy 
tych prdbek nie widzieZy ani nawet nie otrzymaZy ich opis<5w. Dopiero w trakcie 
wykonywania umowy i na tie trutfnolei z tem wykonaniem zwi^zanych, prdbki powyisze 

zost&Zy przesZane przez Treasury Department w Waazyngtonie do swej ekspozytury 

> 

(Procurement Division) w New Yorku, lecz - rzecz nlesmiernie dziwna - ulegZy one 
tutaj zagubieniu. W tym stanie rzeczy stwierdzi^ naleiy, - 

1) 4e pierwsza rekwizycja w ramach Lend Lease dla ludno^ci polskiej 

•» 

w Rosji traktowana byZa. w caZo£ci pod k^tem widzenia dorywczych 
aoiliwo^ci, kt6re zdewaZy si? Z^czyd z firm* Freedman, p.McNamar^ 
i ich politycznymi protektorami, 

2) 4e w wyniku powyiszego stanu rzeczy, oraz braku wZesnego prograrau 
poraocy, inicjatywa w doborze towar<5w, okresleniu ich gatunku i 
ceny, pozostawaZa caZkowicie w r?ksch oferenta, 

5) ie pod wzgl?dem technicznego opracowanta i przygotowania sprawy 
zaszZy duie zaniedbania w dziedzinie ustalenia jako^ci i stanu za- 
kupywanej odzieiy, oraz zweryfikowania Jej wartolci w stosunku 

t 

do ceny i*d?nej przez oferenta, 

PowyAsze stwierdzenia uwypuklaj* jeszcze okoliczno^ci,Jakie towarzyszyZy 
samemu przygotowaniu pisme Ambasady do Lend Lease Administration z wnioskiem 
rekwizycyjnym, Wnioski tskie z rekwizycj* maj* by6 przedkZedene na specjalnych 
formularzach, Jelli chodzi o rekwizycj? dla wojska polskiego byZy one sporz^dzane 
przez attachat wojskowy w Waszyngtonie, kt^ry lokalowo Jest oddzielony od Ambasady 



































St^. , 

Rniosek rekwizycyjny die ludno$cl cywilnej w Rosji zostal epori^deony przez 
kancelarj? Ambasady dnia 10 grudnia 1941r., przyczem potrzebne formularze 

zostaly w tym dniu przyniesione do Ambasady przez p.McNamarp 1 p.Freedmana 

w 

1 ci dwaj panowle podyktoaall/kancelarji Ambasady ca2$ treld wniosku, poczem 
po podpiseniu go przez p.Kwapiszewskiego, zastppc? Ambasadora, zabrali go z 
sob% die dorpczenie w odpowiednim urzpdzie amerykadskim. Wedlug zeznarf p.Kwa- 
piszewskiego, poloiyl on podpis ne tym wniosku pod dat% 10 grudnia 1941 r., 
dietego Ae p.Ambasador by! w tym momencie w Ambas&dzie nieobecny, a aprawa wy- 
magala Jakoby polpiechu die wykorzystania pomy^lnego momentu zatwierdzenia tego 

wniosku przez wladze ameryksriskie. T$ sam$ okolicznolci^ po^piechu, jak rdwnieA 

$ 

nieznajomo^ci^ urzpdnikdw Ambasady, jak tekie wnioski mej$ byd aporz^dzane, 
t2omaczy2 p.Kwapiszewski rol? p.rreedmana i p.McNamary przy sporz^dzeniu tego 
dokumentu. 

W aktech Ambaae.dy KomisJa badawcza nie znalazla kopji tego wniosku 
z dn.10 grudnia 1941 r., byi on jednak niewatpliwie identyczny z wnioskiem 
rekirizycy jnym z dat^ 12 grudnia 1941r., opatrzonyra podpisem Ambaaadora J. Cie- 
chanowskiego, ktdrego fotostatyczna kopja jest w aktech Ambasady (odpis - zal^cznik 
Nr. ’J ). A raianowicie dn. 11 czy 12 grudnia 1941r. postanowiono uzupelnid po- 
przedni^ rekwizycje - rekwizycja dodatkow^, kt^ra zwipksza liczb? starych spodni 
z 25,000 na 50,000, oraz zmienia okrellenie "60,000 old undershirts, repaired" 
na "60,000 pairs of old undershirts and drawers". Prawdopodobnie przy pod- 
pisywaniu przez p.Ambasadora tej drugiej dodatkowej rekwizycji zostala sporz^dzona 
na nowo i podpisena przez Ambasadora pod now$ dat$ takAe rekwizycja zasadnicze. 

W aktech znajduje sip notatka p.Ambasadora, pod dat$ 1? grudnia 1941r., Ae byli 
u niego pp.McNamara i Freedman die uzyskania podpisu dodetkowego ne rekwizycj?, 
co teA uczyni2.*)Pozwele to przypuszcza^, Ae w Lend Lease Administration nie 
chciano si? zedowolnid podpisem p.Kwepiszewpkiego, a zeA^dsno podpisu Ambesadora. 
Rekwizycja zasadnicze opiewala ne sum? £l,292,250.- za£ rekwizycja dodatkowa ne 


^)Za2^cznik Nr. JJ 









S^r, / $ 


$61,E50«- Koalaja Badawcza nle mogla stwierdzid, jakie okolicznolci 
spowodowaly rekwizycjp dodatkow*, przypuszcza jednak, ie wynik2e ona rdwniei 
z inicjatywy finny Freedman* 

Ha inicjatyw* oferentdw w foraowaniu rekwizycji wakazuje rdwniei list 

(XtTJ*£38) 

p.McNamary z dn* 5 grudaia 1941 r., w ktdrym oferuje dalsze pprtje towardw, id^ce 
w dzieei%tki i setkl tyai^cy eztrfc odzieiy uiyw^nej lub nowej, a poz&tem oferuje 
po eto tyaigcy zkrzyd canned corned beef tygodniowo. List ten jeat niezmiernie 
cnarakterystjrczny, jako pr<5ba wejdcia w charnkterze podrednlka dla zakupu wazelkich , 
moiliwycb towardw potrzebnych die Pol&kd'v w Itosjl* Delszym przyczynkiem do takiego 
przypuszczeaia je8t zeznanie p*Ko22upajly, ktdry twierdzi, ie p.McNaaara a 
rozaowie z nim istotnie wypowiadal zdanie, ie liczyl na moinodd roblenla duiych 
dostaw przez fii-ray przez niego reprezentowane, dla ludnolci polskiej w Roeji, 
a pddniej wyraiel rozporyczenie, ia strona polska nie poparla go wobec w2adz 
amerykartakich 1 jui z plervazej rekwizycji blisko polowa doataw zostela oddana 
innym firrnom, P.McNamara, powo2uj$c aif przytem na awoje rzekoae zas2ugi przy 
zalatwieniu pozytywnem tej rekwizycji, wymienial takie fakt, ie on przeprowadzil 
u wladz angielskich udzielenie przez nich rzekomo potrzebnej ich zgody w tej 
aprawie. 
































St Jf 

d) ?»twierdzenle rekw isrycli 1 zaWfrcie przaz Treasury uaowy z firms 
Freedman . 

W momencie podpisywenia podstawowej rekwizycji pomy£ln*> zaletvienie 
sprswy wydawalo si? Ambasadzie tak dalece pewnem, Ae p.Ambesador wys2&2 depesz? 
Claris Fo.76 do Polextern w Londynie, zawisdemia j^e«|, Ae zakupi2 ("have purchased") 
towary, obj?te rekwizycji* Tymczasem 16 grudnla, a wi?c cztery dni po podpiseniu 
rekwizycji, p.Ambasador Clechanowski otrzyme2 wiedomold, Ae istnieji trudnosci 
w zatwierdzeniu tej rekwizycji z powodu objekcji, wysuwsnych przez prawnlk<5w, 
twierdz^cych, Ae postenowienie Lend-Lease Act'u nie mog$ mie£ zaatosowenia do 
ludnolci cywilnej. P.Ambasador Clechanowski prosll o raoAno56 przedatawlenla swojej 
argumentacji 1 juA dnia nast?pnego zostela zwo2ana konferencja prewnikdw Lend 
Lease Administration, na kt<5rej p.Ambasador przedstawil swoji tez? prawns. Zaraz 
po powyAszej konferencjl, p.Ambesador odni<5s2 wraAenie, Ae sprawa jest ne dobrej 
drodze 1 rzeczywiscie, jak wynika z fotostatycznej kopji rekwizycji polskiej, 
przys2anej Arabaaadzie przez Lend Lease Administration, znajduji si? JuA pod 
dati 18 grudnla, pod piecz^tk^ "approved by" - podpisy czterech urzednikfcw Lend- 
Lease Administration, w£r<5d nich takie podpis p.Oscara Cox*a, Jednego z najweA- 
niejszych kierownikdw Lend Lease Administration, A w cztery dni potem, pod 

dati 22 grudnla 1941r., za podpisem Lend Lease Administrator p.Stettiniusa, 

z zaYviadomieniem 

Lend Lease Administration zwr<Sci2a ale do Treasury/o przyznaniu kredyt<5w 
$1,292,250.- na "agricultural, industrial and other commodities and articles," 
co odnostto si? do rekwizycji polskiej. Z t* chwila sprawa przesz2a do wykonania 
w Treasury Department, Procurement Division, ktdra zawar2a z firing Freedman 
umow? pod dati 50 grudnla 1941r., aproboweni przez dyrektora urz?du dnia nastep- 
nego. Zestawienie tych wszystkich dat vskazuje na ogromny po$piech w za2atwie- 
niu tej sprewy przez w2adze amerykarfskie - *w2aszcra, Ae w rai?dzyczasie byAy 
£wl?ta BoAego Narodzenia. Okoliczno£ci powyAsze przyczyniaj* si? dodatkowo do 
wraienia Koraisji Badawczej, Ae dzia2a2y tu silne zakulisowe wp2ywy 1 Ae konferencja 











. 































































































































1 






.. 









































^ ' Xr . 2- O 


i 




prawnikdw z dn. 17 grudnia 1941 r. byZa formalnosci^, maj^c^ dac uzesadnienie 
przygotowanym jut poprzednio decyzjom. W jaklej mierze dziaZaZy tu etarania 
Ambasedora i zasadnicza eh?d kierorniczych czynnikdw amerykaiSskich dsnia pomocy 
ludno^ci polakiej w Boeji, a w jekiej mierze woZyrraZ* tu ched zrobienia interesu 

przez firm© Freedmen, przy poperciu p. MeNemarv i jego etosunkdw, Koraieja nie 

* 

jest w motno^ci okre£li£. 

Umowa zawarta przez Treasury z firing Freedman (zaZ^cznik Nr.^ ) opiewa 
na sum? $778,480.- a wipe niewiele ponad poZow? jej ofert. 7 pordwnenia obu 
rekwizycji 1 umowy wynika, Ae Treasury Department Bkre^liZe wszystkie towary 

i . 

nowe, za wyjptkiem 5,500 koc<5w t.zw. "seconds" (z brakaml) 1 1500 innych kocdw, 
a jednocze^nie obnityZa ceny o okoZo 10^, Wynika z tego, Ae Treasury Department 
potraktowaZa firm? Freedman, jako wZalciwp jedynie dla sterzyzny, natomiast od- 
rzuclZa tp firm® przy zakuple rzeezy nowych. Te rzeezy nowe zoataZy potem zaku- 
pione przez Treasury Department od innych firm po cenach niAszych. Umowa z 
Freedraanem na rzeezy stare zoetaZa dokonana przez Treasury Department, bez 
zachowania stosowenej w innych wypadkach zasady przetargu, co miaZo byd w 
nast?pFtwie przyezyn^ przykro^ci dla urzednikdw Treasury Department, ktdrzy 
teA umow? z Freedmanem nazywali w rozmowach, jako "irregular contract." 

Cena uAywanych pZaszczy m?skich i damakich cywilnych, zostaZa przez 
Treasury obniAona z $1.07 do $0.96. Czy cena ta jest wysok* czy nisk^, wyja6ni£ 
moAna tylko w zeletno^ci od gatunku kupowanego towaru. Komisja Badawcza zain- 
teresoweZa si? bliAej warunkami, w jekich odbywa ai? handel atarzyzn* w Stanech 
Zjednoezonych, i zebraZa na ten temat szereg aateriaZ^w z zeznarf. Handel sterzyzny 
jest prowadzony w Stanach Zjednoezonych nie na potrzeby miejseowej lurino^ci, 
ktdra ubrafS uAywanych naogdZ nie kupuje, lecz dla wywotenia jej do Afryki,Syrji, 
Chin,i t.p. Skupfwaniem atarzyzny trudni* si? tu gZdwnie obywatele pochodzenia 
ormiadskiego i r^wniet utywane palta z kontraktu Freedmana kupione byZy przez niego 
od niejakiego Dadouriana, Armerfczyka, zatrudniaj^cego w skZadach przewatnie rdwniei 


! J 




i | 

! i 


11 


! !4 

1 J 

• i; 


,1 E 
i H 


i ti 


I S' 

if 


jii 

I 

••It 


III'■ 












Sit. j. / 


Armedczykdw. Zamknipeie motllwodcl eksportu ttariyzny do Syrji i szeregu 
innych krejdw wywo2a2o pewien kryzys na tym rynku. Jelll ehodzi o gatunek towaru, 
to rynek dzieli go praktycznie na cztery kategorie w zaletnodci od st&nu towaru 
i je.^o wyczyrzczenie i wyre pa ro wenia• Cena towaru $0.96 wed2ug zeznad dwiedkdw, 
znaj^cjc te sprerp (p. Xoszarski i p* Kudniarz), odpowiadala nitszym kategorjora 
stsrzyzny i nia neleta2o sip spodziewad, te po tej cenle bpdzie motna dostad towar 
caikowicie zdatny do utytku. Z zeznarf dwiedka, p. Obierka, ktdry prowadzil rozmowy 
t p.Dadourienem, wynika, te firms Freedman zekupi2a ten tower od Dadouriana po cenle 
*0.55. Zwatyd przytem trzeba, te zemdwienie obejmuj^ce 400,000 p2aszczy na 
tutejszym rynku by2o ze duie dla jednego hurtownika, zatem Dadourian musi®2 
czpdciowo rdwniei ten towar skupid od innych hurtownikdw. Wskazuje to, te w tych 
okolicznolciech nie iatniely objektyrae warunki, aby tower mdg2 byd we wzglpdnie 
dobrym etanie. Towar ten nie m<5g2 pochodzid z zak2addw zestawniczych, jak piss2 
p.Graham w lldcie z dn. 14 llstope.de, and tet nie mdg2 pochodzid ze skupu od 
ludzi, sprzedej^cych swoji* utywan* garderobp, a netomiest rausial pochodzid ze 
zbidrki po domach i Imietnikech przez wpdruj^cych po ca2ym kraju agentdw firm 
ormiadskich, handluj^cych starzyzn%. Komisja Badawcza po przeprowadzeniu badad, 
pozostaje pod wrateniem, te czynniki polskie, przy zalatwieniu sprawy kontraktu 
Freedmena, nie zdawa2y sobie doklsdnie sprawy z tego stanu rzeczy i nie przed- 
sipwzip2y odpowiednich krokdw dls doklednego zbadania i zorientowenia sip co do 
tego, jaki towar jest kupowany. 

Zastanewiaj^c^ jest rozpiptodd mipdzy cen^ $0,96 otrzymywan^ przez firmp 
Freedman a cen^ $0.55 pZacon^ przez tp firmp Dadourianowi. Rozpiptodd ta wynosi 
$0.41 na jednym p2aszczu, co przy 400,000 piaszczy daje at $164,000.- A przeciet 
te oisszcze stenowily tylko po2owp ostatecznego kontraktu firmy Freedman, a wipe 
i na drugiej po2owie mie2 on napewno rdwniei dui% martp mipdzy cen$ otrzymywan^ 
za towar a p2e.con^ przez niago. Koszta firmy Freedman, zwi^zane z fumigacj^, czy 
przewozem towaru, czy nadzorera przez urzpdnikdw firmy przy pakoweniu, nie 











































































































vT£ . -2-^ 


raogiy byfc wielkie, Nie Jest wyjs£nionem, cay koszty pakowania (belowania) po- 
nosila firms Freedman, cay tet Dadourian, v kaidym Jednak raiie i te koszty 
w stosunku do powytszych sum nie mog2y bj6 wielkie, Wskazuje to aatem, te ayski 
firmy Freedman a tego kontraktu sa2y w snmy stosunkowo ogromne, Jak wynika a aea- 
nai5 £wiadk<5w, p,Freedman nie ukrywaZ wobec nich, te ma ogromne ayski, a p,Ko22upsj2o 
seznaZ, te wobec niego p,Freedman wypowiadaZ si?, te dla niego niema wi?kszego 
anacaenia wl?ksza lub mniejsaa wysoko!6 kosztdw sdministracyjnych, bo i tak te 
nedwyiki aabiera mu Skarb AmerykaiJski w formie podatkdw. 

Fakt, te caynniki polskie w odpowiednim momencie nie asinterssowaZy si? 
tern, co to jest firms Freedman, jak wygl^da rynek handle starayzn^ w Ameryce, 
i Jaki towar jest oferowany, zaci^iyZ fatalnie na cs2ej sprawie od samego po- 
cz^tku. Komisja Badawcaa stara2a si? uzyska£ dokladniejsae informecje co do 
firmy Freedman i zebraZa Je drog* wywiadu prywatnego (aa2^canik Nr. fo ). Wynika 
a tego, te caZe biuro fir^y w Chelsea (Mass.) mieSci si? w jednym pokoiku, pray 

*• r 

jednym biurku i a jednym telefonem, i aetrudnie stale tylko jednego urz?dniks, 
kt^ry jest wujem p,Freedmane, Sam p,Freedman jest w ci^gZych podr<5tsch, g2^wnie 
do Wasayngtonu, Jest to wi?c typowy polrednik i to polrednik ma2ego gatunku, 
pracuj^cy w branty najmniej ciekawej, bo nawet nie w handlu starzyzn^, leca 
samatami weZnianemi, P.McNamara w p6#niejszym stadium sprawy, jut po wykryciu 
naduiy£ firmy Freedman, staraZ si? o tyle praynajmniej odci$6 od p.Freedmans, te 
wobec p.Min, Kwapisaewskiego wypowiada2 adanie, te p.Freedman nie jest osob^, 
a kt<5r$ on m<$g2by utrzymywa£ stosunki towarzyskie i te nie ra<5g2by a nira np, 
pokaaywa6 si? publicznie w restauracji. Tem niemniej p,Freedman by2 widzisny na 
dorocznem aebraniu Amerykanow irlandakiego pochodaenia, n© kt<5re nalety przypusacza.6 
otrzymaZ zsproszenie od p. McNamary. Podobnie i p, Coyne, wZalciciel fabryki 
koc<5w w Bostonie i kuayn McNemary, po wykryciu naduty£ Freedmans staraZ si? 
wobec p.KoZZupajZy oddzieli£ si? od osoby Freedmans. 


• I 

i i 


n 

: 





i 


i 

} 






9 




i! 


<r 


i: 


ft 

r; 












Mirao tego wszystkiego, p* Freedman misi w caZej tej sprawie caZkowite 
poparcie p. McNamary i jego przyjacidZ politycznych i zdaje si? prowedzi jeszcze 
nadal jakie£ interesy zwi^zane z czynnikemi rz^dowemi w Waszyngtonie, Podobno 
uzyskaZ on nawet stopieri puZkownike armii amcrykanskiej (zeznania p.KoZZupajZy). 
Mamy tu typowy wycinek stosunkdw amerykaiSskich, niebardzo zrozumieZych w ramach 
poj?6 europejskich, 0 w kaidym rezie w ramach tych poj?6 - stosunkdw wybitnie 
niezdrowych. DokZadne zbadanie tych etosunkdw, je£li chodzi o odcinek amerykaiSski, 
nie byZo sadanlem Komieji i przechodziio jej moiliwo£ci. Komisj? moie stwierdzid 
tylko z uboleweniem fekt, ie z pierwszym kontraktem pomocy w ramach Lend Lease 





dla Polakdw w Rosji niezdrowy,w rnyAl poj?6 europejskich odblask tych stosunkdw 
zZ^czyZ si? nierozdzielnie. Czy bez tych stopunk&w byZoby moiliwe praeprowadze- 
nie zasady zastosowania Lend Lease aktu dla polskiej ludnoSci cywilnej w Rosji, 
Komisja nie moie oceni<5. W zeznsniach SwiedkSw naogdZ przewaie opinia, ie bez 


It :■ 





ki 1 

<' 1 ; 





wsp^ZudzieZu Freedmans, lub reprezentuj^cego go McNamary, przeprowadzenie tej 
zasady, jetfliby wog^le byZo moiliwe, to w kaidym razie z duiem opd^nieniem, 

Jak jui zazneczono powyiej, firms Freedman i jej przedstawiciel 
p.McNamara aspirowali do zaj?cia stenowiska po^rednika dla wszystkich dostaw 
w przyszZo^ci dla polskiej ludnolci cywilnej w Rosji, nietylko starzyzny ale 
takie rzeczy nowych, oraz iywnolci* Tenor pierwszej rekwizycji zdawaZ si? wskazy- 
wa 6 na to, ie Ambasada liczyZa si? z koniecznoSci^ przyjeci® takiego polrednictwa. 
IfskazywaZoby to na to, ie w tym momencie liczono si? baxdzo silnie z wpZywami 
Freedmana i McNamary i niebardzo ufano w motliwo i6 nsyskania pomocy z pomini?ciem 
ich po£rednictwa*Nsleiy uzna£ za fakt niezniernie pomy£lny,ie smerykajSska Treasury 
przeZamaZa zassd? poArednictwa Freedmana i Jui po zstwierdzeniu przez Lend Lease 
Administration og<5lnej sumy rekwizycji(11,292,250.-) tylko niewiele ponad poZow? 
tej sumy przydzieliZa firmie Freedman a reszt? rozdziliZp rai?dzy inne firny 
z zsstosowaniem zasady przetargu. W ten aposdb moino£<5 korzj stenia przez Polsk? 


• <. 



1 






i y 


z Lend Lease Act die ludnolci cywilnej, operta dot^d ne w^zkiej i w^tpliwej 
wartolcl podstawie, to jest polrednictwie Freedmans, znalazZe si? na szerokiej 
zasadniczej pZaszczyfnie. 

Przeprowadzenie zasady stosowania Lend Lease Act'u w odnlesleniu do 
polskiej ludnolci cyvilnej w Rosji jest w swych konsekwencjach osi^gnipciem 
o ogromnem znsczeniu, ktdrego nie mozna nie dos<$ aysoko ocenia^. Rozdzielaj^c 
jfwiatZa i cienie, Komisja Badawcza stwierdzid must, 4e jest wielk^ zasZug^ pod- 
jpcie mylli, i» tej mierze, przedstewienie jej wZadzom amerykeriskim i ostateczne 
poray^lne zaZatwienie. Sprswe Freedmanfe, jakkolwiekby smutnq i przykr$ byZe, 
nie powinna zaciemniec jasnego pogl^du na to zasadnicze zagadnienie, Waga za- 
gadnienia uwypukla sip jeszcze bardziej po dokZadnej analizie tekstu Lend Lease 
Act*u, ktdry rzeczywi^cie TiyraagaZ bardzo rozszerzaj^cej interpretacji i ogromnej 
dozy dobrej woli emery kail ski ej administracji, by w ramach tych tekst<5w zmielcid 
pomoc dla ludno£ci cywilnej. 

IP tej sytuecji Komisje nie uznaje za naganne, ze Ambasada dls pomySlnego 
przeprowadzenia swych etarail w sprawie zasadniczej, nie odrzuciZa r^tnych na- 
darzaj^cych sie postronnych okazji i wplyw<5w, dzisZaj^cych w kierunku przez 
Ambesadp zamierzonym, mimo ze te okszje i wpiywy sama w sobie nie byZy bardzo 
sympatyczne i wolne od takich czy innych zarzut 6*. Nie zmienie to jednak opinji 
Komisji, ie wazelkie zaniedbania w zwi^zku z zawarciem umowy winny by 6 zeliczone 
do ketegorji przewinied. 












. n~ 


*) Odilat d. Ko&fcn pajlo w prrygotoranlu rekwltvdl . 

Sprtwy poraocy dla ludnodei polsklej w Rosji by2y w Ambaaadzle powierzone 
przez p.Ambaeadora plerrszemu Radcy Amb&s&dy p.Mln.Kwapiszewakiemu. P.Kwapiszew- 
ski przeprowadzi2 tei g2dwne rozmowy zwi^zane z przygotowaniem rekwizycji a 
nast?pnie kontraktu z Freedmanew. Jednekte jui w stosunkowo wczesnej faiie do— 
2i}czy2 si? do tych rozadw p.Ko22upaj2o. P.Ko22upaj2o w tym czasie nie posiada2 
iadnego stanowieka urz?dowego. Do dmierei s.p. I.J. Psderewskiego by2 on jego 

sekreterzem (od po2owy r. 1943), a naateprjte by2 zetrudnlony przy porzadkoweniu 

> 

i likwidacji aesy apadkowej po d.p. I.J. Paderewskim 1 to tak za iycia S.p. 
p.Wilkodskiej, jak I potem, gdy spadkobiero^ z koleji zosta2 p.Min.Sylwin Strakacz. 
P.Ko22upaj2? 2*cz$ z p.Strakaczea stosunki jak najbliiszej przyjalni i p.Strakacz 
derzy go wprost nleogroiiczoneir, zaufaniem. Niezaleinie od spraw, zwi^zanych ze 
spadkiem po d.p. I. J« Paderewskim, p> Ko22upaj2o by! poaocny p.Strakaczowi 
w jego pracy spo2ecznej. W szczegdlnodci bade! on aoiliwodci wys2ania do R oaji 
poaocy dla polsklej ludnolci cywilnej i m.in. je$dzi2 w tym celu jeeieni* r. 1941 
na koszt p.Strakacza do San Francisco. P.Ko22up*j2o u4ywa2 tytulu kapltana, co 
mia2o byd rozumiane jako tytui kapltana polsklej marynarki handlowej, a co nie 
by2o formalnie w porz^dkn (p.Ko22upejlo s2uiy2 w linjl Gdynia-Aneryka jako 
oficer do apraw prasowych 1 towarzyskich na atatkach i wyszed2 z tej pracy po 
wybuchu wojny jesieni^ 1959). Z tytuiu swej pracy na morzu, a potem prdb wysy2ki 
d&rdw Polonii do Rosji, p. Ko22upej2o uchodzH zs specjalist? od kweetji shipping*u 
i w my&l odwiadczed p.Ambesadora zostal, jako taki, wezwany na dz. 5 grudnia 1941r. 
do Waszyngtonu dla zorientowenie si? co do potrzeb w dziedzinie shipping’u do 
Rosji toward* z przygotowywanego kontraktu Freedmans. Zadanie zlecone p.Ko22upajle 
w tej fazie w Waszyngtonie mle2o si? ogrsniezyd wy2^cznie do spraw shipping’u; 
co do tego zgodne tfk zeznania Ambesadora, jak i Min.Kwapiszewskiego i Min. 
Strakacza, a takie pocz^tkowe zeznania p.Ko22upaj2y. W aktach Arabasady znajduj* 











Bi t dwa listy p.Ko2Zupaj2y do Min.Kwapissewakiego s dnla 4 1 25 gmdnia 

1941 r. (ZaZ^cznik Hr. // 1 Hr. /X. ), ktlre wskszuj*, ie p.KoZ2upaJ2o wyszedZ 
se swej roll i wzi*2 czynny udslaZ w przygotowywaniu samej trowel rekwizycji. 
lynlka s tych list<5w, ie p.KoZZupajlo omawia2 * p.McRamar^, jakle towary maj>| byl 
zamlwione, przygotowa2 nowy projekt llaty rekwizycyjnej 8 uwzglpdnieniem poprawek, 
podanych mu przez p.McNamarp, sugierowe2 podwyiezenie ilolci spodni i koc<5w, oraz 
skarpetek, a nastppnie jui w'New lorku porozumiewa2 alp bezpolrednio 8 p.Freed- 
manem co do dalszych loslw rekwizycji 1 terminu podpiaania kontraktu. Liat 
p.KoZ2upaJZy z dn.4 grudnla 1941 wakazuje na doll du&y rozmach w projektach 
p.KoZ2upej2y 1 ch^l ingereneji we wszystkie aprawy pomocy die Poleklw w Rosji, 
Z^cznie 8 wyayZaniem iywnolci i t.d. 

Wlr<5d zaian czy poprawek, wprowadzonych przez p.KoZZupajZp do tekstu 
rekwizycji, zasZuguJe na uwag? pozyeja koc<5w. Pierwotnle, wedZug notatki p.Kwa- 
piszewakiego,bra2 tenze pod uwag$ tylko drobne ilolci koclw, mianowicie 5,500 
t.zw. seconds i 1,500 nowych. W Hide p.McNamary z dnla 24 liatopade 1941 r. 
(zaZ^cznik Nr. 7 ) Jest jui oferte po 15,000 koclw tygodniowo za cene $2.75 
f.o.b. Boston. Projekt listy rekwizycyjnej przedstawlony przez p.Ko22upaj2o 
w jego lilcie z dn.4 grudnla 1941 r. zawiera Jui pozycjp 50,000 koc<5w za cenp 
|2.65, przyezem w teklcie listu p.KoZZupejZo zeleca podwyiszenie tej ilolci 
koclw, oraz spodni. Przypomniel naleiy, ie Iloll spodni zostaZa rzeczywilcie 
podwyiszona, aezkolwiek dopiero w rekwizycji dodatkowej. Co do ilolci koc<5w, 
to zostaZa ona podwyiszona jui w rekwizycji zaaadniczej do 75,000 koclw nowych 
po cenle $2*65, co przedatawia wertoll |198,750.- (opr<5cz 5,500 koclw t.zw. 
seconds i 1,500 koclw nowych, o ktlrych byZa Jui poprzednio aowa, jsk rdwniei 
10,000 koclw wojskowych, uiywenych). L^cznie iloll wszystkich koclw wynosiZe 
w tej rekwizycji 90,000, co odpowiada cyfrze podenej w protoklle z pierwszego 
posiedzenia Komisji Lend Lease. 7 tej cyfry Treasury przydzieliZe firmie Freed¬ 
man do doatawy tylko 5,500 koclw t.zw. seconds, i 1500 kocow nowych. 









j*. 



Sprawa koc<5w zes2uguje dlatego na specjaln^ u«ag$, lie Jak Komisja 
Badawcza mog2a sti?ierdzi6 - koce dostarczane przez firm? Freedman pochodzi2y 
* finny Sterling Fibre Company w Bostonie, kt6rej wlasciciel p.Coyne Jest 
kuzynem p.McNemary, Zemdwienie ne koce, skrellone z oferty firmy Freedman, 
zostalo nast?pnie kontraktami z dn. SO, 21 i 26 stycznia 1942 r. przyznene 
o&niu rdinyrn firmow. L^cznie u tych firm zakupiono 87,500 kocdw za 2^czn% 
sum? $191,675,- co daje Iredni^ cen? za jeden koc $2*19. Wsr<5d tych za.mdwied 
firma Sterling Fibre Co, otrzymala zaradwienie ns 20,000 koc<5w za cen§ $45,600.- 
t,j, po $2,28 za jeden koc, A zatem cena podana przez Freedmana i przyj?ta w 
rekaizycji iSmbaeady by2a o przeszlo 20$ wyisza niz Irednia cena kupionych kocdw, 
a o 16$ wyfcsza nil cena bezpolredniego zamdwienia w flrmie Sterling Fibre Com¬ 
pany. Tyle mia2o kopztowad posrednictwo firmy Freedman i p. McNaraary. 

Nadmienid przytem trzeba, $e p.Koliupejlo w styczniu 1942 r. odwiedzii 

t \ 

fabryk? firmy Sterling Fibre Company w Bostonie'i, jpk wynilia z korespondencji 
i zeznan p.Ko22upaj2o, nawinzal dobre i bliskie stosunki towarzyskie z p.Coyne. 
Czy ta wizyta nast^pt2a z w2asnej inicjatyrry p. Ko22upaj2y, czy ne skutek od- 
powiedniej sugestji p. McNamary, Xomi3jc Badawcza nie mogla ustalid. List 
p. Ko22upaj2y z dn. 25 stycznia 1942 r, do Min.Kv/apiszewskiego (z®2<|eznik Nr. ^ ) 
wskazuje na specjalne ?b interesowanie zamdwieniem w firmie Sterling Fibre Com¬ 
pany (tylko ta jedna firma otrzyma2a zem&irienie ir ilosci 20,000 kocdw). List 
ten podeje tylko h2?dnie ralejsee fabryki jako C'neleea, Massachusetts, bo fabryka 
faktyeznie znajduje si? w Bostonie, a w Chelsea znajduje si? biuro firmy Freed¬ 
man. S^ ponody do przypuszczenia, $e zamdwienie, dokonane bezposrednio w firmie 

Sterling Fibre Company, by2o * jakiejd faktyeznej 2*cznogci z firm* Freedman, 
raoie te* dlatego cena. koedw w tej firmie wypadia o okolo 5$ droiej nii innych 
firm. Na taki zwi^zek zdaje si? wskazyirad list firmy Freedman do Polish Relief 
Society z dn.21 kwietnia 1942 r., przesiany przy pidmie do p.Ko22upaj2y z tegoi 
dnia (7a2*cznik Nr. 14 i Nr. 16 ). f listach tych firma Freedman pisze, ie ona 
byl^ dostawc* wspomnianej wyiej partji 20,000 koedw. 


*) Za2%esnik Nr. 40 



































































































Zanira zostaZa zaZatwiona eprawa zemdwlenia powyiszych koc<5w weZnienych, 
wypZynpZa rdwnolegle eprawa koc<5w baweZnianych t.zw. chiriskich. A mianowicie, 
listem z dnia 8 styeznia 1942 r. Treasury Department, Procurement Division, 
zwrdciZa sip do Min. Kwapiszewskiego w nawi^zaniu do Jego rozmowy z poprzed- 
nlego dnia s jednym z urzpdnikdw tego urzpdu, z propozyej^ zakupu dla ludnolci 
polskiej w R 00 Ji 200,000 koc<5w baweZnianych o wymiarach 70 x 80 inch. za cenp 
okoZo |1.10, a kt^re byZy poprzednio przez Treaeuxy Department *akupione dla 
Chin u rdinych dostawc^w i obecnie nie mogZy tarn by 6 dostarezone w nowych 

V 

warunkach wojennych. P.Kwapiszewski odpowiedziaZ do Treasury Department listem 
z dnia 14 styeznia 1942 r., potwierdzaj^c zaintereBowanie Ambasady t* partj* 
koc<5w baweZnianych i zawiadamiaj*c, ie Ambasade ponisza t* sprawp w Lend Lease 
Administration celem wniesienia tamie nowej rekwizycji ne te koce. Rekwizycja 
taka rzeczywilcie zostaZa wniesiona za podpisem Ambasadora z dat* 22 styeznia 1942 
i koce te zostaZy potem dostarezone. W mipdzyczasie jednak sprawp t* zajmowaZ 
si^ p. KoZZupaJZo i we wspoanianym wyAej lilcie z dn. 25 styeznia 1942 r. (ze- 
Z^cznik Nr. l3 ) daje krytyezn* ocenf tych koc6w i temsamem sprzeciwia sip ich 

sakupowi. 

Poniewai ten sam list p. KoZZupaJZy zajmuje sip jednoczeAnie partj* 
koc<5w, zem<5wionych w Sterling Fibre Company, nie jest pozbawiona pewnych podstew 
hipoteza, Ae negatywne stanowisko do zakupu koc<5w t.zw. chiriskich miaZo w pewnej 
mierze swoje lr<5dZo w obawie kdZ, zainteresowanych w dostawie z fabryki Sterling 
Fibre Company, iA zakup t^zw. koc^w chirfskich wpZynie w przyszZoSci ograniczaj^co 
na zamrfwienia w tej ostatniej firmie. Jelli chodzi o objektywn* ocenp koc^w 
baweZnianych, to bezw*tpienia 04 one duAo gorsze nil koce weZniane, Jednakie 
cena ich byZa dwukrotnie niAsza, aanrfwienie tych koc6w przez Treasury byZo Jui 
dokonane, a wipe dostawa mogZa nast*pi6 natychmiast, a pozatem rz*dowym czynnikom 
amerykaiskim mogZo zaleAy£ na tem, by Sip pozbyS zam&rienie, z kt«5rem obecnie 
nie wiedzieli co zrobi<5, skoro dostawa tych koc<5w do Chin stale sip niemoAliwe. 






















































































'T£. 2.0 
/ 


OkolicznoAci zwi^zane te spraw* *aw$wienia koc^w zdaj* si? wskazywa^ 
n« to, ie p. McNamara i specjalnie zp. Inter?sowany w tym punkcie calego zemdwie— 
ma, co jest Zetwo zrozumiaZe, je£li si? zwaAy jego pokrewieristwo z w2a£cicielem 
fabryki Sterling Fibre Company. Zdaje si? r6wnieA nie ulega£ w*tpliwo$ci, iA za- 
rodwieniu temu p. Ko22upaj2o po*wi?ca2 specjaln* uwag?. Koce by2y niew*tpliwie 
die ludnolci polskiej w R osji bardzo potrzebne i $wiadorao65 tego, zdaniem KomisJi, 
miala napewno em6< wp2yw na stanowisko p. KolZupajZy. BliAsze kontakty jego 

z fabryk^ Sterling Fibre Company i specjalne zainteresowanie zam^wieniem w tej 

> 

* 

fabryce mogZo by6 wynikiem zalece£ ze strony P. McNaaary. Je$li chodzi o 

* 

inne pozycje skrellone z kontraktu Freedmana przez Treasury, i oddane bezpo- 

$ 

6rednio innym firmom, to duA$ sum? przedstawiala jeszcze pozycja 50,000 butdw 
robotniczych, oferowanych przez Freedmana za $100,000.- Ta sama ilo!6 but<5w robot- 
niczych (50,000) zostala potem zakupiona przez Treasury 28 i 29 stycznia 1942 r. 
u dw6ch innych firm (u producent<5w but<5w) za Z^czn* cen? $75,000.- Koszt po- 
Arednictwa Freedmana miaZ wi?c tutaj wynosi£ a i 55* ceny but<5w. Podobnie 25,000 
kubrak^w (mackinaws) oferowanych przez Freedmana za $112,500.- zosta2o zakupione 
przez Treasury Department u szelciu r^Anych firm za 2*czn$ sum? $85,507.44. Po- 
r^wnanie sum, podanych w rekwizycji Ambasady, i sum zawartych przez Treasury 
kontrakt^w - daje zaZ^cznik Nr. ^ 

P. KoZZupajZo, zapytany przez Komisj? Badawcz^, w jakira charakterze 
braZ udziaZ w ustalaniu trelci rekwizycji polskiej, skoro nie miaZ w tym czasie 
Aadnego stanowiska urz?dowego, - odpowiedziaZ, Ae wyst?powa2 z ramienia dwczes- 
nego delegate Polskiego Czerwonego KrzyAa, t.j. p. Min.Sylwina Strakacza. P.Min. 
Strakacz zaprzeczyZ jednak, jakoby miaZ udzieli6 upowaAnienia do wyst?powania w tym 
charekterze. A zatem Komisja uzna6 rausi, Ae formalny tytuZ do wyst?powania 
p.KoZZupajZy w tych sprawach nie by 2 w ci^gu grudnia wZe^ciwie ustalony. Tem 
nieraniej Koraisja uwaAa za stwierdzone, Ae 1) p.KoZZupajZo byZ wezwany do podjecia 








pewnych czynno£ci w tych aprawach przei Ambasadora, - 2) ie wystfpowanie 
p« Ko22upaj2o ir tych sprawach niew^tpliwie by2o w og<5lnych z&ryaach znene 
P* Min. Bta^czykowi, kt^ry jua w grudniu zaaierza2 zaangaiow&6 go jako urz$d- 
nika Min. Precy i Opieki Spo2., - 5) ie p.Ko22upaj2o w ewych czynnolciach wy- 
azed2 poze zekres tleconych sobie przez Ambasadora spraw t.j. spraw ahippingo- 
wych i wzi^l udri^ w przygotoY/yweniu rekwizycji i kontraktu. 

Nadmieni£ przytem naleiy, ie 1 w p<5£niejszym okresie, gdy p.Ko22upeJ2o 
b;2 urz$dnikiem Delegatury dla spraw ehippingu, wykracza2 on wielokrotnie ir awej 
dBia2elno£jci post zakres sprer shippingowych i zajmowa2 si$ bezpo^rednio beda- 
niem ofert i moiliwo^ci nowych zaradwieiS. Komiaja Badewcza pozostaje pod wreieniem 
ie dzia2alno!£ p • Ko22upaj2y by2a zewsze rczctrzelone w najrdiniejszych kierun- 
kach, ie brak jej by2o ncleiytego usyetematyzowania i uwzgl$dnienia podzi*2u 
kompetencji oraz koniecznej kooperacji z innemi urz^dami. 

W awych pocz^tkowych zezneniach p. Ko22upaj2o nietylko nie ujewni2 
przed Komisswego udzie2u w przygototsniu rekwizycji i kontraktu Freedmane, 
cle nr wet kategorycznie zsprzeczai, jefcoby w tern bra2 udzie2. Tak sarao katego¬ 
rycznie zaprzeczel, Jekoby jego nomineeja przez Min. SteiSczyka z dn.8 styeznia 
194? r. by2e poprzedzon* rozmowami jego z Min. StfiJczykieE ns temet jego zatrud- 
ni€»nis. K tych dw6ch punktach, t jek eif potem okeie i w innych, Komisjc Badaw- 
cza etwierdzi£ musit2t niezgodno£6 t prawd$ pocz^tkowych zeznaii p.Ko22upej2y. 
Motywdw tej niezgodnolci Komisje Bedewczt nie moie przypisa£ brakowi pami^ci 
p. Ko22upaj2y. 











Jak wynika z *e*naj$ pp.Arabasadora Ciechanowskiego i Min.Strakacza, 
oraz Min.Faltera, przebywaj^cy wdwczas w Stanach Zjednoczonych p.Min.Starfcz> < 
byl stale informoweny o zasadniczym przebiegu rokowad z wladzami amerykadsklemi. 
Poniewaz w drnym okresle nle bylo wiedome, w jakich rozmiarach rs^d Stands 
Zjednoczonych b?dzle gotds do udzielenia pomoey na rzecz uchodfeds polskieh 
* Rosjl, rozmosy z p.Min. Stadczyklem doprowadzlZy do wnlosku, le nelezy 
d*4yd do tego, aby obslufyd moillsle du4* Hold uchodfcds, a zaten 4eb\ sy- 
syZad odziei uiysaM 1 tadsza. 0 lie chodzl o rodzaj i gatunek artykulds 
zaofiarosanych przez firm? Freedman, to zdasano sobie spraw? z tego, 4e 
paita oferosane prasdopodobnle nle b?d* si? wszystkle nadawaly do u4ytku. 

Wobec nadchodz?cych z Rosjl sladomofcl o n?dzy panuj*cej sfrdd uchodfcds, 
uznano, 4e nawet gorszy tosar b?dzle tam przydatny 1 4e paita nle nadaj^ce 
si? do noszenia b?d* mogly byd u4yte, jako materjai do reparosanla palt 
lepszyeh, a nawet 4e b?d, mogiy sZu4yd jako poslanle dla osdb zmuszonych 
do spania na goiej ziemi. 

W pdfniejszym stadium sprawy w Delegaturze Mlnisterstsa Oplekl 
Spoiecznej w New Torku prze.a4yZa oplnja, 4e nle nale4y do Rosjl wysylad 
rzeezy u4ywanych a nalefy, wobec ograniczonych mo411wodd shlpplngosych, 
wysylad rzeezy mo411sle najbardziej peZnowartofclowe. Komlsja Badascaa 
pocz,tkowych dostaw do Rosjl s Amerykl w ramach Lend Lease nle mote 
badad pod tym k,tem sldzenla.albowlem wZ.dclwym czynnlklem 










w rz^dzie do wydewania ostatecznych decyzji w sprawach Opieki Spo2ecznej jest 
Minister Opieki Spo2ecznej, a tenie Minister wiedziei o przygotowywanym zakupie 
rzeczy uiywanych i zekup ten aprobowe2. Z zeznsil frriadkdw, a w szczeg<5lno£ci 
Ambasadora Ciechanowskiego, wynika, £e zastanawiano si? nad tern, czy po zekupieniu 
caiej partji odzieAy uiywanej, oferovanej przez Freedmana, wobec niemoino^ci jej 
wyczyszczenis i wyreparowania z pcwodu braku czasu, nie naleiy tej odziefcy prze- 
sortowed i rzeczy najgorsze odrzucic, traktuj^c to oczywilcie Jako strat?, a 

wys2a£ tylko rzeczy rzecrywi^cie nadej^ce si? do noszenia. Przewaiyia w tych 

\ 

rozmowach opinja, kt<5r$, wed2ug zeznef5 Iwiadkdw, podziele2 r<Swnie4 Min.Starfczyk, 

4e wobec ogrorau n?dzy i potrzeb w Rosji oraz niepewnoiSci, czy i kiedy nowe ze- 

% 

mdwienia b?d% aog2y by£ dokonene, naleiy wysy2e<5 do Rosji wszystko, A^daj^c 
jedynie od finny Freedman dodawanie do kaidej beli - pewnej ilo£ci igieZ i nici 
oraz materia2u celem umoiliwienia Polakom w Rosji dokonania naprawy rzeczy 
zniszczonych. 


I 


;>! 

si 


i 

fii 






W aktech Ambasady znajduje sie list p. Min, Stadczyka z dn,8 stycznia 
1942 r., w ktdryra p, Min. Startczyk dziekuje Ambasadorowi za starania o uzyskenie 
kredytu z Lend Lease ne pomoc odzieiow^ dla polskich uchod£c<5v w Rosji, "uwiedczo- 
ne tak pomyllnymi rezultatami," i Jednocze^nie prosi Ambasadora o delsze starania 
o uzyskanie z tego eamego £r£d2a krecytu ne poraoc iywno£ciow^. Drugi list Min.Sta^- 
czyka do Ambasadora z tej srmej dety zawiedamie Anbesacora o zarezerwowaniu kwoty 

i 

od £10,000 do £15,000 ne koszty zwi^zene z kontrol^ i przesy2k% Irodkdw pomocy 
do Rosji. Listy te by2y poprzedzone pierwszerai krytycznemi uwagarai na teraat stanu 
odziety dosterczanej przez Freedmana, co wywo2a2o now^ dyskusj? mi?dzy Ambesadorera 
a Min. Stai&czykiem na te tematy, przyczem wed2ug zeznerf Ambasadora, p.Min. Starfczyk 
ponownie zsj%2 to samo co poprzednio stenowisko, 4e wszystko naleiy wysy2a6 do 
Rosji, bo tem nawet najgorsze rzeczy, nie nadaj^ce si? do noszenia, b?d* raog2y 
by6 uiywane jako materia2 do naprawy innych rzeczy, lub jako pod6ci<52ka w 
glinianych lepiankach. Takie stanowisko w tfwczesnej sytuncji wydaje si? KomisJi 







f 
















































. 











sfx. Jj 


BadawczeJ zrozumiaZe i uzaaadnione tarn, 4 e 

1) liczenie na wyayZki wifkazych partji odzieiy przez Red$ Polonii 
okazaZo ei? zawodnem, 

2) potrzeby ludno£ci polakiej w Rosji byZy rzeczywi$cie ogromne i pilne, 

3) zrtwierdzenie pierwszej rekwizycji na pomoc dla ludnolci cywilnej 
uzyskano w warunkach nienormalnych i przy wsp^ZdzieZaniu firay Freedman, 

4) nie byZo wdwczas wtadomo, czy 1 kiedy dalsze rekwizycje dla ludnolci 
cywilnej b$d$ mogZy liczy£ na zatwierdzenie. 

Bior^c powyisze etwierdzenia pod \ 1 wag 9 , Komiaja doszZa do wniosku, 4e 
iatniaZy wdwczaa objektywne warunki, uzaaadniaj^ce powzi^te przez Minictra 
Opieki SpoZeczneJ i Ambaaadora decyzje. 

Stanowisko czZonkbw KomisJi Lend Lease pokryweZo si^ wdwcz&a ze stano- 
wiakiem zaj$tem przez Ministra Stenczyka i Ambaaadora. Ju4 po zZoleniu przez 
Delegating w koricu marca wnioaku o przerwanie realizacji kontraktu Freedmana, gdy 
aprawa oparZe ai? o Premiera Gen.Bikorskiego, p.Min. Falter irystosowaZ list do 
Ambaaadora z dnia 3 kwietnia, 1942 r., sugeruj^c w iraieniu Premiera, wyaZanie 
depeazy do Ambaaadora Kota w Kuibyszewie, wyjalniaj^cej, 4e rzeczy najgorsze 
byZy wyaZane z przeznsczeniera na pod£ci<5Zk$ (zaZ^cznik Nr./7 ). A po przeprowa- 
dzonej wizytacji w skZadzie firmy Freedman w dn. 10 kwietnia 1942 r. - p.Min.Falter 
vyaZaZ depeazy do Min. Stariczyks (zaZ^cznik Nr. (S ), w kt&rej mi$dzy innymi wyrsle 
zdanie, 4e ’'Pane Ministra decyzj* zakupienia i wysZania tego towaru uwalara 
"za sZu 8 zn«|, gdyi dostawe nowych rzeczy zakupionych, pomijaj^c JuA ich wysok* 

"cenp, trwa dZngo - przez co znacznie opdfnion^ byZaby dorafoa pomoc i niewyiyakany 
"tonal zdobyty dla przewcru." 






























" ; i ■ s 



































Jbstrahuj%c od tego, cry wlzytacja, dokonaaa prret p.Faltera, odbyZe tip v n- 

f 

runkach, daj%cych ma aotaofd rtecrywlrtego skontrolowanie sposobu vykonyoanla 
uaowy, dopesre powyisss potviordto rdwnto* udziel p.Mln. Stadczyka w powzlpclu 
doeytji sakupu i wyayZki odzieiy utywanej do Rosji. 

Mirao 4e zasada nabycia odziety uiywanej zoptaZa przes powoZene do 
tego crynniki zdeeydowana, character zanierzonej tranzakeji ale zostaZ po stronie 
polskiej 6cidle ustalony. F okresie przygotowywenia uraowy z firn^ Freedmen 
nle zostaZo bowiem wyra£nie uetalone, ezy tranzakcje miaZa dotyezyd zakupa 
pewnej partji towaru w oaZodci tak jak byZa ona zaofiarowen^ przei Freedniana, 
a zatem bez IcisZego astalenie atana i jakodci towara, czy tei wlaZa dotyezyd 
zakupu okredlonej ilodci towaru o astalonya stanie i JakoSci. 

Jak^kolwiek z powylsaych dwdeb alternatyw prsyj^d za podstaw^, 
dojld traeba do przekonrnia, ie iadna zesadniczs decyzja nie zwalniaZa organdw 
wykonawezyeh od podj^cia wszelkich koniecznych stared, by araowa zostale zawsrta 

I byZa wykonywane w taki sposdb, ktdryby zepewniaZ moiliwie najlepszv 8tan 1 

■» 

jakold nabywanego towaru i ktdryby zabezpieczaZ przed ewentualnyiai nadulyciaai 
ze Btrony firmy Freedman. F iadnyra bowien wypadku nie Jest do ponydlenia kupowanie 


nieznanego towaru od nieznanego ofsrenta. 











Przy bedaniu sprewy kontrektu Freedmans 1 ew* odpowiedzialno^ci po- 
szczeg<5lnych urzpdnik^w u takie czy inne czynno£ci, lub zaniedbania, Komisja 
nepotkale sip ns pewne trudno^ci w zwi^zku z niedostatecznem sprecyzowaniem 
charekteru 1 uprswnieilS Komisji Lend Lease. Komisjc Lend Lease powsteZa na ze- 
aedzie depeszy Prezess Rady Minirtr<5ir do Ambaeadora z dnia 18 pefdzicrnika, 1941 r. 
kt<5ra powoZfZa do tej Komisji p. Ambasadora Ciechenowakiego, jako przewodni- 
cz^cego, oraz pp. Faltera, 76Ztowskiego i Onacewiczs, Jako csZonkdw, i mdwila, 
ie KomisJr me by6 povoZana dla "nadzorowenia" wszyetkich spraw z Lend Leasem 
zwi^zanych. Oczywi^cie w owym czasie doatewy z Lend Lease'u ograniczaZy sip 
tylko do dostaw wojskowych. SZowo "nedzorowenie” nie precyzuje, czy ma byb to 
kontrola watppna, czy tea ex poet, ani tei nie okretfla blizej, w jakich rozmiarach 
ta kontrola ma b y6 oprawomana. W azczeg<5lno£ci nie zosta2o okrerlone, czy do 
Komisji naleze£ mlaZo badanie i zetwlerdzanie wszyEtkich zamierzonych rekwizycji 

kierowenych do wZadz emerykej&skich. Komisja Badawcza Jept zdanle, ie 

do kompetencji Aabasadora na zasadzie powyiezej depeazy Premiers naleiaZo 
okrellenie dokZadne tych wszyetkich punkt6w w forraie regulamlnu czy tei pism 
nominecyjnych dla czZonk<5w Komisji Lend Lease. Regulaminu takiego nie byZo, a 
czZonkowie Komisji zosteli do niej powoZeni ustnie bez Aadnych pism nomlnecyjnych. 

7 braku tych dokumentrfw Komisja muaiaZa oprze£ sip na oAwiadezeniech Aabasadora 
co do charekteru Komisji, ktdry okre$liZ j* jako doradcz^ dla niego t.j. dla 
Arabasedora, zetrzymuj^cego w swym rpku z tytuZu swego urzpdu - prawo ostatecznej 
decyzji. CzZonkowie Komisji Lend Lease, pp.Felter i 76Ztowski, zeznali r^wniei, 
ze funkcje Komisji pojmowali Jako doredcze. Przy takiem ujpciu pozostaZo Jednek 
niewyja^nionera, czy Ambasador byZ obowi^zany wszystkie sprewy dotyczace reliefu 
przedkZadal Komisji Lend Lease dla wypowledzenia opinii, czy »6gZ to czyni£ 
tylko w wypadkach, kiedy earn to uznAZ za potrzebne. W czasie od chwili powoZanie 
Komisji depeszq Premiers z dnia 18 paldiiern. 1941 r. do dn. 5 lutego 194? r. 
Komisje Badawcza nie znalazZa lladu, iiby Komisje odbyZe foraalne posiedzenia. 






















































































































































J*.3{ 


Wydsje si e, ie forms In* posted sen la byly sest^pione osobistyrai kontaktarai Arab^sadora 
* czZonkfrai Komisji Lend Leea^u, s ktdrywi oaevial besposrednio aktuslne tptrevy 
i aesi?eal ich opinji. Ten system wcpolprecy s Komisj$ Lend Lease rostal utrzymeny 
takie gdy wyplyn?2e sprawa rosszerzenie pomocy * Lend Lease Bill’ll ns polsk* 
ludno££ cywiln^ w Rosji. R my^l istniej^cych protofcdldw KomisJi Lend Lease, jej 
pierwsze fomelne posiedsenie odbylo si? dopiero dn. S lutego 194? r. Koraisjl 
Badawcsej praedstewiono wprerdsie protokd2 s postedrente Komisjl Lend Lease 
w dn. ?7 listopeda 1941 r., odbytegd pray obecnoAci p.Ambascdora Cieehenowskiego, 
p.Falters i p.Z6ltowsfciego. Z sem*6 waiystkich aymienionych panda jednak 
wynikr > protokdl ten rostal episeny dopiero 5go lutego 194? r. w csasie drugiego 
postedrents Komisji Lend-Lease, ie faktyeznle posiedrenir Komisji e dn.J?7 listopeda 
1941 r. nie bylo, natomlast ex-post ateorsono fikcj? tego postedrents stem, ie 
protokdl tego poaiedsenis ratal obejraoead tenor rosmd*, provedronvch press p./m- 
basadora Cieohanoesklego s innymi czlonkaai Lend Lease ne tenet kontraktu Freed- 
mane prsed ostatecznym rawsrctern tego kontraktu. Protokdl ten, jak rbwnlei i 
tesnania wszystklch cslonkoa Koraisjl Lend Lease vskaruj^, ie davall oni smoj* 
a probe tf dla podejaowanych prr.es Arabs sad? krokdr v spreaie kontraktu s flrmQ 
Freednan, nie wchods^c jednak bliiej ani « rospatryvanie ew. planu zakupu toward* 
na poraoc dla ludnodei v R oaji, ani v rospetrywenie szcsegdlowe przedklsdanych 
ofart. 

Vie raog*c ani na podetswle dokuraentdw, ani *esnai$ oalonkdw Koraisjl Lend 

Lease, ustalid dokladnle zekresu jej uprawnied, jsko eiala doradcsego, Koralsja 

} 

Badawcsa atarala si? to okredlld ns podstavle faktycznle etoeowenej praktykt. 

I ta droga jednak savlodla, gdyi praktyka nie byla jednollts 1 wykrsuje rdine 
odchylenia. I tak naprzyklad « dziedsinie pomocy dla ludnolcl cywilnej, nioktdre 
rekvisycje byly prses Komlajf uchwalene, inne tylko rospatxyvane, jestose in ne 
ra protokdZach Koraisjl nie snsjduj% iadnego odsvlereiedlenia. Forma protokdldv 
Koalajl Lend Lease 1 podejaowanych prses ni* uchwal nie wykasuje rdvniei jedno¬ 
li to lei. V tych warunkaeh Koralsja Badawota pocostaje pod eraieniera, ie daialalnodd 








KomisJi Lend Lease ukladala si? od wypadku do wypadku r^ftnorodnie i zaleftnle 
od potrseb ehvlli tak, jak te potrzeby byly rozumiane w danym momencie przez 
Ambasadora, czy tei poszczegdlnych czlonkdw Komisji Lend Lease. Komlsja Badawcza 
teft w okresie aft do wykrycia naduftyd flrny Freedman nie napotkala si? na ftadne 
rdinice zda£ czy pogl^ddw w lonie Komisji Lend Lease, ktdrej czlonkowie i^cznie 
z Ambas&dorem naogdl byli we wazystkich swych opinjach 1 poczynaniech sgodni. 

Rola Komleji Lend Lease pray zawleraniu umowy z firing Freedman ogranlczyia 
si? zatem do rozmdw p.Ambasadora z cz2onkami Komiaji Lend Lease, w ktdrych informo- 
wa2 tych czlonkbw o poczynanlach Ambasady w tej sprawie, przyczem czlonkowie 
Komleji Lend Leaee odnoslll si? do nich pozytywnie, o czem Iwiadczy tre£6 spisanego 
ex post protokdlu rzekomego posiedeenia Komisji w dn. 27 listopada 1941 r. Protokbl 
ten wskazuje,-fte rozmowy powyftsze ograniczyly si? tylko do ofert przedkladanych 
przez p.McNaaar? i firm? Freedman, natomiast nie zajmowano si? w tych rozmowach 
spraw^ opracowania wlasnego programu pomocy ala ludnoicl cywilnej w R osji, nie- 
zaleinie od ofert finny Freedman. Ifytldmeczenie tego Komisja Badawcza zdaje si? 
znajdowa6 w tem, fte prawdopodobnie w owym czesie r^wnieft czlonkowle Komisji Lend 
Lease pozostawali pod wrafteniem, fte moiliwo^ci szybkiego uzyskania towardw dla 
Polakdw w Rosji z kredyt^w Lend Lease ograniczaj* si? do ofert Freedmans i McNa- 
mary, i fte tego polrednictwa nie da si? unikn^d. 

Czy ta stosunkowo skrorana rola Komleji Lend Lease odpowiada2a intencjora 
Pane Premiere, kt<5ry j* powolal, i p.Min.Stadczyka, wydaje si? Komleji Badawczej 
w^tpliwe. W depeezy p.Premiere do Min. Mikolejczyka wyslanej z Ottawy 50 marca, 

1942 r., znejduje si? nast?puj*ce zdanie: "Wszystkie sprawy Lend Lease Bill f u 
dla Polski od pi?ciu mieeiecy podda2em kompetencji Komisji.... ktdra dzie2a 
eprawnie" - za£ w lilcie p. Min. Stadczyka do p.Min. Strakacza z dnia 8 lipca 1942 r. 
znajduje si? ust?p nest?puj$cy: 

"0 jakolci towardw i cenie ich miele decydowad kolegjalnie Komisja Lend Lease 

Bill 1 owa pod przewodnictwem p.Ambasadora. Wplyw ne wJtalciwe decyzje Komisji praen^lem 

sobie zepewnic przez mienowanie pana Ministra moim przedstawicielem w Komisji. n 









W ll£cie s dn. 27 stycznia 1942 r. (Za2*c*nik Nrw57) Min. Stailczyk 
prosiZ o komisyjne saZatwianle zekupdw. 

Z powyiszych sformuZowarf naleiaZoby wywnioskowa^, ie « my£ 1 intencji p.Premiers 
ora* przekonania p.Min. Stadczyke wszystkie sprawy Lend Lease naleiaZy do 
kompetencji Komisji, a wi?c podlegaZy Jej decyzji a conaJamiej opinji. 0bejmowa6 
to wi?c musiaZo przedewszystkiem wszystkie wnioski przedstawiane wZadzom amerykarf- 
skim w zakresie wykorzy s tywania prsez Polsk? Lend Lease Bill'u. Faktyczna 
praktyka byZa Jednak inna. 

ProtokdZ rzekomego posiedzenia Komisji Lend Lease w dn.27 listopada 1941r. 
aprobuj^c zebrane oferty, m6wi, ie pZaszeze cywilne uiywane s$ "w stanie iZym, 
jednak bardzo tanie, przy ktdrych trzeba sie ew. Iiczy6 z uiyciem cs?6ci tych 
pZaszczy na napraw? reszty." ProtokdZ ten m£wi dalej, ie Ambasada zwrdci si? 
do rzqdu araerykadskiego o pomoc jego rzeczoznawc^w w ocenie uiywalnolci ofero- 
wanej odzieiy i ustaleniu s2usznej ceny. Naleiy pami?ta£ przytem, ie protokdZ 
ten byZ spisywany dopiero 5 lutego a kontrakty zewarte przez Treasury z Freedmanem 
nosz% dat? 50-51 grudnia, za6 z innemi firraami na dostaw? reszty towaru z pierw- 
szej rekwizycji nosz^ da.ty * drugiej poZowy stycznia. Komisja Badawcza pozostaje 
pod wraieniem, ie wszystkie czynno£ci Treasury, dotycz^ce rozbicia pierwszej 
polskiej rekwizycji mi?dzy szereg firm i obniienia cen, byZy dokonane z wZasnej 
inicjatywy Treasury, bez iadnej inicjatywy ze strony polskiej, ktdra prawdopodob- 
nie nie zdawaZa sobie sprawy, ie takie moiliwolci istniej$. 

Sprawy celowogci zakupywania i wysyZania odzieiy uiywanej do Rosji, 

Komisje Lend Lease, jak to wida£ z jej protokdZow, zajmowaZa si? parokrotnie na 

pdiniejszycb swych posiedzeniach, zwZaszcza po wykryciu naduiy£ firmy Freedman. 

NaogdZ Komisja zajmowaZa przytem stanowisko, ie zastrzegajac oczywi£cie kwestj? 

odpowiedniego stanu zakupywanej odzieiy i neleiytej kontroli przy odbiorze, nie 

naleiy rezygnowa^ na przyszZol£ z zakupywanie odzieiy uiywanej. Stanowisko to 

. by 

Komisja podtrzyraaZa nawet po depeszy Min.Stadczyka, polecaj^cej Jie przyszZol£ 




nie kupowa<$ odzieiy uiywanej, i pod wplynem przedstavieiS Komisji Lend Lease 
p.Min* StaiSczyk cofn^i to zastrze&enie. Koraisja Lend Lease powodowa2a si? 
obaw$, ie przy ograniczeniu si? do zakupu rzeczy nowych - wobec ich duio wi?k- 
szego kosztu i trudnolci Irubowania kredytu z Lend Lease zbyt wysoko - zakres 
udzielanej pomocy Polakom w Rosji bylby bardzo ogreniczony, co nie odpowieda2oby 
istniej^cym tam potrzebom* Faktjcznie jednak, poza kontraktem Freedmans, iadne 
inne partje odzieiy uiywanej nie zostaiy zakupione. 




J Xr. 44 * 


h) Krytyka umowy 1 odpowiedzialno£l . 

Draowa z finar Freedman, zawarta ostatecznie przez Treasury dnia 50 1 51 
grudnia 1941 r. zawiera przedewszystkiem jeden bZ^d zf sp.dniczy, a mianowicie - 
nie okre^la gatunku i jakosci zakupywanej odzieiy. Umowa zawarta byZa bez prze- 
targu, a rodzej towardw, b?d^cych przedmiotem oferty, nie zostaZ ani zbadany 
ani openlony przez ekspertdw. W umowie nie okrellono stopnia zuiycia, mirao ie 
w handlu uiywan^ odzieiy w New Yorku istniej^ cztery zwyczajowo ustalone grupy 

uiywanej odzieiy, rdini^ce si? mi?dzy sob$ do £6 wyrafoiie stopniem czystc^ci i 

\ 

dopuszczelnego zniszczenia. Urz?dnicy Treasury Department wyjalniali pdlniej, 
ie ich urzad nigdy dotqd nie zaJmowaZ si? zekupywaniem starzyzny, ie byZa to 
pierwsza tego rodzaju tranzakcja. SytuacJ? pogorszyZ Jeszcze fakt, ie prdbki 
towaru, ktdre dawaZy Jakie takie podstawy do oceny stanu, w Jakim tower powinien 
si? znaJdowe6, faktycznie nigdy nie byZy znane czynnikom, prowedz%cym odbidr i 
kontrol?. Dalszym'bZfdera umowy byZ fakt, ie nie precysowaZa one, w Jakich wa- 
runkach me si? odbywa£ kontrola i odbidr towaru. Formalnie, kontrola i odbidr 
towaru powinny byZy by6 dokonywane przez urz?dnikdw amerykedskich, w praktyce 
okazaZo si?, ie odpowiedni urzqd w New Yorku nie posiadaZ kontrolerdw w dostateez- 
nej liczbie i kontrola * Jego strony byZa czyst* fikcj*. *) Trzecim bZ?dem umowy 
byZo niedokZadne sprecyzowanie, Jak ma byS wykonywana dezynfekcja (fumigacja) 

uiywanej odzieiy. W praktyce okazaZo si?, ie fumigacja stosowene przez firm? 

) 

Freedman, o lie wog&le mieZa miejsce, byZa prawie bez iadnej istotnej warto^ci. 


*) Umowe zawiera wprawdzie ust?p: r Note: Marking requirements, shipping 

instructions and inspection details, will be furnished to the contractors 
in due course.* Jednakie okre^lenie "marking requirements" odnosi si? 
tylko do sposobu adresowrnia bel, za£ "inspection details" odnosi si? 
do precy inspektordw amerykarfskich, ktdra, jak zaznaczono wyiej, nie 
stanowiZa istotnej lontroli. 









































































' 
















































II 


< • 











S)(r , £/ / 


Co powyiezych brak<5w uaowy doZ%cza sip jeszcze tan, be cena zapZacona 
za towar nip odpowiadaZa dwczesnym eenom rynkowym. Wakazuj% na to zeznania 
kontrolerdw, stwierdzaj^ce, be firna Freedman zakupiZa pZaszcze od poddostawcy 
p.Dadouriana po 56 cent<5w za eztukp (a wipe cena pZacona f.Freedman nie powinna 

by2e wyr>osi6 96^), oraz zeznania p.Koszarskiego eo do sytuacji rynkowej w owym 
czasle* 

0dpowiedzialnor6 sa powyisze braki spoczywa w pierwszym rzpdzie na 
organach administraeji amerykarfskiej zawieraj*<3ch umowp. Wjskin stopniu wpZywy 
polityezne — lub lnne - przyczyniZy sip do tego rodzaju wadliwej umowy, zawartej 
z wyj^tkowym polpiechem, usuwa sip od moiliwogei oceny przez Komisjp Badawcz*. 

0 He chodzi o ndzial ztrony polskiej przy przygotowywaniu uaowy, 
naleiy wskazal na nastppuj^ce okolicznolcis 

1) Ambasada R.P. zostaZa powo2ana do wrodZudziaZu przez Lend Lease Admi¬ 
nistration, ktdra wyrafnie zaleciZa porozumienie sip z p.McNamara. StaZo to 
sip wbrew zasadsie, stosowanej przy poprzednich dostawach wojskowych, a pod- 
krellanej rdwniei pdfniej przez urzpdnikdw amerykariskich, be wszelkie kontakty 
z dostawcami naleiy do wyZ^cznej korapeteneji rz^dowych organdw amerykariskich 

i nietylko wspdZdziaZanie strony polskiej w tych kontaktach nie jest potrzebne, 
ale nawet z reguZy powinno by6 wykluczone. 

2) Omawiana umowa byZa pierwsz^ tranzakcj% nowego typu, przy ktdrej prze- 
prowedzeniu trzeba byZo przeZamad liezne trudnodci natury zasadniczej. Ewentual- 
ne popercie ze strony czynnikdw politycznych lub firm korzystaj^cych z poparcie 
polityeznego szZo po linji interest polskich. 

5) Wobec wiadomodci nedchodz^cych z Rosji o npdzy przebywaj^cych tarn 
uchoddcdw oraz wobec obaw, be moiliwodci transportowe do Rosji mog* byd coraz 
to trudniejsze, poi^dany byZ jak najwipkszy podpiech w dokonaniu dostaw. 7 tego 
powodu korzystanie z oferty firiqy, kt<5ra podejmowaZa sip dostawy rozpocz^d bez- 
zwZocznie po zatwierdzeniu rekwizycji - & zatem bez rozpisywania przetargu - 
byZo zasadniezo korzystne z punktu widzenia interest polskich. 






Uwsglfdniaj^c vssystkie powyiaze okollcznolci lagods^ce, Komisja 
Badawcza doazla niemniej do przekonanie, ie fe etrony polskiej mialy miejsce 
powaine saniedbania w toku salatwiania oferty finny Freedman, a mianowiciei 

a) Zaniedbeno zbedania zeofiarowanych artykuldw pries ekeperttfw, aby 
na tej podatawle m6e wlalcivie oceni£ ich uftywelno££, oral uetali£ odpowiedni^ 
cen$, 

b) raniedbano zbedania cytuaeji na rynku handlu atarsyzn^, celem za- 

poznanie aip z iatniej^eemi na tym rynku zwyczajami, co umofcliwiloby okre£lenie 

> 

dopuazezalnego atopnia zniazczenia uiywenej odzieiy, 

c) zaniedbeno zbedania, czem Jest firms Freedman i w Jaki spoa6b sa- 
mierza one zebra£ oferowen* przez eiebie ilo£d towan?, 

d) zaniedbeno zbedania sposobdw i moiltwo£ci naleiytej dezynfekcji ' 
uftywanej odzieiy, 

e) zaniedbeno poinformowania sie, w jakieh warunkach odbywa£ si$ 
b^dzie kontrola i odbidr \iiywanej odziefcy, i czy ten punkt b$drie odpowiednio 
uj§ty w zawieranej przez Treasury umowie, 

f) zaniedbeno uatalenia planu zekupdw i w braku wZasnego planu 
opierano aip bez dok2ednej analizy tylko na ofertech Freedmane. 

Komisja Badawcza doszla do wnioaku, ie moina bylo unikn$d wazyatkich 
powyiszych zeniedbari przy naleiytej starannoSci w zaiatwianiu tej aprawy bez 
naruazania aamej koncepcji wykorzyatania wplywdw finny Freedman i jej politycz- 
nych poplecznikdw, Jak rdwniei bez naratania aie na strata czeau. W okresie od 
14 listopada t.j. pierwazego listu p. Grah&ma w tej sprowie, do dnia 50 grudnie 
t.j. dnia zawarcia kontraktu, bylo dostatecznie dutb cz&au dla dopelnienia tych 
czynno^ci. 

0dpowiedzialnos6 za powytaze zaniedbania ponoai w pierwszej linji 
p.Min. Michal Kwapiszewski, kt^remu p.Ambaaador Ciechanowski zlecil zalatwianie 








III. WYKONYKANIE UMOWY 


a) Organizac-le odbloru toward przez strong polska . 

Plac<5wki polskie w Waezyngtonie i New Yorku nle byky a pocz^tkiem 
r.1942 organ!zacyjnie przygotoisane do prawidkowego wykonywania wszystkich 
czynno£ci, zwi^zanych a odbiorem towar^w, dostarczanych praea rz%d Standw 
Zjednocronych dla polskiej ludno^ci cywilnej w Rosji. 

Wobec koniecanolci moiliwie aaybkiego wysykenis dostarcaanych towardw, 

) \ 

eparat odbiorczy muaiek by<$ - a natury rzeczy - stworzony w aposdb do pewnego 
atopnia impromizowany. Niedomagania wynikaj^ce z tego atanu raecay w pierwszym 
okreale dostaw, bykyby w danych warunkach wytkomaczalne. KomisJa stwierdzika 
jednak, 4e braki organizacyjne trwaky praea aaereg miesipcy, co odbiko ai? 
ujemnie na apoaobie wykonywania umowy praez firm? Freedman i umoiliwilo jej 
dokonywanie nsdu£y<5. 

Gkdwne braki organiaacyjne (poza niesprecyzowan% rol^ Komisji Lend 
Lease, co byko omdwione wyiej) byky nast?puj$cei 

1) Brak wka£ciwego kontaktu midday Ambasad^ a organami wykonawczemij 

2) Brak czynnika kieruj^cego cakolciq odbioru i ponosz^cego odpowie- 
dzialno£6 aa ca2oksztakt organizscji odbiorczej; 

5) Niewkalciwy podziak pracy w obr?bie Delegatury. 

Powyiaze braki organizacyjne odbiky si? szczegtflnie ujemnie na cakolaatakcie 
prac s tego waglpdu, ie r&wnolegle zaryeowak ai? dalaty caynnik dezorganiaacyjny, 

a mianowiciet 

4) Brak d^ienia do hamonijnego wsp6kdziakania spowodowany animoajami 
osobistemi, sporami koropetencyjnymi i rywalizacj*. 

Ad 1) Brak wka£ciwego kontaktu mipdzy Ambasadq a organami wykonawczerai. 

Caynnikiem powokanym do wyatppowania w imieniu Ra^du Polskiego a wnioakami 
rekwizycyjnemi do ra^du Stan^w Zjednoczonych jest-z natury raecay - Ambaaador R.P. 













































































































































































































































































.. 






























































v Waszyngtonie. 

Z zotofYS p.Min, Kwepiszewskiego, a czslciowo r^wniei p.Arabasadora 
Ciechsnowskiego, wyniks, Ae Ambasada uwaAala swe gl <5wne zadanie sa ukonczone 
z chwil^ uzyskenia zetwierdzenia wniosku przez wladze amerykarfskie. Natoraiast 
Ambasada nia przywi^zywala dostatecznej uvagi do konieczno&ci szybkiego i peine go 
informowania org&ndw wykonawczych o uzyskanych decyzjach czy osi^gni^ciach.Komisja 
stwierdzila w tym zekresle nastfpuj^ce brakl organizacyjne: 

Odpia uaowy z firing Freedman przeslany zostaZ do Konsulatu w New Yorku 
z opdfoiieniem# DckZadna data przesZanie nie mote by£ ptwierdzone; jednakAe na- 
st^piZa one juA po rozpocz$ciu dostaw. (Komisja stwierdzila, Ae rdwnieA pdfoiej 
doatawy towardw rozpoczynaly sis nieraz, zanim odpis kontraktu lub chociaAby 
odpis rekwizycji, by! sklerowany przez Ambasadp do Konsulatu.) 

Ambasada nie post&rala si$ o to, aby prdbki towerdw, kt^re zostaly 
przedstawione przez firms Freedman i kt<5re p.Min.Kwepiszewski ogl^dal w Waszyng- 
tonie w biurze p. McNamara, zostaly poslane do New Yorku 1 mogly tarn sluAyd do 
pordwnywania z dosterczonymi materjaiami. 

Ambasada nie poinformowala dokladnie organdw wykonawczych o stanowisku 
Treasury Department w sprawie zorgenizowania polsklej kontroli; p.Min.Kwepiszew- 
8ki zeznal, Ae po uzyskaniu w Treasury Department zgody na wprowedzenie kontroler<5w 
polskich "prawdopodobnie zawiadorail n p.Min. Strakacza o tym waAnym osi^gnipciuj 
Jednak nie wyja£niZ, kiedy i w jakich okolicznolciach zewiadomienie to bylo do- 
konane, a w aktach nie znejduje sis iedna o tem wzmianka. Natomiast p.Min. Strakacz 
zeznal, Ae nie otrzyraal w tej sprawie iadnych informacji z Ambasady i Ae do- 
puszczenie polskich kontrolerdw nast^pilo jedynie na skutek jego porozumienie 
z nowojorskim oddzialem Treasury Departament, nie zatwierdzonego przez Centrals. 

Na brak wlalciwego uj^cia organizacyjnego wskezuje ponadto fakt, Ae 
w Ambasadzie niema wogole ani wykazu wnioskow rekwizycyjnych, wysyl&nych do Lend 






.L,ee ee Administration, ani tei wykazu wnioskdw zatwierdzonych, vobec osego 
stwierdzenie, w Jakieh rozmiarach rz^d Stand* Zjednoczonych dotychczas dokonak 
swiedczed na rzecz Rz^du Polskiego napotyka na znaczne trudnolci. 

Ad 2) Kierornictwo Delegatury M.P. i O.S. w New Yorku. 

Organizacja Kierownictwe Delegatury i zakres odpowiedzialnolci po- 
szczegdlnych osdb, nie by2y jesno ujete. Delegates M.P. i O.S. od d2u4szego 
czaau by2 p.Aleksender Znami§cki. W czasie awego pobytu w Stanach Zjednoczo- 
nych - p.Min. Stadczyk przyj%2 na urz?dnikdw Delegaturyi 

p. Ignacego Ko22upaj2f, jako referenta do spraw 

transport^* reliafowych, 

s pensj* #500.- aiesifcznie 

p* Zofif Wo j ciechowsk^, jako "og<5ln$ referentke 

Delegatury z uwzglfdnieniera 
poaocy dla obywateli polskich 
w Z.S.S.R.", - 

\ z pensj^ #200.- miesi^cznie 

p. Ludwika Honigwilla, "do czuwania nad akcjq wysy- 

2ania indywidualnych paczek 
do Z.S.S.R. i kontrolowania 
jej zgodnodci z wydanemi za- 
rzadzeniami i instrukcj*, - 

z pensj* #250.- miesi^cznie 

p. Kazimier* Koszarskiego, do spraw akcji reliefo- 

wej Polonii, - z pensj^ #250.- miesi^cznie 

V 

0 powyiszem p. Min. Stadczyk zawiadomii p. Znami^ckiego listera z dn.12 stycznia, 
1942 r. Funkcje p. Zn&mifckiego nie zostaiy po reorganizacji Delegatury blifcej 
okreAlone. Natoaiast p.Min. Stadczyk mianowel obok Delegate Ministerstwa Pracy i 
Op.Sp. - Delegate Ministra, ktdrym zostal Klin* S. Strekacz. Dekret nominacyjny 
z dn. 22 grudnia 1941 r. okredla korapetencje w sposdb hastepuj^cy* "Mianujp 
Pane moim bezpolrednim zast^pc^..* podlegad panu b^dzie nietylko kierownictwo 
ca2$ akcj^ w terenie, lecz takze dziakalnodd Delegatury..• jako jej bezpolrednie- 
au zwierzchnikowi." (ZaZ^cznik Nr. .1/ ) 

Jednak w pidaie do p.ZnaniQckiego z dnia 8 stycznia 1942 r. Vln.Stadczyk 
(zal^cznik Nr. 22. ) - 
























































okre£liZ funkcje Min, Strakacza inaczej. 7awiadamiaj$c, 4e Min. Strakaca zostaZ 
zamianowany bezpo£rednim ze.stepe^ Ministra Pr. i Op. Sp., Min. Stadczyk wyja£nia, 
"4e w aprawach wymagaj^cych bezpo£redniej decyzji Minietra Precy i Op.Sp., a 
niecierpiijcych zwZoki, upowainiZem Pane Sylwine Strakacza do jej powziscia 
w raoim imieniu, o czem prosas mnie kaidorazowo zawiedeniiad." 

Odpis tego pisma zostaZ praesZany do wiadorao£ci Min. S. Strakacza. 

Odpis jednak pierwotnej nominacji p.Min. Strakacza, zazneczaj^cy, 4e Delegatura 
rau podlega, nie zostaZ do Delegatury przesZany i ani p.Zneraiscki, ani p.Honigwill 
ani p.WojciechowBka - nomineeji tej nie widzieli. 

Powyisze dwa liaty utrudniZy rozgranicaenie korapeteneji midday wymie- 
nionymi pan&mi. Z zeznan zZozonych przed Komisj^ wynike, ie p.Znamipcki prayj^Z 
zredukowanie swej roli z pewnego rodzaju rezygnncj^. Gdy p<5£niej dosaZo do 
coraz to ostrzejszych spordw korapetencyjnych mi^dzy p. KoZZupajZo a innyni 
urzpdnikami Delegatury, p. Znamiecki - miao swego kierowniczego stanowiska - 
usuwaZ si$ od obowi^zku ich zaZagodzenia lub jakiejkolwiek akcji infcerwenqyjnej. 
Nie chc^c ponosi£ odpowiedzialno£ci aa niekt^re piaaa urzsdowe, dopn£ciZ do 
tego, 4e obok jego podpisu na listach uraieczczali ewe podpisy rdwniei podlegli 
rau urasdnicy, jak np. p. Honigwill lub p. Wojciechowska. 

Netomiast p.Min. Strakaca nie ograniczyZ sis do wskazanej w li£cie 
p.Min. Stadczyka do p. Znaaisckiego - roli caynnika decyduj^cego w .lego imieniu 
niekt^re sprawy nie cierpi^ce zwZoki, lecz opieraj^c sis na brzmieniu f^p.1 
nominacji a dn.22 grudnia 1941 r. - d^iyZ do ujscia wszystkich zasadniezyeh spraw 
Delegatury w ewoje rsce. Na posiedaeniu Komis ji Lend Lease z dxi. 5 lutego 1942r. 
p.Min. Strakaca referowaZ o dzislalno£ci biura Delegatury, bed^cego raekomo pod 
jego kierownictwea; faktyeznie jednak praca p. Min. Strakacza opiereZa sis 
w maZym tylko stouniu na biurze Delegatury. Niektdrzy jej urzsdnicy, jak np. 
p.Honigwill, nie uznaweli p.Min.Strakacza Jako awego awierachnika. DziaZalno£6 











p* Min, Strakacze w zekresie Lend Lease opieraZa si? natomiast prawie wyZ^eznie 
na wsp^Zpracy z p. KoZZupajZo. 

7 zeznaiS p. Min, Strakecza wynika, fce stosunek jego do p. KoZZupajZo 

/ 

oparty jest na dZugoletaiej przyj&£ni oraz btrdzo bliskiej wspoZpracy w okresie, 
gdy obaj tworzyli najbliisze otoczenie p.Prezydenta Paderewskiego, najpierw 
w Szwejcarji, a nastapnie podczas podrdiy w kodcu r. 1349 do Ameryki 1 pobytu 
tamie. Od tego czasu p.Strakacz obdarzal p.KoZZupajZo ezczegdlnem zaufeniem 

i powierzaZ mu szereg funkcji urz?dcwych, takie w okresie, gdy p.KoZZupajZo 

nie byZ urzpanikiem parfstwowym. Bliski ten stosunek nie ulegZ zmianie nawet 

pofniej, gdy p. KoZZupajZo zostaZ, decyija p. Min. Pracy i Op.SpoZecznej, zawieszony 

w urz?dowaniu. Nawet po zewieszeniu, p. KoZZupajZo prawie stele przebyweZ w 

biurech Konsulatu, miaZ prewo wst?pu do gabinetu p.Konsule Generalnego w czasie 

* jego nieobecnolci i byZ upowainiony do odbierania przeznaczonej dla niego 

osobistej korespondencji. Gdy - we wrzelniu 194Pr. - p.Min. Strakscz wyjechaZ na 

kilkunastodniowy nrlop, poleciZ swemu iaet?pcy,p. Krasickiemu, aby pisma Lelegatury, • 

die nerrtorycznej kontrolli 

wymagaj^ce podpisu Konsula, przed podpiseniem pokazywaZ p.KoZZupe jZo # /mimo Ae 
tenie byZ zawieszony w urz?dowaniu. 

Ad 5) PodziaZ pracy w Lelegaturze. 

Bliski stosunek p. Min. Strakacza do p. KoZZupejZy - przy biernolci 
ze strony p.Znami?ckiego - doprowadziZ do tego, ze przy wykonywaniu uraowy z firm* 

Freedman, a w szczeg^lnosci w pierwazej fazie, caZc£c ekcji ze£rodkcwaZa sie 

* * 

faktycznie w rpkach p.Strakacze i p.KoZZupa jZo. Na ten stan rzeczy wpZyn&Z 
jeczcze i ten dodatkowy czynnik, Ae w pierwszej fazie po zawarciu kontraktu jednym 
z gZ^wnych zedeiS ptrcny polskiej byZo zapewnienie moSliwo^ci trar, sport owych do 
Rosji, i Ae wZalnie te zadania wchodziZy w zakres obowi*zk6w p. KoZZupaJZy. 0 tie 
Kooisja sdoZcZa stvierdzic, z obowi*zkdw w tym zakresie p. KoZZupajZo wywi*zal 
si? w sposdb nie nasuwaj*cy uwag krytycsnych. 







0 ile natomiast chodsi o lnne dziaiy pracy, a przedewszystkiero o ia- 
gaduienie zorganizowania kontroll, to stosunki mi?dzy p.Kollupajlo a lnnyal 
urz?dniksiii Delegating, w szczegdlnosci p.Honigwill'em 1 p.Wojciechowsk*, 
z&ci$ly si? pr?dko pogarszac i ulozyly si? wkrdtce w sposdb wyraftiie nieprzy- 
Jenny* Z ze&uan wymienionych osob wynika, ze p. Kollupejlo by! arbitralny, 
czesto nawet arogancki, ze nie inforntowal Delegatury w sposob nelezyty o swych 
czynnolci&ch* Za2atwianie przes p.Kollupajlo waznyeh spraw urz?dowych pora 
Delegating oraz nieuw*gl?dnienie przez niego uwag kontrolerdw, spot?gowa2o 
nieufno£6 do p. Kollupajly i odbiio si? ujemnie na caloksztalcie praey Delegatury* 
Ad 4) 

Wymienione wytej braki organiza.cyjne mogly byly nie doprowadzi£ do 

nadmieraie ujeranyeh nast?pstw, rdyby zartfwno ze strony kierovmlctwa, jak i 
wykonawe^w, wykazana zostaZa naleftyta di|4no££ do sharminizowenia wysiZk&w i 
uzgodnienia zasad wspdlpracy. Togo rodsajn d$4no£6 Jednak nietylko si? nie 
ujawnil8, lecz przeciwnie zer^wno korespondencja, jak i zeznania wskezuj^ w 
licznych przykladach na wzajemne anl*ozje i oaobiste rywalizacje. Wyrezeit! takiego 
naBtawienia sa np* z jednej strony listy p.ffin. Strakacza do p. lfin. Starfcryka, 
z drugiej strony listy p* Wojeiechowpkiej i p*Honlgtrilla do p.lfin. PteiSczyka, 
w szczeg^lnolci ich uwapi o konferencji prasowej z dnia. 2? *naja. W lietach 
tych epotykaay np* nastgpujsce ust?pyi 

■Mara przeciwko sobie wyralny polaczocy front pp.Honipwilla i Wojcie- 
chowskiej. Znarai?cki wogdle re etracheTi* tkwi w calej hiftorjl, sby ri? oeobilcie 
nie n*razl£ ani mnie, ani *frontowi 1 ." 

"Sytuacja bylaby dla nmie ca2fcieas wyr eine, pdyby prrypti£ei£, 4e pp. 
Honigwill i Wojciechowska, w swyn patrjoty&nie partyjnym, ujrzeli niebezpieczeri- 
stwo, 4e sprang wysylki reliefu do Kosji zajmuje si? nie wyl^crnie P.P.S." 

"Ostre nastawienie /kcji skierowene Jest wprawdzie przeciwko osobie 








\5/r rjyf 

! 

t 

p. KoHCupaJiy, ale s wyetwlenla p.Honlgwllla na drlelejsren rebranlu ... 
wnoerp, *• P* Honigwill rorpoer** Jui walk* wproet re (Plano Mln.rtreWcza 

do Min, Stai5c*yka * dn.27.IV.42) 

eabaimie j see jerfc to, 4e mem ^rraienie, te pp.flonlswlll 1 Wojcie- 

choweka uloiyll aoble, le lch dwiftym obowi,zkie-n Jest wrifcle w obron, prrede- 
wm resortu Mlnleterstwa P. i Op.Sp., a rwlaarcra osoby p. Mlnlatra.' 

»7ndw o to naj. do wnie ial, pweiaj^c unie ra tego, ktdry w stoeunku 
do nlch Jest raehlanny 1 syetenatycrnle d**y do posbewienla lch nelesnvch lm 
prerogatyw.* (Plano Min. Strekacra do Min. Staiicryka r dn.Sl.V.4?) 

»Po ulwladonieniu aoble prre* warystkich praeowntkdw Delegatury roll 
o.Kollupajlo, jako protektora 1 obroncy f. Freednan, wsp<5lpraca * nira die nee 
warystkich byla ciftarem." (Pismo p.bojciechowskiej do Mln.Stadcryka z dnla 

4.H.42) 

Najbardrlej charakteryetycsnyn wyraren nleprrychylnego stoeunku p.Moj- 
cieehowskiej 1 p.Honlg-ma do Mln.Strakacra Jest -enorjal wymienionych o*6b 
dla Mln.Stadcryka r dn.30 maja 1942 r., o ktdrym nowa w crplcl III e niniejezego 

Sprawo sdanla. 

z powyisryeh prrykladdw, a wyrafniej Jeescre r famed P r*eeluchanych 
osdb wynika, te w urzfdrie Delegatury irytworryly elf dale wrajeamle * aob, 

Odbijalo ale ulemle na trybie 1 wynikech pracy. 


rywelizyj*ce gr upy, co 







. 






































































































































































































































































Od samego pocz^tku zarysowaia si? r<5inica pogl^ddw na potrzeb?, 
moino66 i celowo£d kontrolowania przez polskich kontrolerdw - materja2u, do- 
starczanego w ramach Lend Lease przez firmg Freedman. 7agadnienie to nie 
mislo precedensu w poprzednich umowach, dotycz^cych materjalu wojennego. 

Z faktu, ie umowe z firm% Freedman zawerta byia przez Treasury i ie strona 
polska nie stala w iadnym prawnym stosunku do finny Freedman, moina byio 
wyci^gn$6 wniosek - i niekt<5re urz?dy emerykaiskie pocz^tkowo istotnie 
wniosek taki wyci^galy - ie prawo i obowi^zek kontroli spoczywa wyl^cznie 
na wladzach araerykarfskich i ie strona polska niema iadnych foraalnych upraw- 
nierf do dokonywania kontroli* Niemniej, poglad ten - pod wplywem arguaentaeji 
ze strony polskiej - nie utrzyraal si?* Aczkolwiek zagadnienie kontroli przed 
zawarciera umowy nie bylo mi?dzy zainteresowanymi oaawiene, to jednak zar6wno 
organy Treasury, jak i firms Freedman, faktycznie dopu£cili kontrolerdw 


polskich do Bpra.oir.nia kontroli. (y^cnik Nr. 29) 

P. Min.Strakac* jui * pi#mie do Ambasady * J styemia 1942 r/ CTnrdcil 


uwag? na konieczno£6 zorganizowania kontroli* Niemniej, list Ambasady z 6 stycz— 
(Zal^cznik Nr*59) 

nia 1942 r/ (podpisany przez p*Min. Kwapiszewskiego, lecz piaany z wiedz^ 


p.Ambasadora) zawiera ust?p, ie kontrola polska jest zb?dn*, wobec istnienia 


kontroli araerykarfskiej. Poglad ten ulegi zmianie najwidoczniej pod wpiywem 


rozm<5w z p. Min* Starfczykiem, oraz jego listu z 9 stycznia, gdyi listy Ambasady 
z 14 i 15 stycznia powoluj^ si? na decyzj? p* Min. Stariczyka 1 zalecaj^ wprowa- 
dzenie kontroli. Na konieczno66 zorganizowania kontroli wskazuje n5wniei list 
p. Min. Starfczyka z 22 stycznia do p. Ambasadora. (Zal^cznik Nr. ) 

P. Min* Kwapiszewski zeznal, ie w pierwszej polowie stycznia poruszyl 


spraw? kontroler<5w polskich w rozaowie z Treasury Department w Waszyngtonie i 
nzyske2 tamie zgod? na zorgenizowenie takiej kontroli oraz zapewnienie, ie 










































I ^ H ' j 


























Sy* .j'Z 


nowojorskie biuro Treasury Department b?dzie o tej decyzji zawiadomione, 
jednakie z dalszego przebiegu wypadkow nie wynika, aby rozmowa ta miaZa jakie- 
kolwiek konsekwencje. Niemniej jednak, p.Kwapiszewski nie mSgl w swojem ze- 
znaniu £cidle okrellid czy i kiedy zawiedoraiZ p.Min. Strakacza o tej wainej 
decyzji. P.Strakacz sal utrzymuje, ie zawiadomienia takiego nie otrzymaZ i ie 
poruszyZ sam spraw? w nowojorskim biurze Treasury Department, ktdrego kierownik 
raiaZ mu ojwiadczy£, ie kontrola polska nie jest w umowie przewidzicna; ie wobec 
tego mogZaby byd zorganizowana jedynie za zgod$ firmy Freedman i ie on - nie 

maj^c odpowiecnich upoweznien ze strony swoich vZads centralnych - nie moze dad 

\ 

formalnej zgody. Niemniej, daZ on do zrozumienia, ie faktycznie b?dzie gotdw 
kontrolerdw polsklch do vspdZpracy dopudcid, o ile firms Freedman si? zgodzi. 

Na podstawie tej rozmowy - 1 vobec braku odmiennego oswietlenia ze 
strony Ambasady - pp.Strakacz i KoZZupajZo utrzymali si? w przekoneniu, ie 
kontrola polska nie jest oparta na formalnych uprawnieniach i jest przez 
Treasury oraz firm? Freedman jedynie tolerowena. 

Dalszym wyrazem istniej^eej stale niepewnodci co do upravnied polskich 
kontrolerdw, jest list Delegatuzy do Ambasady z dn. 15 kwietnia, prosz^cy Ambasad? 
o stwierdzenie u wZadz amerykadskich, czy zorganizowanie kontroli jest moiliwe, 
mimo ie faktycznie kontrola polska od szeregu tygodni jui dziaZaZa. 

Przytoczone w^tpliwolci spowodowaZy zvZok? w organizowaniu kontroli 
przez stron? polsk^. Dotatkowym czynnikiem, ktdry opddniZ zorganizowanie kontroli, 
byZ - podZug zeznania p* Min .Strakacza - brak kredytdw potrzebnych na wynagrodze- 
nie kontrolerdw. Kredyty potrzebne na ten cel zostaZy wprawdzie istotnie prze- 
kazane z dui^ zwZokq, a mianowicie dopiero 25 lutego 1942 r., przyczem po prze- 
kazaniu ich okazaZo si? jeszcze koniecznem wyjadnienie, komu raa przysZugiwad 
prawo dysponowania nierai, gdyi instrukcje otrzymane w tej sprawie od wZadz 
centralnych w Londynie stwarzaZy pods taw? do nieporozumied. Brak odpowiednich 
dyspozycji od wZadz centralnych z Londynu nie powinien byZ jednak, zdaniem 








Komi®Jopdlnid sorganisowsnia kontroll, gdyi upoaainlaaia do *ydatko»anla aim 
zoataly orfslalona prut p. Min, StaAesyka a Jago lllala a dnia 8 stycania 194* r. 
do p.Aabasedora, o oso* Mia. Strakic* soatal savladoalony dn. 19 atyosnia 194*r. 9 
i Konsrulftt ta6gl hyl jtii a stycrniu - tak Jak to uezynll w atoaunku do paaajl 
p.Kollupajly 1 lnnych urapdaikAv Dalagatury - otorpa£ potraebna fundwtta « aim 
obrotowych bfd^cyeh « jago dyapoxycjl. 

Oatatacane sorganlioaanla kontroll naat^pllo doplaro « poea^tku lutego, 
kontroler p. Obiarak roapoca** praof 8 lutago, a p*Dobija 18 lutago. Komlpje Badaw- 
cza stwlardslA sual 9 ia dvAeh kontrolar5v a iadnyn aypadku ala bylo w noinolol 
przaprovadclA »2a*cl«aj kon troll a ealold teadvlanla a kontraktu Fraediaan*. 

Bior^c pod uwagp wialkold tago zeadwiani* 1 taohnlczm* aoilaojl pekowanla, mozna 
ustalid, ia pray okraaia pakovtnia 8 ale a. potriababy bylo aatrudnid a tale oo- 
najaniaj 10 koatrolardv. Obllezenla takie nia zoatalo jadnak praaa nikogo dokomma 
i zaangaicnranla tylko t kontrolard* prs«a%daa2o agdrj, ia tylko drobnr c* 
saadvlenia bfdzie aogla byfc dokonana - oczyaiacla, pray saangaioveniu vlpkataj 
liczby kontrolerdr, kredyt wakezany v pllala Aabaaadora a dn.15 atyeaala 134? r. 
(sal*cznlk !7r.g4 ) wynoaatcy%llka#et dolarA** nia bylby vyatarexjtj^cy. 

Snloaku o podayiazania tago kredytu nikt nia akladal* aczkolwiak adglby 
on by! znalall swa uitsglgdnlenle a granleach suay od 10 do 1& 9 000 dolarda, 
wy^ienionej v pllaia z dn. 8 atyeznia 194? r. p.Mln. StaAczyka do p.Aabaaadora 
(zal^cznik Sr.£ 5 ) 

Zakraa kontroll nia zoetal kontroleroa przy rozpoczpclu praey jaano 
okra^lony przaz lch nrlarschnikdv• ?.£ln.Strakacz vypovladviel vobac Koalajl 
pogl*d, ia akoro oaoby 9 przyjfta ne kontrolard*, posiedaly « kraju vieloletnl^ 
praktykf adninl*tr*cyjnt 9 nalaialo oif apodzlewrd, ia b?d% oni aogll trial najlaplaj 
aorientoaad ai* co do ztkrasu potraabnaj kontroll 1 odpowlednlo zorgrnizujv 
P. Kollupajlo 9 do ktArago bazpclradnieh obovl^skda - obok aepeisnienla noillaodel 
tranaportoirycb - naleialo vialnle zorganlso*anla kontroll - ogranlcayl alf do 







ogdlnikowo uj^tych wakazdwek co do jakold pakowanego towaru, przyciem Jednak 
nle okrellik, Jakl stopied iniezezenie odziety winian by6 podataw* dla aakwalifi- 
kowania denych eztuk, Jeko nie nadaj^cych si$ do przyj$eia. 

Natomiast p. lCokkupajko ani przy wprowadzeniu kontrolerdw anl tei pdlniej 
— nie ?? rz^f. cdpowiedniej identyfikacji kontrolowanych bel, a gdy kontrolerzy 
aaal zwrdcili mu na to uwag$, sugestje ich zlekcewatyk, jako zb*dne. Brak znako- 
wanla bel byk gkdwnem zaniedbanies, ktdre umotliwlko firaie Freedman pakowanie 
towaru nieakontrolowanego, a - J&k eif pdlniej okezako - rdwniei doatarczanie 
towaru * ®agazyndw stronie polskiej i amerykadskiej nieznanych. 

Drugiem zaniedbaniera, za ktdre rdwnlet odpowiedzielnoId ponoal p.Kokkupajko 
byk brak pordraywania ilolci bel akontrolowanych % ilolci^ bel wyaykanych. 

6 • 

P* Kokkupajko powinien byk i^dad od kontrolerdw atakego informowania o ilolci 

akontrolowanych przez nich belj z drugtej atrony zn s2 on Hold bel zakadowanych 

\ ?; ; i 

na statki, gdy* earn klerowak t* wyeykk%. Byk on w cakej organizacji polskiej t* 

jedyn^ oaob^, w r^kach ktdrej oba te zeatawienia llolciowe powinny aie byky zbiegad. 

Nie uwzgl$dnik on koniecznolci eporz^dzanl* 1 pordwnyw&nia tych zestswied i nie 

ayci%gnak wniockd* z faktu, te Hold bel wysykanych byka znacznie wi^kaza od 

ilolci akontrolowanych, mimo, te kontrolerzy zwracali mu ustnie na to uwag?» 

• * . ■(' 

V tej aprewie apecjalnie uderra fekt, te dn. 5 lutego 1942 r. na skutek 

protestdw kontrolera Pr.Obierka co do jrkolci i stanu pk&srczy cywilnych - firms 

oficjalnie s&przestaka ich pakowanie w obecnolci kontrolerdw i wznowika je 

dopiero 25 marcs. (W mi^dzyczaaie zapakotrano tylkc 5 bel pkaszczy cywilnych dn. 

17 lutego) P.Kokkupajko w zesnaniu ewem przypisywai Fobie watrzyraanie pakowania 

tych pkaszczy. Tern nie mniej w tym s*BQnn czasie p.Kokkupajko wyeksped jowak do 

Rosji 1598 bel, zawier&j^cych 115,060 eztuk pkaerczy cywilnych demskich i mpskich. 

P. Kokkupejko prsed Kowisjj| tkomaczyk sip, ze pkaazcze te ekspedjowak, 

bo aogky one bye przyrriezione z Bostonu, gezie kontrolo polska nie byka wprowadzona. 






































































wzgl$dnie mogly by 6 one apakowane orzed dn. 5 lutego 1942 r. Komisje Badawcza 
stwierdzila, be iadna s tych bel nie przyszla z Bostonu, gdyi odbi<5r ich 
wszystkich by2: kwitowany przez urzpdnikdw Procurement Division v New Yorku a 
nie w Bostonie, a pozateis be warunki techniczne pakowania i skladowania wykluczaly, 
iiby bele te w wi^kszej mierze mogly bye spakowane przed dn. 5 lutego. Niezwrdce- 
nie uwagi przez p.Kollupajlp na to skad mogly pochodsi£ bele z plassczami cywilnemi, 
ekoro ich pakowenie zoetalo oficjeln’e wstrzymane, jak rdrnie& wog<5le niepordwny- 

wanie ilo^ci bel wyaylanych z ilo£cH bel pkontrolorenych - rtanowi berdzo powa*ne 

> N 

zaniedbanie, ktdre w konaekweneji bylo dalszym czynnikiem umofcliwiaj^cym firmie 
dokonywanie naduSy6• 








c) Wykonywanie maowy w okreele do 18 kwletnia 1942 r . 


Jak wynika z poprzednich rozdzia2<5w, kontrola materJa2u dostarczo- 
nego przez firm? Freedman zosta2e rozpocz?ta z op<5£nieniem, zorganizowana nie- 
w2asciwie, i nie obejmowa2a ca2ej ilodci wysyianego materJa2u. Mirao formalnego 
iatnienia kontroli, firma Freedman mog2a mysy2ad odziei nieprzechodz^c^ przez 
polsk* kontrol? i - Jak si? nast?pnie okaza2o - z raoiliwodci tej korzysta2a 
« duiych rozmiarach. 

Ogdlny obraz wysyiek towardw dosterczanych przez firm? Freedman 
przedstawia si? nast?puj$cox 



Bele z paltami 
m?skimi i damsk. 

Ilodd bel Ilodd sztuk 

Inne bele 

W okresie przed zorganizowaniem 
kontroli t.J. do 5 lutego, wys2ano 

925 

67,700 

585 

W czasie istnienia kontroli wy- 
s2ano (od 5 lutego do 18 kvietnia) 

2,814 

219,115 

985 

0gd2em wys2ano 

5,759 

286,815 

1,570 


W toku swych czynnodci kontrolerzy notowali w smych podr?cznych 
notesikach numery skontrolowanych bel, lecz czynili to z w2asnej inicjatywy, 
gdyi p. Ko22upaj2o nie tylko vykazdv tych nie i^dal, lecz nawet odmawia2 ich 
przyjmoirania. Z chwil$, gdypo wprowadzeniu instrukcji Freedmans z dn.24 marca 

firma prsesta2a wogdle bele numerowad, Jeden z kontrolerdw zaniecha2 prowa- 

* 

dzenia notatek na pewien czas. Cz?dd notatek nast?pnie uleg2a zniszczeniu. 
Odtwarzaj^c stan faktyczny cz?dciowo z pami?ci, kontrolerzy mogli stwierdzid, 
ie przez ich evidencj? przesz2o 18,100 palt damskich i m?skich t.J. zaledwie 
6,5% wysy2anych transportdw. Sprawozdania kontrolerdw, skladane w biurze 
Delegatury, zawieraj* Jedynie uwagi ogdlne i wykazuj* braki w odzieiy, bez 
danych cyfrowych* 



























. 



















































































W piervszy* spravozdaniu s dn. 17 lutego 1942 r # , Dr.Obierek zvraca 
uwag^, ie v skZadzie povinien byd polski kontrolcr od 8 rano do 6 vieczorav, 
ie bale skontrolovane povinny byd znakowane, 1 ie powinna byd provedzona lch 
evidencja. Specjalne znakovanle kontrolne byZo potrzebne dlatego, ie w nuaeracji 
bel rtcsovanej przez firm?, nle byZo cl*gZodci. 

W trzeci* spravozdaniu z dn«25 marca 1942 r*, napleanem w zvi^zku 
2 wykryciem 14 bel przygotovanych do vysZania a nie skontrolovenych,Dr.Obierek 
ponovnie zvrdciZ uvag? ne koniecznold znakowania bel i provedaenia ich evidencji. 
Jednak te postulaty nie zostaZy zrealizovane. Spravozdania Dr.Obierka byly 
vpravdeie rozayZene do Min.Strakacza oraz czZonkdv Komisji Lend Lease, lec* 
tredd ich nie byZa szczegdZovo rozpatrywane. Kontrolerzy v svych zernaniach 
przed Komlsj^ Sadavcz^ vakazali na to,'ie kontakt ieh z przeZoionymi byZ sZabyt 
p.KoZZupajZo byZ opryaklivy i niech?tnie vysZuchiwaZ dezyderatdv, p.Znami?cki 
byZ paayvny, a do p. !tln. Strakaeza nie mleli dostapu* 

Pod vpZyvev piervszego spravozdania kontrolerdv, p.Min. Strakacz 

wyslnZ vpravdzie do firmy Freedman list z dnie 25 lutego, vskazuj^cy na zZy 

% 

gatunek dost&rczanej odzieiy i domagaj^cy si? popravy jakodci. Firms Freedman 
csreagovaZa ne ten list dopiero po miesi^cu, vydej^c svym pracovnikom instrukcj? 
z dn.24 marca 1942r., podkredlaj^c^, jaki rodzaj tovardv ma byd dostarczany. 
Instrukcje zostaZe nieprzychylnie przyjpta przez aubkontraktora Dadouriana, 
inspektorzy Treasury tei jej atosovad nie chcieli, mdvi^c, ie kontrakt jej nie 
przeviduje. F j&kim stopniu instrukcje byZa stosovane, trudno jest stvierdzid, 
jednak po jej vydaniu - j&kodd odzieiy pekowanej v obecnosci kontrolerdv ulegZa 
popravie, n&tomiast firma przeataZa numeroved bele, przezco stvierdzenie, jakie 
bele przeezZy przez kontrol? polsk^, staZo si? prawie zupeZnie niemoilive, 

0 fakcie zaprzestania nuaerovanie bel kontrolerzy doniedli v spravozdaniu 
z dn. 4 kwietnia 194? r. Nie mieZo to jednak iadnych konsekvencji. 













W mlfdsyesaaie vlrdd urspdnlkdw Delegatury krytycyzm w atosunku 
do uraowy s Freedmanem i sposobu JeJ wykonywania — doszedl do be go atopnia, 

4e postanowili oni dad temu wyraz w uri^dowej formie. Dn.27 marca 1942 r., w 

0 

czasie gdy p.Premjer Gen. Sikorski przebywal w Stanach ZJednoczonych, Delegatura 
wyalala do p. Min. Strakacza (bawi^cego wdwczaa w Waezyngtonie) piano podplaane 

/■ , ^ M.' V: ; r 

prae* p. Znanieckiego - w porozumieniu z p. Wojciechowsk* i p.Honigwillem - 
s wnioakien o "przerwanie dalszej realizacji kontraktu." 

Yt • -V 

Y 1 

/ Plsmo zawiem pro$b$ o przedloftenle tego pogl%du p.lwbaaadorowi. Odpla 

plana posleno Min. Stadczykowi • Na pisno to Bereagowa2 p. KoZlupajlo pismem z dnia 
1 kwletnla 1942 r., w ktdrem sprzeciwie ai^ wnioskowi Delegatury 1 wypowiada opinj 9, . 

co do fimy Freedman, ie *niema powodu do przypuszczed, aby firms ta lojalna if wy- 
konanlu caiodci kontraktu dopulciia si$ nadutyd.* (Za2*cznik Nr. 24) 

Pisno Delegatury z 27 merea 1942 r. zostalo przedloione przez p. Min. 
Strakacza p. Anbesadorowi, ktdry - wedlug zeznanie p.Kwaplszewakiego - w porozumie- 
niu z nlm doszedl do wniosku, ie nle me dostatecznych podetew do zerrania kontraktu. 
Tredd pisma Delegatury doszle do wiadomodci p.Premjera, ktdry omawia2 
z p.Min. Falterem. P.Min. Falter, aby neoeznie przekonad sip o stanie wyaylanej 
odziety, uda2 sip 10 kwietnia 1942 r. w towerzyetwie Min. Strakacza i p.Koliupajly 
do skledu przy ul.Elizabeth Nr.25. By! to jedyny sklad zneny stronie polskiej. 

Jek sip potem okaze2o, odziefc pekoreno i r innych skledech. 

W wyniku tej inrpekcji p.Min. Falter - w porozumieniu z win.Strakaczera - 
wyslal depeszp do Min. Stadczyke, w ktdrej zezneczyl, £e odnidsl "wraienie do- 
datnie" i ze uwrte "decyzjp zrkupienia i wyslenie tego toweru ze sluszn^.." 

Jeszcze pried odbyciem tej inspekcji p.Min.Falter wystosovai do p.Anbaaadora 
pismo z dn. 5 kwietnia 1942 r. (7a2.Nr.17), w ktorem precyzuje stanowisko p.Premje¬ 
ra w tej sprawie. 








Jx. <ZJ 


d) Stwierdzenie naduAyd firmy Freedman . 

W sobot? 18 kwietnia kontroler p. Obierek, kt<5ry oddawne podejrzewa2 
machinacje ze atrony firmy, dowiedzie2 si?, Ae niezaleAnie od sk2edu przy 
Elizabeth Street, 26, istnieje jeszcze drug! skied przy tejAe samej ulicy pod 
numerem 41, w ktdrym rzekomo rdwnieA sq pakowane bele przeznaczone do wysylki 
do Rosji a nie przechodz^ce przez kontrol?. 0 fekcie tym p. Obierek zawiado- 
mil najpierw wsp62pracownik<5w Delegatury, a nast?pnie poinformowal o tem 

szczeg&lowo na konferencji odbytej u p.Min. Strakscza. Po tej konferencji, 

> 

o przebiegu ktdrej Komisja otrzyma2a od uczestnikdw sprzeczne zeznanie, pp. 
Znami?cki, Wojciechowska, Obierek i Koszarski, udali si? do wyA/wymienionego 
sk2edu i stwierdzili, Ae istotnie by2a tam pakowane odziez prreznaczona do 
wysylki pod adresem Ambasady Polskiej w Kuibyszewie. Stwierdzenie to podali 
bezzwlocznie do wiadorao^ci p. Min.Strakacza oraz p. KoHupejlo, ktdry - nimo 
soboty - zdo2al porozuraied si? telefonicznie z p.Watsonem, kierownikiera nowo- 
jorskiego dzielu Treasury Department, Procurement Division, ktdremu wskazal 
na koniecznodd wstrzymania wysylki bel z niekontrolowanego skledu. Dzi?ki 
interwencji w2adz amerykadskich, wysy2ka zostala w poniedzialek 20 kwietnia, 
rano, iBtotnie wstrzymana. Kilka bel przygotowenych do wysylki, przewiezionyeh 
z powrotem do skladu, rozbito i stwierdzono, Ae zewieraly p2aszcze w stenie 
nie zrdawalaj $cym• 

W pi6mie z dnia 27 kwietnia 1942 r. firma Freedman przyznaZa, Ae towar 
by2 cz?£ciowo pakowany w sk2adzie, ktdrego polscy kontrolerzy nie znali, i 
starala si? fekt ten wytloraaczyd brakiem miejsca w gldwnym skladzie i po- 

dpiechem, z jakim ausiano palta przygotowywad do wysy2ki. 

W per? dni pddniej, p.Ko22upaj2o doni«5s2 p.Kin.Strakaczowi, Ae na pod- 
gidrggu wymienionego w certyfikacie dezynfekcyjnya uda2o mu si? wykryd 
jeszcze jeden tajny skied przy ul.Cennon Nr. 7/9. 







<J>&, (ol/ 


W nastppny ponledzlalek t.j. 20 kwietnia 1942 r., p.Kollupaj2o 
w towarzystwie Konsula Kraalcklego uda2 si? do Procurement Division, gdzie 
przedstawil cal$ sprewe. Procurement Division wydelegowala urzpdnika dla 
zajpcia si? ni$ i od tego momentu kontrola amerykaitaka zostala zaostrzona. 
Rdwniei sytuecja polskich kontrolerdw ulegle poprawie, cho6 pierwszego dnia 
po wykryciu tajnego skladu - pracownicy firmy Dadourien zajpli wobec Dr.Obierka 
tak groins postawp, ie widziel sip on zmuszOnym zatelefonowa6 do Konsulatu 
z pro6b$ o pomoc. 

P. Ambasador Ciechanowski, poinformowany o zsszlych wypadkach, 
wystosowal dn. 25 kwietnia 1942 r. pismo do p.Faltera z prolb^ o ustalenie od- 
powiedzialnolci urzpdnikdw zajmuj^cych sip t$ spraw^, zreorganizowanie Dele- 
gatury i kontroli we w2a£ciwy sposdb, i ustalenie odszkodowania od firmy 
Freedman. 

Na podstawie tego pisma p.Falter zwolal na dzietf 27 kwietnia 1942 r. 
peine posiedzenie Delegatury, w ktdrym wzl^l tei udzial bawi^cy w Stanach ZJed- 
noczonych - ks.pral. Kaczyrfski i Min.Kwapiszewski. Na posiedzeniu tern Min. 
Strakacz o6wiadczy2, 4e nie Jest w moAno^ci zajmowa^ sip nadal bezpo^rednio 
sprawami reliefu i Ae zachowuje sobie jedynie nadzdr nad niemi -i kontakty 
z wladzami amerykaiSskiemi. P. Min. Falter za£ odczytal obszerne olwiadczenie, 
w kt^rem okre^lH rolp Ambasady, KomisJi Lend Lease i Delegatury w akcji 

reliefowej. Omdwiwszy szczeg^lowo wytyczne, Jakiemi powinna sip Delegatura 
kierowa^, Min.Falter polecil opracowa£ Jej regulamin i przed2o*y6 go Komisji 
Lend Lease do aprobaty. Wreszcie p.Falter polecH Delegaturze zaj*6 sip 
spraw^ odszkodowania od firmy Freedman. 

Na posiedzeniu dosz2o do ostrej wymiany zdad mipdzy Mln.Strakaczem 
z .ied ne.j z d rugie.i str ony 

i p.Ko22upaj2%/a Dr.Obierkiem i p.Honigwillem/ przyczem obie strony obsypywaly 


sip rdinemi zarzutami 







- 






— 
































































































Jh 

<•) Zr*le«z*nl* o t Eolliio* jlv a ursedo»rnin. 

I toku eykonyaanla umoay % firm* Freedman eytaorsyiy elf a Delegaturze 
•topnlowo stoaunkl uniemoillelaj^ce epraene urs^dormnle* Urtfdnlcy Pelegatury 
komentovali kafcdy krok p.Koiiupajio w sposdb ujeany, dopatruj^c si? rccsej 

espdldsls2exiie Jego a doateveaml, nit ich kontrclovrnle. fldy p.Hin. Falter 

* 

sajmoaal si? sreforaoefnlem organitseji Delegatary, uato*unkoa*2 si? rdanlei 
krytycwle do p.Koliupojio, 1 

eyrattt aobec p.Mln.Strakrcra poplar, ii p.Ko22upajio b?dsie tnueiel byd a ctyn- 
noscisch teeieesony, Jcseli nia potrafi dyfereneji aeoich * organa*! Pelegetury 

Z' 

eyleietlid 1 urun^d. 

Spraac aawiestenl* p. !Co22upf J2y aost bIb poruezonr rdamiei a prywatnym 

■ 

lidcle p.FoJclechoarkieJ do p.Mln.Stadczyk*. Post*rc*aj$e odnolny uat?p tego 

v 

lletu do aktde Koalsji (aa2$cmik Nr. Vj ), p.Fojciechoweke nr seals go "uaeead- 
nlenlea vnlorku aego o zawleeaenle p. Ko2*upej2y a eaynnodciach ursfdoiych." 

Naleiy praypustciad, li ten elalnle list p.Fojctechoeakiej ppoaodoerl deoyaj? 
p.Mln. St&dcryka o saelepaeniu p. Ko22upej2y. F say* pidmie do p.^in.Falter* 
c dnie 18 caerece p. Min.Strdczyk pia?e epraatizle o decyaji p.7nanl?eklego 
co do xseiesrenla p. Kollupajly 1 donosi, ie decysj? satwierdaa. Jednak&e 
p.rnanlpckl *e*n*2, it nie atrvU l anioaku o taeiestente p. Ko22upi Jiy a ur*?do- 
wniu 1 Koraisja anlopku taklego » aktach Delegatury nle zn»lt>e2a. 

Decysja p.^in. Stcdcryk* polecaj^ce sreiestenle p. Ko22up»iJ2y a urzedo- 
wcnlc nadeazin do Konpulrtu Generalnego a He* Yorku dn, 17 czeraca. P.Mln.Strekac* 
e depessy z tego t dni* do p.Htn. Stadczyk* eypoai©dsi*2 si? pr*eci*>o zrviecteniu 
p.Ko22upaJ*y, ueeiaj^c - jak to nast?pnie rdeniei zezn»2 pried KoairJ* Bedewcz? - 
le zaaieszenie vywole rle rreaenie 1 utwierdr.i opinj? publicmi, a przedeaszyptki** 
eiytelnikd* Hoaego Salat* a nrzekonmiu, Se pismo to mlalo r*cj?, oglfSfaj»|C 
zarzuty przeelwko p.fCo21up«Jle # 1 to krok tan b?d*i* przer opoaycyjne plcmo o£alefc- 


















































" 










S'ft • (o £> 


-lony Jako jego zwyci$ztwo w walce z praedatawicielami R**du. 

Dnia 25 czerwea nadesz2a do Koneulatu drugs dapesza p.Min.Staricsyka, 
utrzysuj^ca w mocy decyzj^ o zawieazeniu p. Kol2upaj2o. W tyw*e dnlu p.Ko22upaj2o 
z2oiy2 na r§ce p.Min. Strakacza piemo do p.Ministra P. i Op.Sp., w ktdryw prosil 
o powolanie Komisji do zbadania jego dzia2alnosci i o swolnienie go od obowi^zkdw 

a2u*bowych do czaau wydania przez t? Komisjf orseczenia. Tegoi aaaego dnia 
p.Min. Strakaci wya2a2 do p.Min. Stadczyka depess?, zawiada»iaj*c$ o powyiszej 
prolbie p.Ko22upaj2y i atwierdzaj^c4> *e prolba ta zoatala pries niego przyjfta. 

Naatfpnego dnia p.Ko22upaj2o z2o*y2 urz^dow&nie, przekazuj^c akta 

4 

p.J.Sawickienru, o czeia dokonany zoetai protok<52 zdawczo-odbiorczy, kontraaygno- 
wany przez p. Znami^ckiego. 

Zawieszenie p. Ko22upaj2y v urz$dowaniu przea^dzalo o wszczpciu prze- 
ciwko niemu dochodzeii w raraach obowi$zuj$cych przepiadw dyacyplinarnych. Przepisy 
te przewiduj^, ii w sprawach azczegolnej wagi winno bye przeprowadzone szczeg<52owe 
dochodzenie, ktdre nastfpnie byioby podstaw* aktu oakarienia z chwil$ wniesienia 
sprewy przed Komisjf Dysoyplinam^. Po sawieszeniu p. Ko22upej2y tekie szczeg<52owe 
dochodzenie nie bylo przeprowadzone ani te* akt oskarienia nie zosta2 aforrau2owany. 
Utrudni2o to wybitnie prece Komisji Badawczej, zw2aszcze z uwagi na diugi okres 
czasu, ktdry upiyn^i. Z braku formelnego aktu osk&rtenia v stosunku do zawieszo- 
nego w urz$dowaniu p. Ko22up*j2y - Komisja B&dewcza ewych rozwaianiach przyj$2a, 
ie akt ten mo*e byd w pewnej mierze zast^piony uzaaadnieniem wniosku p.Wojcie- 
chowskiej o zawieszenie p. Ko22upaj2y, jak rdwnie* zeznaniem p.Mec.Honigwilla 
zreasumowanem w 12 punktach zarzutdw przeciwko p. Ko22upajle (za2$cznik Nr. xS 
wyci*g z ProtokdZu posiedzenia Komis ji w dniu 27 aierpnia 1942 r.) Uzasadnienie 
wniosku p. Wojciechowskiej o zawieszenie p. Ko22upej2y (za2*cznik Nr. 27 ) zawiera 
9 punktdw streszczaj^cych zarzuty przeciwko p. Ko22upajle, ktdre wyliczaj^ nie- 
tylko azereg jego zaniedbad w dziedzinie kontroli, ale maj% wykazed, *e *p.Ko22upaj2o 






przez caiy okres precy koru'entru j^c * szym r^ku funkcje *ysyiki i kontroli 
wyrafnie dzialal nr korfirmy TVeedrarn,* 1 co vr konsekwencji uzasednit 
tmiopek o zafcieszenie p. Kolluprjly ■jako urz$dnik&, nievle^eiwie wywijjzuj^cego 
eip ze pwych obor.i^zk&f?, jrk rdvniez ze wzglgdu nt to, 4e m tie jego pracy 
powstaje Bzereg podejrzetf co do jego wsp&tizl&lanie z nielojr.lnq firm!*." 

Koraipje Bpdawcza rozpatjr-wJe doklrdnie wazyatkie 9 punktdw powyzpzego 

pinma, jfk rdwniez 1 ? punktd^ zarzrutdw w zesnaniu p.Honigw^llp. P.Honigwill zerzuty 
swoje okreflil jrko popzlrki, FFkezuj^ce na prawdopodobietfstFo rraozTy p.KolZuprlly 
z firing. Freedman. Z polrdd zerzutdw p.Honigwilla Koraisja Bp.dewcza za najberdziej 
obci^iejgce wait wyzJtanle 925 bel z peltrmi cywilnemi do dnia F lutego t.j. do 
Trprowadzenia polrkicb kontrolerdzr (punkt l), raimo £e od pierwszej chwili (list 
p.Strakacza z dnia 5 styeznia. 194? !*•*) p.Strakacz i p.Kollupajlo ptvierdzali zly 
stan tych palt. Zarzut ten ataje sif> tem powefciiejpzy na tie tego, co jui poprzed- 
nio etwierdzono, 4e r czaeie od 5 lutego do ?3 marce p.KoHuprjlo vys lei delaze 
1398 bel z paltemi cyrilnemi raimo, *e w tym czasie oficjalnie pekorejiie tych pelt 
bylo wstrzynane. Bo tego dolgcze si$ fakt myslania 142 bel z paltemi cywilnemi 
dnia SO lutego do Filadelfji, gdzie zostaly zeokreto*ane dopiero dnia 1 kwietnia 

(punkt S). 

i 

Z delszych zarzutdw p.Konigvilla Komisjr uraia za bardzo powainy punkt 9, 
kt^ry stwierdze, £e po wykryciu tf jnego skladu w dn.18 kwietnia 194£r., p.Koiiupajio 
na konfereneji u p.Min.Strekacza *aJaowa2 etenowisko odk2adajqce prowadzenie 
dochodzed w tej sprawie do napt^pnego ponied*laIku. P.Koliupajio w svoch rezna- 
niach prdbowai t$ sprawf przedstawi£ inaezej, jednakie Komiaja Badrwcza nie deje 

wiary tym zezneniom p. Ko22upaj*y, a to * uwagi na zeznanU innych uezaatnikdw 
tej konfereneji, w tern takie p.MIn. Strakecza. W uszeregowaniu zerzutdw p.Honigwilla 
w koleJno$ci ich wagi, Kcmisja Badawcza umieazcza na*t$pnie punkt 6, dotycz*cy 
listu p.KollupeJiy * dnia 1 kwietnia 1942r. Punkt P, Jak rdanie* punkt 4 aariutdw 
p.Honigwilla - Komisja Badawcza rnogia wytZoaaczyd zaniedbaniami i atanem pewnego 








chaosn, jaki atwierdaiZa naogd2 w trybie pracy p* KoZZupajZy. Pnnkt 8 w thrietle 
zeznad Swiadkdw Komis,1a Badawcza uwafta *a nieudowodniony. Punkty 5 i 10 eypZywad 
mogZy z iqylnych nrzekonatf orez rdinych animozji osobiatych p.KoZZupajZy. Punkt 11, 
dotycz^cy kontaktdw przyjaznych * firm$ Freedman, omdwiony b*dzie szczegdZowo od- 
dzielnie. Punkt 12 l^czy si* z punktem 11, wskazuje na bliskie stosunki z firm$ 
Freedman, ale nie deje podstaw do innych zarzutdw, gdyi fektycznie p.KoZZupajZo 
ir dalszym zamdwieniu kocdw prze* Polish Charities, o lie Komisja Badavcza mogjta 
stwierdzid, nie by2 pomocnym. 

Zarzuty zawerte w pilmie p.Wojciechoaskiej w pprawle zewleszenia p.Ko22upaj2y 
a dotyczaee rdinych canledbail p.Ko22upej2y w dziedzinie prowsdzenia kontroli i 
niewZadciwego odnoszenia pi* do kontroli i kontrolerdw, naog<52 w tokn badatf 
zoetaZy przez Komisj* uznane za uzasadnione. Natomiast zarzut co do tego, 4e od- 
kryty w dn.15 kwietnia nielegalny sk2ad byZ znany p. KoZZupajle, nie znalazZ 
peZnego potwierdzenia w tokn prac Komisji Badawczej; zarzut ten mo4e byd uaaaed- 
niony z uwagi na motywy podane przez p.Wojciechowsk^, mofce jednak rdiraiei byd 
nieaZnazny, jeiell uwzgiydnid chaotycznodd pracy p.KoZZupaJZy, ktdra powodowaZa, 

*e mdgZ on nie orientowad si* w rzeczach, ktdre przy porz*dnej pracy rausiaZyby 
niew*tpliwie zwrdcid jego uwag*. NiewZadciwe przeprowadzanie dezynfekcji rdwniei 
obci^ia p.KoZZupajZ* i stenowi powaine zaniedbanie, dwiadome lnb nielwiadome. 









- 

































t) Akcja prasowa. 


Wiadoaolci o neduiyci&ch firay Freed man rosegzly sip ezybko wlrld 
kolonji polskiej w New Yorku, przyczem z naduiyciarai tymi zaczpto l%cvy6 nazwiska 
niekt<5rych urzpdnikdw. Aby tym plotkom przeszkodzid i zapobiec ich rozszerzeniu 
sip w prasie, p.Min. Strakacz pogtanowil zwolal przedetawicieli wydawnietw polskich 
w Stansch — w przekoneniu, ie zapoznanie ich ze gtanem faktycrnym skloni praap 
do zajpcia przychylnego gtanowiska dla akcji pomocy dla uchodlcdw, prowedzonej 
pod jego kierownictwem. 

Konferencja odbyla eip dn. 22 maja 1942 r., lecz skutek Jej by! wrpcz 

r"\ 

przeciwny temu, jekiego p.Min. Strakacz eip spodziewal. Wlalnie po jej odbyciu 
rozpoczpla gip akcja praeows skierowana gl<5wnie przeciwko jego oeobie i p.Kollupajle, 
podrywej^c zaufanie i do urzpddw polskich i do skutecznolci pomocy dla wygnadclw 
w Rogji. G2<5wn$ rolp w tej akcji grai "Nowy Swiat", ale i inne dzienniki - a 
mianowicie "Przewodnik Katolicki" i "Robotnik," bra2y w niej udzial. Nasuwa sip 
przypuszczenie, ie akcja ta czplciowo by2a oparta na informacjach, wychodz^cych 
ze Irodowiske urzpdniczego. (W jaki spos^b inforaacje te dostawaly sip do gezet, 

Komisja Badawcza stwierdzifc nie mogJta.) 

P. Ambasador, poinforraowany o konferencji dopiero po jej odbyciu, zaj^2 
w stosunku do niej stanowieko krytyczne, precyzuj^c je nastppnie w pilmie do 
p.Min. Strakacza z dn.4 czerwca 1942 r., (zal^cznik Nr, So ), w kt^rym zazneczy2, 
ie gtanowisko to podzielaj^ r<5*niei inni czlonkowie Komieji Lend Lease. Pismo 
koilczy sip prolbs o zaniechanie na przygz2oll podawania do publicznej wiadomolci 
jakichkolwiek danych, dotycz^cych akcji reliefowej. 

P. Min. Strakacz wyrazil przed Komisjs Badawczs przekonanie, ie kon- 
ferencje pragowa da2e. wyniki dodatnie, gdyi ataki "Nowego Swiata", prowadzone 
ze wzglpd&w politycznych, bylyby w kaidym razie nast$pi2y, a wyjalnienia ndzielone 








daian n l k a r ioai na konferencji priyczyni2y sly do ogranlczenia atakdw wladciwie 
do tej JedneJ gazety. 

Koaisja Badawcza przychyla sly w tyn jrankeie do stanowieka aajytego 
prset p.Ambasadora. 

Z konferencji eporz^dzone aoetalo a polecenia p, Min, Strakacaa streszczenie 
ktdre naatypnle roceslano prasle. Poz&tem jednak dwaj dalennlkarae a •Robotnika* 
apora^dalll nieoficjalne sprawozdanie, w celu przes2ania go p,Mln. Stadczykowi. 
Sprawozdanie to rdfcni sly w travel 1 wi^yciu praedBlotu w licanych punktach 
od aprawoadania uraydowego. Do sprawoadanla dalennlkarzy p. Wojciechowska 
1 p.Honigwill sporsQdzlll dn.50 meja 1942r. konentarz, wykaauj^cy, ze Min.Strakacz 
przedstaw!2 dziennikarzom wypadki niedcidle, lub wrycz w nleprawdaiwem dwietle, 

1 komentarz ten wys2ali p.Mln. Stadczykowi. 

W wyniku przeprowadzonych dochodzed, Komieja mote stwierdzid, &e w ujyciu 
dalennlkarzy - praedatawiony praea Min. Strakacaa atan rzeezy w wlelu punktach 
odblega od dcls2odcl, atoll 1 komentarz pp.Wojciechowakiej 1 Honigwilla zawiera 
podobne uchybienia. Uiyte w nim argumenty nleaawsze s$ oparte ne dokladnem 
abadanlu stanu faktyeznego 1 obarezaj^ p.Strakacza zarzutaml, za ktdre nie mole 
byd on odpowiedaialny. 7 tredci przebija agreeywny ton polemiczny, wyraiej^cy aly 
w awrotach "Nieprawde," - "P.Strakacz nle lubi kontroli" - etc., a ujycie przedmiotu 
Jest dalekie od objektywnodci. 

W reaultecie akcji prasowej, ktdra eiy rozwinyla po konferencji a dn. 

22 raaja, 1942 r., oplnja publicans nie tylko nie zostala uspokojona, leca prae- 
ciwnie krytycyzra w stosunku do urzyddw, zajrauj%cych aiy apraw^ pomocy dla wygnad- 
edw w Rosji, wzr<5s2. Oplnja oczekiwala ae strony Rz$du przeprowadzenla dochodzed, 
wyjadnienia sprawy 1 ukarania winnych. 

W"Nowym Swiecie" a dnie 15 liper 1942 r. oglosaona zostaZa depesza 
a Londynu, zawiera j^ca odwiadezenie p. Min. Stadczyka, ie aarz^dzii inwestygaejy, 
ie przeprowadzenie dochodzed polecil p.Ambaaadorowi Ciechanowakiemu 1 Radcy 






Zdltowskiemu, i ie wyniki dochodzenia zostan^ podane do publicznej wiadomo£ci* 
Komuniket wydany przez Ambasade dn. 50 wrzelnia 1942 r. o tem, ie 
zostalo osi*gni$te porozumienie z Rz^dera Stanbw Zjednoczonych co do sposobu 
zalatwienia spraw wynikiych z kontrektu z firm* Freedman, nie uspokoi2 prasy, 
czego dowodem jest artykul "Nowego Swiata” z 1 paidziernika, 1942 r., ko£cz*cy 
sis ustepem: 

"Ze zrozumia2* niecierpliwolei* czekamy nie tylko na orzeczenie 
Department of Justice co do winy Freedmans - ale czekamy na orzeczenie wledz 
polskich o roli konsula Strakacza i dyrektora Kollupajly i tych urz^dnikow 

r-\ • 

w ambasadzie, ktdrzy byli w stalym kontakcie z Freedmanem," 





































































































m 



















g) Z&rzuty w sprawie nadufrvl p. I. KoZZupajZy . 


W sarzutach przeciwko p. KoZZupajle, podnieeionych w pi£mie p.Wojciechow- 
ekiej i m zeznaniu p. Honigwilla, niezaleinie od pprany zaniedbarf sZuibowych, 
wysuniete byZy poszleki, uzasadniaji|ce zarzut naduiycie polegaj^cego na zmowie 
z firing Freedman i dziaZania na korzy£6 tej firray, a na szkodQ polskiego reliefu. 

W zeznaniach innych £wladk<5w podnieaione rdwniei byZo, 14 w£r6d k 6l 
polskich w Stanach Zjednoczonych panuje podejrzenie, ze p.KoZZupajZo zostaZ 
przekupiony przez firms Freedman 1 dlatego dziaZeZ na jej korzy£6. 

Z tej kategorji zarzut&w Komisja Bsdawcza rozpetrzyZa w azczeg<5lno£ci 
dwa, kt^re byZy konkretnie podane do jej wiadomolci, a raicnowicie - sprawe 
lotnlczego biletn kredytowego, or?* Fpraws apmochodu. 

If toku smych zeznail p.KoZZupajZo przyznaZ, 4e przyj^Z od firmy Freed¬ 
man kredytowy bilet lotniczy, umo41iwiaj^cy mu dokonywanie podrdfcy samolotami 
na rachunek tej4e firmy. Zapytywany w tej aprawie p. Min. Strakacz zeznaZ, 4e 
o posladanlu przez p. KoZZupajZs tego biletu nie wiedziaZ, 4e p.KoZZupajZo In- 
formowaZ go kiedyl o tem, It Freedman wyraziZ gotowo 66 doatarczenia mu takiego 
biletu, lecz 4e on wyralnie odradzaZ p. KoZZupajle przyj^cie biletu. 

P. KoZZupajZo o&wiadczyZ pocz^tkovo, 4e z biletu tego skorzystaZ tylko 
raz jeden, a mianowicie z okazji podr<54y eZu4bowej, jak$ odbywaZ do Miami 
na Florydzie w zwi^zku z wyayZk* irodkS* leczniczych do Rogji. WedZug o^wied- 
czenia p.KoZZupajZy powodem wykorzystania tego biletu byZy wyZ^cznie wzgl^dy 
techniczne* podr6* byZa bardzo pilna, zoctaZa zdecydowana w gobot$ wieczorem, 
odlot nastfpowaZ w niedzielf i p. KoZZupajZo nie miaZ w^wczaa odpowiedniej 
got^wki. P.KoZZupajZo olwiedczyZ dalej, 4e r£imowarto66 ceny biletu podj^Z 
wprawdzie z kaey Konsulatu, twierdziZ jednek, 4e w tym gamyrn czasie r^wno- 
warto£6 biletu zwr^ciZ firmie Freedman. Jeko rzekomy dowdd zwrotu - przedatawiZ 
Komieji grzbiet gwej ksi^ieczki czekowej, w ktdrej pod dat$ 4 maja jeat zanotowane 












































































wyatawienie prse* niego cseku Nr* 48 na kwot? #128.06 na sleoenle firmy Freedman. 

Gdy Komisja saft^dala praedatavlenla wyci^gu bankowego, stwierdzaj^cego obroty 
np jego rachunku, p. Ko22upaj2o przez dluiszy etas zwlekai z dosterezeniem tego 
wyci^gu, twierdz^c, 4e prsys2anego mu w swoim czasle przez bank oryginalu jui 
nie positda, a obecnie bank robi mu trudno£ci w dosterezeniu odpisu. Dopiero po 
paru tygodniach, a mlanowicle dn. 5 pafdziernika (a zatem po dniu, w kt^rym 
Komisja stwlerdzi2a, ie zeznanla p. Ko22upaj2y nie odpowiada2y rzeczywlsto£ci) 
p.Ko22upaj2o wr?czy2 Komisji wycl^g ze awego rachunku bankowego, z ktdrego Koralsja 
mogla si? przekonad, 4e kwota wymienionego wyiej czeku na #128.06 nie zosta2a na 
rachunku tym obci^iona - a zatem, 4e zap2ata firraie Freedman nie zosta2a dokonana. 

Poniewa4 saldo na rachunku p. Ko22upaj2y w owym okreaie by2o stosunkowo 
niewielkie i waha2o si? na poziomie mi?dzy #500 a #800, Komisja odnios2a wra4enie, 

4e p.Ko22upaj2o nie mdg2 nie zpuwa4yd braku obci^ienia na sum? #128.06, ze zdawa2 
sobie epraw? z tego, 4e czek - o ile wogdle przez niego by2 wystawiony - nie zosta2 
przez firm? Freedman zainkasowany, i 4e przedstawiaj^c Komisji grzbiet swej 
ksi^ieezki czekowej stara2 si? £wiadoraie wprowadzic Komisj? w b2$d. 

W toku bada£ p. Ko22upaj2o pierwotnie zezna2, 4e wymieniona wy4ej 
podrdi do Miami by2a jedyn*, przy kt<5rej korzystal z biletu kredytowego firmy 
Freedman. Nast?pnie zeznanie swe uzupe2ni2 w tym kierunku, 4e s biletu tego korzysta2 
jeszcze jeden raz, jad^c razem z Freedmanem do Waszyngtonu, przyezera doda2, 4e 
nale4no£6 za t? podrdi zwrdci2 odrazu got^wk^ na lotnisku Freedmanowi. W dalszym 
ci^gu zeznari p. Ko22upaj2o ponownie zmieni2 swe olwiadczenie, dodaj^c, 4e moze 
jeszcze przy drugiej podrdiy nieurz?dowej z ini.Szukiewiczem do Waszyngtonu - 
wykorzysta2 bilet, czego nie *o4e sobie dok2adnie przypomnie6, jednak zepewni2, 

4e dalezych podrdiy na poczet biletu kredytowego napewno nie odbywa2. 

Oswiadczenia powy4sze okaza2y si? niezgodne z rzeczywisto£ci4. Komisja 
otrzyma2a zestawienie z linij lotniczych, stwierdzaj^ce, 4e p. Ko22upej2o 
wykorzystal bilet kredyfcowy firmy Freedman w okresie od 29 styeznia do 11 kwietnia 






































Sx > ,7V 


1942 r, m 6 lot<5w do Faazyngtonu i z powrotem, 2 loty do Bostonu s New Torku, <*, t^c 
Mt 1 b powrotem orei Jeden lot do Viaai 1 b powrotem. 

Hol6 tych podr^iy ores ich daty zgadzaj* ei? Bupelnle loille b ra- 
chunkami kosstdw podr^iy prBedetawionymi przez p. Kollupajlf w kaeie Konsulatu 
1 Batwierdzonyni przez p.Hin. Strakacza. Pray wasystkich ewych podrdiach lot- 
nlczych w tym czasie p. Kollupajlo korzystal z karty kredytowej firmy Freedman 

I 

i za wszy8tkie podr^ie podnidsl z keey Konsulatu sumy odpowiadej^ce cenie biletu 
(orzyczea cena biletu umieszczona w rachunkach p# Kollupejly wykazuje w atosunku 
do cen pobranych przez linje lotnieze za bilet kredytowy - drobne rdinice, nie 
prsokraczaj^ce w iadnya wypadku paru dolardw). 

P. Kollupajlo utrzymywel wpierw, ie zwr<5cil flrmie Frcednan w got<$wce 

I 

rdwnowartoSd wykorzystanyeh biletdw za podr<5i do Miami i 2 podrdie do Waezyng- 

. " . ^ '4 

tonu, lecz nie umial przedetawid ani odpowiednich dowod<5w, ani tei Icille wv- 
ja$ni£, kiedy i w jakich okollczno^ciach sumy te zwrdcil. Naatepnie po wykeza- 

jjj 

niu mu, ie odbyl wi?cej podrdiy za bileten kredytowym, zmienil swe zeznenie ' 

w tym kierunku, ie - o ile sobie przypomina - tylko za niektdre podrdie 

o*. /k -j ?) 

zwrdcil n5wnowartol£ Freedmanowi.yFreszcie pr*edetewi2 Komicji odpis liatu, 

akierowanego do firmy Freedman dn.? pa£dziernike 1942 r. (a wi?c juS po zezna- | 

. | 

niach w toku ktdrych Komisja stwierdzita nieprewdziwol^ jego twierdreVi) i za- 
wiadarai&j^eego firm?, ii przekatuje jej naleinoiSd za kilka podrdiy lotniczych, 
za kt^rs rdwnowartolci poprzednio nie zwrdcil. List ten jest nie£elsiy pod 

]a 

wzgl?dem obliczetf ilosci podrdfcy i naleino^ci se nie. - jfl 

Dochodzenia powyisze nakazuj*j stwierdsid, ie p. Kollupajlot i| 

1) Skorzystal z proposeji firmy Freedman i przyj*! od niej kredytowy 

Ji 

bilet lotniczy, pozbawiaj^c si? przez to poczucia niesaleinolci, jakiej 

I 

wymagaly jego obowi^rki eluioowe. 

jj 

2) TJykorzysta2 bilet ten przy 9 podrdiach sluibowych, podj^l we wszyatkich 
wypadkech z kasy Konsulatu kwoty odpowiadajqce cenie biletdw i kwot tych b$d£ to 









S*. 7s~ 


wogdle firmie Freedman nie zwrdcil, b$d£ tet zwr^cil czp^ciowo dopiero po 
stwierdzeniu tego nadutycia przez Komisja Badawcz*. Ogilna suma koszt^w prze- 
jazd<5w wykorzystanych na podstawie biletu kredytowego wynosi #269,89, za£ suma 
pobrana przez p, Kollupajig z kasy lonsulatu zs te przejazdy wynosi $294,11. 

5) Skladai w zeznaniach przed KomisBadawcz^ o^wiadczenie niezgodne 
z rzeczywisto£ci$ oraz przedstawil dow«5d (grzbiet ksi^teczki czekowej), d^i$c 
do wprowadzenia Komisji w bi^d. 

Mimo, 4e kwota naduiycis Jest stosunkowo niewielka, Komisja uwaia 
popelnione przez p, Kollupsjlf nedutycie za bardzo powetne z uwagi na okolicz- 
nolci, w jakich nast^pilo. 

* * * 

Jak wspomniano w poprzedniej cz$6ci sprewozdania, p,Radca Zdltowski 
zezn l1 a.i., ie - gdy p.Min.Krapiszewski zepoznsl go w swoim gabinecie z p, 
McNsmar^ - tenze w toku rozraowy rzucii w kierunku p.Kwapiszewskiego pytanie* 
n Jak 3 i? p. Kollupajlo podoba jego nowe auto?" 

Aczkolwiek zeznanie powytsze nie zostalo w tyra punkcie potwierdzone 

i 1 . • • ■ , A 

przez p, Min, Kwapiszewskiego, Komisja Badawcza rausial© przywi^zywad do niego 

dui* wagp. Punkt ten wyraaga 1 szczegdlowego wyja$nienia, ze wzglpdu n© to, te 
p. Kollupajlo istotnie od zimy 1941-42 korzystal ze gtosunkowo nowego samochodu 
sportowego i te wsr<5d Polonii araerykeiiskiej zaczpto wypowiadad krytyczne 
uwagi co do pochodzenia tego samochodu, 

Zapytyweny w tej sprawie p, Kollupajlo ogwiadczyl, te auto to Jest 
wlasno£ciq psni Griggs, kt<5r% pozncl na Florydzie, przebywajj*c tamfce z $.p. 
Prezydentem Pederewskim w zimie 1940 -41; te auto to zostalo zakupione owej 
zimy przez p, Griggs i te p,Griggs, mieszksj^ca stale w St.Paul, Minnesota, 
a przebywaj^ce przejlciowo w New Yorku, oddala to auto do Jego dysposycji. 

Powytsze zeznanie p. Kollupajlo zostalo w swych zasadniczych punktach potwierdzone 
rdwniei w zeznaniu p. Min. Strakacza. P. Kollupajlo okazal Komisji BadawczeJ 
































































































































Jfr. 76 


kartp aamochodow*! dla tego auta ne rok 1942, opiewajacq ne nazwisko TIary Living¬ 
ston Griggs, jednekie przez ni* nie podpisanq, oraz zeznal, 4e przeni<5s2 to auto 
w lutym 1942 do garaiu w pobliiu Konsulstu, przyczem - wedlug jego zeznarf - auto 
bylo uiywane b^dl to przez niego samego, b$dl to przez p. Griggs, a a gara&u 
bylo zapisane na nazwisko p. Griggs. 

Informacje zebrane przez Komisjp za po^rednictwem Biura Informecyjnego 
potvderdzaj^, 4e auto to zoctalo istotnie nabyte w zimie 1940-41 przez p.Griggs. 
Informacje to r<5zniq sip natoraiast od zeznania p.Ko22upaj2y, gdyi stwierdzaj^, 
ze v garaftu p.Koliupajlo uwaiany by2 za wlasciciela i by2 jedyn$ osob$, ktdra 

korzystala z auta, a p.Griggs jest tamie nieznana, - oraz 4e auto zostalo 

« 

unieszczone v obecnym garaiu przez p. Ko22upaj2p dn.l stycznia 1942 r. 

Gdy p. Ko22upaj2o zaprzeczyl tym informacjom i podtrzyma2 swe poprzednie 
twierdzenia, Komisja Badawcza wydelegowa2a - dnia 26 paldziernika 1942 r. - 
swego aekretarza do gara&u w towarzyatwie p. Ko22upaj2y dla ustalenia, od kiedy 
i na jakie nazwisko auto jest zapisane w garaiu. Sekretarz Komisji ustalil, 4e 
v kartotece garaiowej auto to figuruje na nazwisko p. Ko22upaj2y od daty 22 
stycznia 1942 r. i 4e do odnoSnej kartki kartotekowej jest doczepiony msly 
kawa2ek papieru z wypisany* o26wkiem nazwiskiem i adresem p. Griggs. (Ten kawa2ek 
papieru robi2 wraftenie nowego i Iwiefto doczepionego do kartotaki, co 2^czy sip, 
z zeznaniea p.Ko22upsj2y, ie podawa2 w gara&u adres mieszkanla p.Griggs, do 
kt^rego p.Griggs - wedlug jego zeznarf - mia2a sip przenie^ dopiero przed paru 

tygodniami.) /. 

Powyisze sprzeczno^ci mipdzy zeznaniead p. Ko22upaj2o a wynikami prze- 
prowadzonych badaiS, oraz data 22 stycznia 1942 r. f zwusi2y Komisjp Badawcz* 
do sastanowienia sip, czy w okresie tej daty auto powyftsze nie zmienilo swego 
wlalciciela 1 nie przeszlo faktycznie na w2asno66 p.Ko22upaj2y, mimo satrzymania 
przez niego karty automobilowej, opiewaj*cej na nazwisko p. Griggs. 

Kawalek papieru z nazwiskiem i adresem p.Griggs, doczepiony do kartki 
kartotekowej w garaftu, w6gt sip tarn snalell na skutek krokdw, podjptych przez 






p. KoZiupejZf, o przepisenie auta w garaiu na nazwisko p.Griggs * chwil*, gdy 
P.Kollupajlo zorientowal ai§. te Komisja Badeveza interesuje si$ zpraw^ tego 
auta* Koaisja Badawcza nie miala motno£ci ostatecznego wy^wietlenia tej sprewy 
i dlatego musi ograniczy^ ai$ do atwierdsenia, te na podstawie dost^pnego 
jej aaterjalu nie moina uatali6 f ozy istnieje jaki zwi^zek ai$dzy firm^ Freed¬ 
man, p«McNamara lub p* Coynem — a autem, kt£rym obeenie dysponuje p.Kollupajlo. 

Co do stoaunkdw oeobistych p. Kollupejly 1 p«Freedmanem, to p* Kolluppjlo 
przyznal, fte kilka razy przyj^l od niego zaproseenia na Iniadanla, te nie mSgt 
tego unikn*6, i fte mu si$ temsamem rewantowa 1. Komis j a Badawcza nie stwierdzila, 
iiby te wsp&lne gniadania odbywaly si? w warunkach, naauwaj*cych krytyczne uwagi. 
Pozatem Komisji Badawczaj nie przedstawiono innych dowoddw, rskazuj^cych na 

blitsze stoaunki osobiste p. Kollupajly z p.Harry A* Freedman, 

Nietaleinie od etoeunkdw osobistych p.Kollupajly z p.Freedmanent, Komieja 
Badawcza zainteresowala eip, jt-kie stosunki l*czyly p.Kollupez P.Coyne 
z fabryki Sterling Fibre Company w Boetonie. 7 zeznari p. Koliupejly wynika, te 
koce oferovtne przez firm, Freedman (75,XO sztuk) »iely b yi doeterezone a wyt/ 
wymienionej fabryki. P.Coyne byl dobrym znejomym, csy naret kusynen, p.HeNsraMT* 
t pozatem byl dluinikiea firm;- Freedman, ktirej sw5j ding splacll naetfpnie 
to wmxm. P.BcHamara byl niewitpliwie zainteresowny * tym, by fabryka p.Coyne 
otrzymala jek ncjuifksze z.-mdwlenie. Faktyeznie vynioslo one tylko SO,OX koedw. 
P.Kollupajlo poznel p.Coyne * czf.sle pienrszaj *i«yty * skladach Padouriana 
5 styeznie 1942 r., przyezem p.Freedman mdwil, li Jest wspdlnikiem p.Coyne. 
P.Kollupajlo zwiedzal dwukrotnie fabiyk, p.Coyne r Bostonie, i i^czyly go nie- 
w^tpliule przyjazne stoaunki z p.Coyne. Koaisja Badairoza nie stwierdzila jednak 
„ ni^zlca z tym zaJnych niewlaSciwoSci ze strony p.Kolluusjly, « *yj-»tkiem 
zaniedbanie zaplaoenia za d«a spiwory, przyslane przez fabryk? p.Coyne'a na 
iyezenie p.Kollupajiy,Jako prdbki, a faktyeznie oddane - z polecenla p.Kin. 
Strakaoza - do dyspozycji os* to«rsy«z%eych p.Premierovi * pourotnej drodze 

do Anglji w kwietniu r. 1942. 




















r 


Jt. 78 


h) Krrtyka »ao»obu wykonenla uao»y 1 odp owied»l»lnol<. 

Ha podataaie opisenego poayiej przebiegu spraay, Komisja Badaacza 

f 

wypowiada opinjp, ie zaierzchni nadadr nad aykonaniem dostaa prtes firmp 
Freedman by2 niedostateczny i zorgenizoaany niealaleiaie z poaodui 

brsku naleiytego kontaktu mipdty Ambes&d^ a organami aykonawczemi, 

braku Jednolitego kieroanictaa a Delegaturae H.P.i 0,S # , 
niealalciaego podziaZu pracy a Delegaturze, 
gpordw kompetencyjnych, i 

braku d«|ienia do baraontjnego agpd2dsia2ania. 

Wobee braku organu, a ktdrego rpku by2by zedrodkoaany caZoksztaZt 
gpraw swi^zanycb s dostaaaai cyailnemi a ra m a ch Lend Lease Act - odpoaiedzialno^ci^ 
sa brak aZadciaej organizacji odbioru nie motoa obciJ|iyc poszczegdlnych osdb # 
Odpoaiediialnodd ta spada na wezystkie czynnlki, zajrauj^ce sip spraa* a granicach, 
w jakich gpoaodoaaZy lub toleroaa2y stan organizacyjnego nieporz%dku. 

Czynnodci za±%zane z aykonaniem umoay s firm* Freedman pozostawaZy po 
stronle polskiej faktycznie w rpkach p.Min. Strakacza i p.Ko22upaj2y. W gzezegdl- 
nolci p«Ko22upej2o mlr-2 sobie zlecone przez p«Win, Strekpcza zorganizovpnie 
i kieroanictao kontroli dostarczanych towarda. Komisja Bedaaeza gtwierdziZa, *e 
kontrola ta by2a nisdostateezna, za co odpowiedzialnodd a pierwszym rzpdzie 
spada na p.KoZiupajZp, ktdry kontroli tej nie umia2 uj%d a sposdb wZaSciay, nie 
uwiglptfniaZ uwag kontrolerdw gmierzaj*cych do popraay organiz&cji i dzia2a2 
a powierzonym irni zakresie z lekkomydlnolci* i zaniedbaniem obowi*zkdw, umo*liaiaJ*c 

przez to firmie Freedman dokonanie neduiyd. 

Wazystkie zaniedbanie p.Ko22up»J2y angaiuj* rdwniei odpoaiedzialnodd 
p.Min, Strakacza a takich granicach, a jakich odpoaiada gaierzchnik z tytulu 
braJni naleSytej kontroli i wgl*du w dziaZ&lnodd swoich organda aykonawczych. 


































































































































































































Odpowiedzialnofc6 p. Min, Strakacza powipksza okoliczno£6, Ae nie chciaZ, 
wzglpdnie nie umi&Z ustalid naleiytej wspdZpracy midday p. KoZZupajZo a innyni 
czZonkami Delegatury M.P. i O.S. Okolicznosci^ Zagodz^c^ jest, fakt, Ae w sweTi 
pigmie z dn.S stycznia 1942 r. do p./mbasadora R.P. aprecyzowaZ jesno i w sposdb 
wZasciwy awoje stanowiako w sprewie kontrektu Freedraana, i Ae Ambeaada w atosunku 
do tego piama nigdy w peZni ai? nie wypowiedziaZa i sprawy aorganiaowania kontroli 
polskiej nie zaZatwiZa w aposdb naleAyty. W tych aprawach odpowiedzialno^ ob- 
ci^Ae p.Min. Kwapiazewakiego, ktdry miaZ alecone praez p. Arabaaadore zaZatwirnie 
apraw reliefowych i kt^remu w azczegdlnolci p.Ambaaador przekezal do aeZe-Uimir 
list p.Min. Strakacaa a dnia 5 stycznia 1942 r. 

Poniewa* p.KoZZupajZo byZ przyj^ty przez Min, Stedczyka, jeko urz^dnik 
Delegatury M.P. i O.S., formalnie odpowiedzialno£6 kierownika Delegatury p.Znemi^c- 
kiego mogZaby rdwnieA wchodzi£ w gr$. P.Znaraiecki bez protestdw zgodziZ si? ne 
zredukowanie awej roll i odaunifcie od apraw Lend Leaae. Bior^c pod uwag* faktycz- 
ny ukZad stosunkdw, Komisja Badawcza wyraza jednak opinj$, ie p.Znamipckiego 

odpowiedzialnogci* w tej aprawie obci**ad nie naleAy. 

Oprdcz awych zeniedba* aZuAbowych, p.KoZZupajZo dopugciZ si* naduAycia, 
polegaj^cego na tern, Ae wbrew zaleceniom Min.Strakacza i bez Jego wiedzy - 
przyj^Z od firmy Freedman kredytowy bilet lotniczy, wykorzystal bilet ten pray 
9 podrdAach aZuAbowych, aainkesowaZ z kaay Konsulatu rdwnowarto^ kosztd* biletdw 
weayatkich tych podrdiy (na og<5ln% sum? $284.11), i otrzymanych a kaay Konsulatu 
rdwnowarto I cl biletdw b%d* to wogdle nie awrdciZ firmie Freedmen, b*d i tei 

zwrdciZ dopiero po atwierdzeniu naduAycia przez Komis J* Badawcz*. 

Na tie calej dziaZaWci p.KoZZupajZy, Jego zaniedbaii aZuAbowych, 
naduiyci. pof^lonego . lotnicay. bilete. kredytowy., ore. innyeh nlewyjafaionych 
okolicznofei opisanych w nlniejaty. eprewoidaniu, Konleja Badewcze atwierdie, 

14 wedlug Jej opinji p.KottupaJio nie zeeinguje n. teufanie. Okolicinolcl* 
•cczeg^lnle obcH*.JV* p.KoKnpejl* Je.t wielokrotnie etwierd.one nieprawd.i- 
wo&6 zeznarf, akZadanych praea niego praed KomiaJ* Badawcz*. 






































































































































IV. Zawieszenie wvkonywania uaowv 1 ,ie.i ltoidpc.ifu 

Po wykryciu naduiyd przez firm? H. Freedman strona polska standia 
przed zagadnieniem ustosunkowania si? do delszego wykonywania uraowy. Naleiy 
stwierdzid, ie iadna wyralna decyzja v tym wzgl?dzie nie zapadZa. W rezultacie 
firma kontynuowaZa dostawy do Treasury Department, a kontrolerzy polecy ak- 
asystowali przy pakowaniu. Jednak jui od dnia 10 kvletnla 194? r. wysyZki nie 
miaZy miejsca, cz?£ciowo wskntek braku "shipping space", i strona polska nie 
kwitowaZa s odbioru tovaru. 

Dnia 25 kwiatnia 1942 r. odwiedziZ p.Min.Strakacza wZadciciel firmy 
p.H. Freedman i staraZ si? spraw? zbagatelizowad, tZomacz^e, ie odziei wysyZana 
b innych skZaddw byZa mniej wi?cej takiej samej jakodci, Jak odziei przecho- 
ds^ca przez kontrol? polsk*. P.Min. Strakacz radziZ p.Freedmanowi, aby spraw? 
zaZatwiZ z Treasury Depertament, jeieli nie chce, aby nabraZa ona rozgZosu, 
a rdwniei aby sapZaciZ odszkodowanie na podstawie oceny towardw, ktdra aiaZa 
byh zrobiona w Kosji. P.Freedman nie zgodziZ si? jednak na t? ostatni* 
propozycj?, twierdz«*c, ie strona polska iadnych strat nie poniosZa. 

ByZa to jedyna rozmowa p.Min. Strakacza z p.Freedmanem, gdyi p.Ambasador, 
zawiadomiony o niej telefonicznie, zakoraunikowaZ p.Min. Strakaczowi, ie 
zaZatwienie sprawy odszkodowarf przejmuje Ambasada. 

W myil polecenia Min.Faitera, dziaZaj^cego na podstawie pisma 
p.Ambasadora z dn.25 kwietnia 1942 r., Delegatura (p.Honigwill) sporz*dziZa 
obliczenie cyfrowe naduiyd ttrmy Freedman, ustalaj*c ezkody na |70,879.-/**/*, 
Zqpodstaw? obliczenia przyjfto procent palt nienadaj*cych si? do uiytku wedZug 
opinji kontrolerdw i nast?pnie ustalono ten procent w stosunku do tych 
transporter, ktdre przez kontrol? nie przeszZy. ScisZodd podanej cyfry 
jest problemstyczna, ale ten sposdb obliczenia wydaje si? jedynie moiliwy, 
a uwagi na to, ie wi?kssodd transports nie tylko zostaZa wysZana, ale i 
rosdzielona, a cz?dd ich zagin?Za w drodae. Pozatem Delegatura wysun?Za 






















































































postulat, aby niewyslana dotychczas odziei cywilna zostala zanieniona na 


uiywanyodziei wojskowy. 

Wbrew stanowieku Win.FaItera, aby spraw? odszkodowari przygotowa2a 
Delegatura, p.Min. Kwapiszewski w towarzystwie p.Ko22upaj2y z2oiy2 wizyt? 
p. Colemanowi w Procurement Division dn. 7 maja, 194? i wysuny2 propozycj? 
obliczenia szkdd na podatawie zbadania towaru w Rosji,na co p.Coleman wyrazi2 
zgod?. Przedtem zal p.Min.Kwapiszewski rdwniei w towarzystwie p.Ko22upej2y 
by2 w skladzie Freedmana (28 kwietnia 1942r.) i wizyta ta wywo2a2a nieporozu- 
mienia z powodu s26w jakoby wypowiedzienych przez Min.Kwapiszewskiego do 
kontrolerdw amerykarfskich, ii towar naleiy jaknajprpdzej wysy2ad. Obie te 
wizyty wywo2a2y komentarze ze strony urzednik&w Delegatnry, a Min.Falter, kt<5ry 
zosta2 o nich poinformowany, wyrazi2 zdziwienie z powodu tych posuni?d p.Min. 
Kwapiszewskiego w rosmowie z nim semym i z p.Ambasadorera. 

Sprawa naduiy6 firmv Freedman by2a przedmiotem rozwaiari ze strony 
Komisji Lend Lease na posiedzeniu z dn.l? maja 1942 r. Koraisja wys2ucha2a 
sprawozdania p.Min.Faltera i powzi?2a uchwai?, aby apraw? odszkodowarf opracowals 
Ambasada przy wsp<52dzia2aniu Delegatury. 

Wed2ug ustnych wyja^nieiS Min. Faltera i Radcy Zd2towskiego, Ambasador 
powierzy2 za2atwienie jej p.Min.Kwapiszewskiemu. P. Falter zezna2 wobec Komisji 
Badawczej, ie jednocze^nie prosi2 p.Kwapiszewskiego o u2atwienie bezpo^rednich 
kontaktdw urzednlkdw Delegatus z w2edzami amerykarfskiemi, co w protokdle 
jednak nie zosta2o zaznaczone. 

Nast?pne powiedzenie Komisji Lend Lease odbylo si? dn.l czerwca 1942r. 
i sprawa odszkodowaiJ by2a ponownie omawisna. Powzieto tei uchwa2?, aby "Ambasada 
razem z Delegatury. przeprowadzi2a pertraktacje z Treasury w sprawie umowy 
na dostawe odzieiy. W pertraktacjsch naleiy dyiyd do za2atwienia proponowanego 
przez Delegatur?." Z uchwa2y tej wynika, ie mi?dzy tymi dworaa posiedzeniami 
t.j. IS maja 1942 a 1 czerwca 1942 - sprawa odszkodowaiS nie posun?2a si? naprzdd 


































































Poniewai rozmoey urzpdnik<5w Delegatury z Treasury nlmo uchwa2 nadal 
nle odbyealy sip, przed nastppnem posiedzeniera Komisji Lend Lease v dn.25 
czerwca 1942 r. p.Min. Falter zakomunikov&l p•Aabasadorovi, ie dalsz^ wepd2pracp 
a p.Kwapi&eewskira uvafta sa niemoiliv^, ns co p.Ambaeador olwiadczyl, ie p, Min* 
Kvepistevski poprzednio jui pros 11 o zwolnienie go % funkcji zwi^zanych * akcj% 
reliefow^. 

Ha posledzeniu tym rezygnacja p.Min.Kwaplezewsklego zostela przyjpta. 
Jednoczesnie p. Ambasador postanowH ayznaczyd die z&jmow&nia sip sprawaal 
Lend Lease innego urzpdnika, Jak rdwniei ulatwid kontakt Delegatury z wladzami 
amerykadskiemi. P.Ambasador eyjalnil Komisji Badawczej, ie nie zalatwiaj^c 
sprawy kontaktowania sip Delegatury z wladzami amerykariskiemi, p.Min.Kwapiszew- 
ski spe2nia2 jego wskazdwki, prredvczesne bowiera nawiqzenie tycb kontaktdw 
nle bylo poiqdane. 

Dnia 10 lipea 1942 r. Radca Zdltowski po uzgodnieniu z p.Ambasadorem 
przej^l sprawp odszkodoearf od p.Min. Kwapiszewskiego - i dn.12 lipea 1942 r. 
zloiyl ssefovi Procurement Division, p.Walsh, memorandum zawieraj^ce dwa de- 
zyderatyi 

1) W ramach niewykonanej czpdci umoay w wysokolci $236,000.- samienid 
plaszcze cyvilne na uiywan^ odziei wojskow*; 

2) Hyrdwnad straty za odziei wyslen^ bez kontroli - w wysokodci 
$70 ,379.- rdwniez w uiyvanej odzieiy wojskowej. 

Dezyderaty te byly przedmiotem konferencyj i korespondeneji i ostetecz- 
nie doprowadzily do decyzji Lend Lease Administration, zakomunikowanej Ambasadzie 
pismem z dn. 25 wrzednia 1942 r. Tredd tej decyzji jest naetppuj^cai 

1) Zamiast niewykonanej crpdci kontraktu, obejmuj^cej cywilne ubrenia 
uiywane, dostarezone bpd$ przez firap Freedman odpowiednie ilodci 
odzieiy uiywanej wojskowej, 











?) Zarzut o wysyZ&niu nleskontrolowanej odzieAy poddany bpdzie 

urzpdowemu lledztwu, kt^re ma takAe wyja&iid, czy firma Freedman 

nie osi^gnpZa niesiusznego Zysku w zwi^zku z nievv^asciwem wykonywFniem 

kontrrktu. 

w) OdzieA cywilna, znajduj^ca sip na skZadzie Treasury, zostanle roz- 
pakowana i ponownie sprawdzona na koszt Lend Lease Administration, 

- do wysZania bpd^ przekazane jedynie moAliwe do przyjpcia die 
strony polskiej towary. Inne zostan^ a) wyczyszczone i wyreparowane 
na koszt Lend Lease iidministration i po cenie oryglnalnej kontraktu 
Freedmana oddane stronie polskiej na rachunek Lend Lease, lub 
b) zatrzymane przez re^d amerykanski bez obci^zania raehunku 
polskiego Lend Lease. 

W zwi^zku z t* decyzj^, Lend Lease Administration zswarZa z firm^ 
F*reedman 5 dodatkowe umowy, zmieniaj^ce zasadnicw* rnowp z dn. 50 grudnia 1941 r. 

w kierunku odpowiadaj^cym postulatom polakim. Dodatkowe te umowy z dn.26 czerwca, 

2 

50 wrze£nia, 1 i7p»£dziernike - zmniejszaj^ llo66 tyeh gatunkdw odzieAy, kt<$re 
dostarczane byZy w ztym stanie, a powipkszaj* wzamian ilos6 tej odzieAy, kt6rej 
gatunek by! zedewalnlajacy. W szczegdlno^ci ilo££ cywilnyoh palt mpskich zostaZa 
obniAona z 290,000 do 199,155 - a ilo6£ palt damskich 

z 200,000 do 177,555. 

Delegatura odbyZa z Treasury Department aaereg konferencji, w toku 
ktdrych zost el ustalony techniczny spos<5b wykonania zapad, ujptych w pi£mie 
Lend Lease Administration z dn. 25 wrzelnia 1942 r. Hezultat tych roza6w zostaZ 
potwierdzony w pi£mie p.Radcy Z^Ztowskiego do Treasury z dn.l pa£dziernika 1942 r. 
kt^re stwierdza, Ae dotychczas nie wysZano jeszcze do Rosji 17,625 palt mpakich 
i 72,250 palt damskich ora* Ae palta te podzielone zostan^ na 5 grupyi 

a) palta, kt^re bpd^ wysZane w ich obecnym stanie, 

b) palta, nienadaj^ce sip do wysZania, kt^re zostan^ zwr<5cone firmie 

Freedman; ilolc tych ostatnich nie moAe przekracza6 20% 
ogdlnej ilo£ci niewysZanych palt, 

c) palta, wymagaj^ce reperacji lub poprawek. 







■ 



























W zwi$zku z ostatnim punktem Delegatura zwrdeiia sip do Ambaaady 
dn. 5 peldziernika 1942r. z wnioskiem o skierowanie do Lend Lease Administration 
nowej rekwizycji na oczyszczenie i zreperowanie palt wymagaj^cych poprawek. 

W li£cie p.Radcy ZdZtowskiego z dn. 1 pafdziernika 1942 r. Jest zazneczo- 
ne, ie powyzsze porozumlenie bpdzie "fully satisfactory for the Polish Government." 

Wykonenie porozumienia Jest obecnie r toku. Z po£r£d dwuch postulatdw 
wysuniptych przez Delegating r pocz^tku raaja, postulat co do zcmiany niewyslanej 
odzieAy cywilnej na inn$ lepsz* - zostal zalatvlony w aposdb, kt^ry KomisJa Badaw- 
cza uznaje za zadawalniaj^cy. 

Natooiast drugi poetulat Delegatury, aby d^Ayc do uzyskania odszkodowa- 

nia w wysokolci |70,879.- nie zostal dotychczas oatatecznie zaZatwiony, gdy£ 

% 

strona amerykaiSska skierovala na drogp bacad spraw? em. niesZveznych zyskdw finny 
Freedman, pochodz^cych z nievZs^ciwego vykonywsnie kontraktu. 

Komisja Badawcza uwaze, ze sposdb rclatirlenir przez wZadze enerykarSskie 
a stosunku do firmy Freedman - stret obliczonych przez Delegeturp na $70,879.- 
jest dla strony polckiej eprawQ drugorzpanego znaczenis. Komisja Badawcza straty 
strony polskiej, wynikZe z niewZe^ciwego wykonywanis kontraktu prrez firm? Freed¬ 
man, stawie na zupeZnie innej pZeszczy£ni*, a mienowicie nie obliezeii cyfrowych, 
lecz nieraoiliwych do cyfrowego ujpcia etrat ludno£ci polskiej w P.osji, wynikZych 
z tego, i& otrzymaZa ona odziei w gorszym stenie i Jakosci, nii mogZs i powinna 


byZa otrzymad. 


New York, dn.27 paldziamika, 1942 r. 




KOMISJA BADAVtCZA 


























; vdSis?: $°+ • 

^ %'-...• ^°° ^ * •»’•’ °°^ 

1 / s S • • » <y „ V • o, ^ A * s • • » c* 

Tp 9* * (A gO?i o 7$* A^ * AVAA • Tr 9* * 

r U vf» 9 ^ « §iM^/h * '<* , \ ° r tp v * 

® j o ,.9 47 oT/twiVV^ * <V»7 .» 


^ r- 


' u 

4*°-* 



s * <**> * <%Z'/])jtf' A” ^IhNNSSr* ' _ v 

• o ' 5 \ A?T / % *.^* / 


^ *'•".»’• A <7 „ s * <0 V o 'o. * * A 

*o A & 6 °" °* <7 « 11 ®« 7 

° 0T 4%^$W* V G ° X** < 




7 «V * 

° : 


* aV** 

* aV ^ . 



7*0 
A 


*1 Q. 

> ' *4 U> 



\ v <>. '.«* A ^ “•* .4” 7* 

<£* o » a Tf> 0 V . t _' « „ 75 jV c 0 " 0 * T 

- •‘^ 7 X 7 %, G° ^ .<** 


'• "W K 


»4°* .i 


V «> v <* V 



0 j0 ^ 

J> ‘ ,V ®^’ A 0 " 5 ^ ‘■IT -.* 1 V 5 * * °«° 0 9 0 ' v 

, < v .i&. ^ A° ,‘k'J'. 7 A'■'J&sfc-%. A° >'i‘i'- 7 «, ■ > 

<$> A^ *7=^%^* To 9^ *(A§RA°o *r$* A^ * ° <#k - *«fVWA> 0 *7 aV 

V^v 1 c 19 »r * * a^'’^ 

>.■? " a o K/ J5S.\KT ■» a'’ A • StpHflrr^ * a 1 ? ’-’>>. oX/a1^\K * a' y*. • . _. . 

- A <*. ^ \D, '•.»’* A^ <> ^7.^ ,0 T ' c 


<A. *ry .* 4 A 




° 9^ ° 

* <y «>>■, o 



a5 ^ 

* ^ ^ v 

^ '«,-.» <^r % *o - ° 




Oo )P TV ” ' 

' ^ * ^y//niij( > k’ 

,■ n o ^ ^ 

a\j ^ ^ # n Oj % 

v v ^ *> , v ^\ r w^,v% *^?> v° v a’* 0 '. ^ 

4 *"* /» tjftW4° ^ A A «-jA^M/)i* p 'O aV * V \HMh/W, • VV « 

- ^ 9^ «° ° *~ ^9^ ° *• °vO 9^ 

® a^’' 7* -*^^OTi i^y o A'J % r> ® aV«\ j° f 9'-^' ri o L/T/^ffiy^Y * a^**^ ** ' 

* A4 <t? ^ oK/^Vr» a » oH/JSlvf* A v '^ N 

^ '°‘ A * .<y <v> '4. s% A V 73 '«.»'* A <*. + 7f; s 4 A^ 75 "o.»* a <®. ** 

o° No % < ^ > 0^ t ° 1 * * •* ^3 A o 0 H 0 -» o^ t • 11 0 * ^o A V o 0 H 0 « *<*7 

G jg’/fTTp^^ ^ yy 77 C ys^/OTPpy^ ° 7*^ i’csSSvs^'^To 77 

^ <^ o/A^lL^- ^ rS T^A ^£M4u? > n\+ ^o A 



.o' 



4 O. 

A > ^t> K 1 ' 

o . OKO o a o^ 
V Y **717 A 



°o 







*^0 
A J 





0* 0> 


^ *" 1 * 1 ^0° ^ C kp'*^ S ^° A°° ^ 41 

f * j>, 7 > s s * * ^ 4 , C' fy $ * * ° A •, s * * ^ C' ’ 0^ f k • o 

‘ V A* ,»•• A .*yS8»k'. V .# .V^/I.% ♦. 





^ A * 

°, 77 • 


■ a>?„ : 


* v9 A>. 

' .V ^ 


7.s % .0 



^ 9 ^ 


® a 7'^7 -> 

* 'V ^ 




* o' -9 
r \o 9 ^ 


^7> / t * 771®, ^o o ^ .c 

^ "77 0 9 ^ A 


^ fc o " 0 , 7^ 


“ ^ AV * 

VA 

9*7 ^7 * a^'Iu j 'PfalP * 0 A ^ _., 

* 4? <> •> * aV v*. • £A!aLltvl * Ay °7 o^i/^. 

<, ■•.ttv’.6» V'“-•“ 7 <, '7®^' 7 V--.* 

, if. A ,• . o 7 .<-° ! "-°*' 7 7 ,•'■'••. 7 

' 7, „« *&&;. -„7 .'^BiTr 7,^ tg/fez. - c 





* a^'^7 -* 

* a v y*. • 




f • 4 0, 

-, <L' ^ « 

* 4> C7 7 

A * 0 « 0 i u <J> 

v 7111:-*' A v »**«- 

. A fcV V A a ^ • ,A / t 

♦ 'fTwkvIw . A ♦jAW/k 1 ’ 'O. .-y *■ 




<> *-a.'' A" 7 ''“’•‘‘ ■\4 <* *'Tr.’ ,0 

f 0 ^ ‘- 7 .*. ° 0 7 a ja- % 7 

v + S&nl//?. 2. -0 7 «, <^ooX7'^. J> "V, 

^0 

o ^ 0 ^ a 9 . 


ay r<\ w ; 

^7 "‘W/ / <- 1 

7> " 1 * A^ • 0 « 0 4A 

" * 7> V s7l7 <7, A V »« 

V.R. 35 .* ./s. V A » fi 

°o AT ♦ A ^ 

° °^115i§r 709 s 

♦ 4*> o K/ ^ Av ^ • 

* 47 ^ ‘ ^ 


o o A 



\ r ^ 
c »l% <7. 

* c^^\. A v* 

^'O' o 77s 7\llx *Si » ■*£ , 


9 °° 0c V ^ * o h 0 °* o° \ °o 0 ° \ : W\- % \<^ 

0 “7 ^ V 4 .^ O vy *!••• "> AV1% <7 At T> v V s s 

♦* * -‘^k*. 7„ 7 .VvVa*-. ^ A« .‘^fek'. V 7 4«- > v *•- 



^ * 

.* A7. 

< 'y ^ 

* A <7 v 

. <9 v c 0 « 0 4 \P 

A* %, a G w , 

^ <7 0 ^^*%. 7^ 0 << 




• 7> 9 ^ * 

1 ^ 9 ^ * 


* - 
> aV ^ . 


4 V 74 




0 A Tr 

* 4? >>>■ O M, . 

0 <9 V ^ • « 


► o ">77^“. 0 ^ % '•yz%ly#± y 0 « 

T .. *..•• f o° 7. *"’ 4>* '*"•• a 0 

v *1117 CV, A v «>''•<’, 7> v % * S 11'4. <9 V « Y * 

7 A *■ . • .a. A '•^4vJy h .7 A »■ 

» ^ A ♦jAW4° 0 7^. A * • *$* A *. 

‘wm« vv 




^ '••*’• A <7 ^7.v -0 75 „ 

A v .on, 7j>^ 0 v . V * . 4 To 

o j*®- •75sxv^ t, c° o 

> ♦" 4 '^voWri'Sk' 1 ' T. v » a^jrr/p^ 

4 Tv A 4 T 




*1 9v 

n > y* u> 



c 



* A *7 j 

* <v • 


A 


. y ^ ♦ 
O <9^ . o N O „ 7f* 

■) ^ 

4 N 4 

^o $ 0 



• A 77 o 


* <t? o-> 

ay & » 



>. 0^ 1 * 1 * s * "^<5 a v 0 


4 V * y^yjip# * a ■■ ^'vuv^ss 51 ' ^ ^ 

7* ♦,,,.' ^ o A Ch0 o* 0 0 

0 *I* P - T> v % C\ A 

* y> 9 ^ *iJ,\l/A'o Tp 9 ^ 

p 7p 9^ * ^\w\//yi ° vr^V 7 p9^ « 

* -* 0 A Tr> * v V»7 j 

* x» ^ 0 \\/ cS \n ♦ x > • 

A Tv ^7 A G V 75 'o.»* A <7 

9^ 0 ° N 0 * A qV . <• ' »^ Tj .V ° " o ^ 

<t ,. 7, G S*>sr??^ ■» o 4 ^ • ^ 



^a^ .4¥a # . ^ 


Tt . 9 ^ -'AVai ^ a^ 



* A °s, 

cv • ' 

V ,*1^+ ^ aO V V' * 

* • ^y. A * «((\ A o a^ * 

°/?ll^z]l^ r °vov * s^'v ° 


tf* .V«* - A'JV A*^ -■ ylrrpy ° c5 > ' / ^r* “Vz/MW’ - 2 

* A <v **?V** A- ^ *-o.»'* < A ^j. <6* '-t» '° • * * „A <b 

^ 0 0 « o , q 4 t . «. « * , ^J> 0 o « o „ ^ 0 ^ t . »■ ' * -» .^J^° % ^ 

1 .•^1<- . c .♦>«^ .«; -^-'- - c ♦ ~'tf*-l -< ■*' s ®*' ■» 

B 


. °*'€r'S v + v <?* * 

c> *>. * * A <\ ' 

^o <$> c »"% ’<£. 

o A .Vss^ V *P 

^v 4 :4il&* ■'“■'• o 4 

; «5°a. 


A -w * 

A .‘IkC’- <f yj/rvi: A .• 

>•) •-^av. : mg£* ^ oV * ;. . 

t; ^°a. •wife',* * 0- v V®|ij§l'* ^' io ' < ' , 

„\v •/* A ,i»o, A> A **••>* o. .<y 

; : M\/ A v A \/; 



°* vv 

v A\ V|Hf> /V 

* A O V ^A‘ 4 A° “•* 

A ,o°r% ^ f 0* °o a 

IV. ^o 4 /^^': -o/ 

*1 o # . 


II. IVIMWVsl 

INDIANA 


























































































































































































































































































































































































































